Data publikacji: 25.05.2026

Środki przeciwdziałania wykorzystywaniu sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych – co powinien wiedzieć przedsiębiorca

Spis treści

Od 2017 roku w polskim systemie podatkowym funkcjonują szczegółowe regulacje mające na celu ochronę sektora finansowego przed wykorzystywaniem go do wyłudzeń skarbowych. Zostały one wprowadzone do działu IIIB Ordynacji podatkowej i stanowią jeden z kluczowych elementów walki państwa z tzw. luką podatkową.
Z perspektywy przedsiębiorcy oznacza to, że jego rachunek bankowy może – w określonych sytuacjach – zostać zablokowany przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (KAS), jeśli pojawi się podejrzenie udziału w transakcjach mogących służyć wyłudzeniu podatków.

Czym jest luka podatkowa i dlaczego wprowadzono nowe przepisy

Luka podatkowa to różnica między kwotą, którą państwo powinno uzyskać z podatków, a kwotą faktycznie pobraną. Jej powstawanie wiąże się przede wszystkim z wyłudzeniami skarbowymi, które obejmują zarówno nieuczciwe praktyki przedsiębiorców, jak i zorganizowane oszustwa podatkowe, zwłaszcza w zakresie VAT.

Nowelizacja Ordynacji podatkowej z 24 listopada 2017 r. miała na celu ograniczenie tego zjawiska poprzez stworzenie mechanizmu wczesnego wykrywania podejrzanych zdarzeń finansowych i blokowania środków pochodzących z wyłudzeń zanim zostaną one przetransferowane dalej.

System ten funkcjonuje w oparciu o system teleinformatyczny izby rozliczeniowej (STIR), który analizuje ryzyko wyłudzeń w oparciu o dane bankowe i informacje przekazywane przez instytucje finansowe.

Jakie przestępstwa uznaje się za wyłudzenia skarbowe

Zgodnie z przepisami działu IIIB Ordynacji podatkowej, wyłudzenia skarbowe obejmują zarówno przestępstwa skarbowe, jak i niektóre czyny z Kodeksu karnego.

Do tej kategorii należą w szczególności:

uchylanie się od opodatkowania,
firmanctwo (prowadzenie działalności gospodarczej na cudze nazwisko),
niewystawienie faktury lub rachunku,
wprowadzenie w błąd organu podatkowego przez podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie stanu faktycznego,
oraz działania skutkujące nienależnym zwrotem podatku lub pomniejszeniem należności publicznoprawnych.

Ustawodawca zalicza do wyłudzeń skarbowych także przestępstwa określone w art. 270a § 1 i 2, art. 271a § 1 i 2 oraz art. 277a § 1 Kodeksu karnego, czyli:

fałszowanie faktur (fałsz materialny),
poświadczanie nieprawdy w fakturze (fałsz intelektualny),
obrót fałszywymi fakturami.

Ponadto za wyłudzenia skarbowe uznaje się udział w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu popełnienie ww. czynów (art. 258 § 1–3 k.k.).

Rola Krajowej Administracji Skarbowej i systemu STIR

Centralnym organem odpowiedzialnym za analizę ryzyka i stosowanie środków zapobiegawczych jest Szef Krajowej Administracji Skarbowej (KAS).
Jego zadaniem jest monitorowanie przepływów finansowych przedsiębiorców oraz wykorzystywanie narzędzi informatycznych do wczesnego wykrywania transakcji, które mogą wskazywać na udział w wyłudzeniach skarbowych.

STIR – system, który analizuje ryzyko

Zgodnie z art. 119zha § 1 Ordynacji podatkowej, system teleinformatyczny izby rozliczeniowej (STIR) służy do:

odbioru i przetwarzania danych w celu ustalenia wskaźnika ryzyka wykorzystania sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych,
przekazywania danych i informacji o tym wskaźniku do Centralnego Rejestru Danych Podatkowych oraz do systemów teleinformatycznych banków i SKOK-ów,
pośredniczenia w przekazywaniu żądań, danych i informacji między Szefem KAS, bankami i spółdzielczymi kasami oszczędnościowo-kredytowymi.

Dzięki STIR komunikacja pomiędzy organami państwa a instytucjami finansowymi odbywa się automatycznie i natychmiastowo (art. 119zk § 1 o.p.).

📌 Przykład:
Firma transportowa „EuroCargo” z Krakowa regularnie dokonuje przelewów z kontrahentami z kilku krajów UE. STIR zauważa, że środki wpływają z rachunków podmiotów wcześniej zidentyfikowanych jako uczestniczące w wyłudzeniach VAT. Wskaźnik ryzyka tej firmy gwałtownie rośnie – w efekcie Szef KAS może zarządzić blokadę rachunku „EuroCargo” w celu zbadania źródła środków.

Kogo obejmują przepisy o STIR

Regulacje te dotyczą rachunków bankowych przedsiębiorców i innych podmiotów prowadzących działalność zarobkową, a więc tzw. podmiotów kwalifikowanych (art. 119zg pkt 4 o.p.).

Do tej grupy zaliczają się:

osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą,
osoby fizyczne prowadzące działalność zarobkową na własny rachunek, nawet jeśli nie są formalnie przedsiębiorcami,
osoby prawne (np. spółki z o.o., S.A.),
jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (np. spółki osobowe).

Jakie rachunki są objęte systemem STIR

STIR obejmuje tylko określone rachunki prowadzone przez:

banki krajowe,
oddziały instytucji kredytowych i banków zagranicznych,
spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK).

Zgodnie z art. 119zg pkt 5 o.p., chodzi o:

rachunki rozliczeniowe,
rachunki lokat terminowych,
rachunki VAT,
oraz rachunki członków SKOK-ów będących podmiotami kwalifikowanymi.

Nie obejmuje to natomiast rachunków prowadzonych dla osób prywatnych, które nie prowadzą działalności zarobkowej — takich jak rachunki oszczędnościowe czy ROR-y.

Jak działa analiza ryzyka i wskaźnik ryzyka

Izba rozliczeniowa ma obowiązek ustalać wskaźnik ryzyka co najmniej raz dziennie (art. 119zn § 3 o.p.).
Wskaźnik ten jest obliczany w oparciu o specjalne algorytmy, które analizują m.in.:

czynniki ekonomiczne (np. nagły wzrost wartości transakcji),
czynniki geograficzne (np. powiązania z krajami wysokiego ryzyka),
czynniki przedmiotowe (branża lub rodzaj działalności),
czynniki behawioralne (schematy transakcyjne),
powiązania z innymi podmiotami o podwyższonym ryzyku.

Informacja o wskaźniku ryzyka przekazywana jest wyłącznie Szefowi KAS oraz bankowi lub SKOK-owi, w którym dany podmiot posiada rachunek.

Banki i SKOK-i muszą natomiast na bieżąco raportować:

dane o otwieranych i prowadzonych rachunkach,
codzienne zestawienia transakcji,
inne informacje wymagane przez izbę rozliczeniową.

📊 Według danych KAS, z systemem STIR współpracuje obecnie ponad 600 instytucji finansowych, a liczba podmiotów kwalifikowanych przekracza 4 miliony.
W pierwszym roku działania systemu (2018) zablokowano środki o wartości ok. 10 mln zł, podczas gdy w 2020 roku było to już ponad 96 mln zł.

Blokada rachunku bankowego przedsiębiorcy w systemie STIR

Jednym z najistotniejszych środków przeciwdziałania wyłudzeniom skarbowym w ramach systemu STIR jest blokada rachunku bankowego lub rachunku w SKOK-u. Celem tego rozwiązania nie jest karanie przedsiębiorcy, lecz zabezpieczenie środków pieniężnych, co do których istnieje podejrzenie, że pochodzą z nielegalnych źródeł lub mogą zostać wykorzystane w przestępczym procederze.

Dwa rodzaje blokad rachunku

Z przepisów działu IIIB Ordynacji podatkowej wynika, że blokada rachunku może mieć charakter:

krótkoterminowy – do 72 godzin,
długoterminowy – do 3 miesięcy.

Obie formy blokady mają różny tryb i cel stosowania.

🔒 Blokada krótkoterminowa (do 72 godzin)

Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, Szef KAS może zlecić bankowi lub SKOK-owi zablokowanie rachunku podmiotu kwalifikowanego na okres nieprzekraczający 72 godzin, jeśli z analizy ryzyka wynika wysokie prawdopodobieństwo, że środki na tym rachunku są związane z wyłudzeniem skarbowym.

W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca nie ma możliwości:

wykonywania przelewów,
wypłat gotówki,
ani dysponowania środkami w inny sposób.

Blokada obejmuje wszystkie rachunki danego podmiotu wskazane w informacji przekazanej przez izbę rozliczeniową.

⚠️ Ważne:
Blokada krótkoterminowa ma charakter prewencyjny. Stosuje się ją, by zapobiec dalszemu transferowi środków, zanim zostanie przeprowadzona pełna analiza sytuacji przedsiębiorcy.

🕒 Blokada długoterminowa (do 3 miesięcy)

Po wstępnej blokadzie 72-godzinnej Szef KAS może przedłużyć blokadę rachunku – jednak tylko wówczas, gdy:

z zebranych danych wynika, że zachodzi uzasadniona obawa wykorzystania rachunku do dalszych wyłudzeń,
albo istnieje ryzyko ukrycia lub wytransferowania środków, które mogą być przedmiotem przyszłego postępowania karnego lub podatkowego.

Zgodnie z przepisem art. 119zv § 1 Ordynacji podatkowej, przedłużenie blokady może nastąpić na czas oznaczony, nie dłuższy niż 3 miesiące.

W decyzji o przedłużeniu blokady Szef KAS musi:

wskazać podstawę faktyczną i prawną blokady,
uzasadnić istnienie ryzyka nadużycia,
określić okres, na jaki blokada zostaje utrzymana.

📄 Warto wiedzieć:
Blokada rachunku nie powoduje utraty środków przez przedsiębiorcę. Środki pozostają na jego rachunku, lecz dostęp do nich zostaje tymczasowo ograniczony.

Jak wygląda procedura blokady rachunku krok po kroku

Izba rozliczeniowa (STIR) dokonuje analizy danych przekazanych przez banki i ustala wskaźnik ryzyka dla każdego podmiotu kwalifikowanego.
W przypadku wysokiego wskaźnika ryzyka dane są automatycznie przekazywane do Szefa KAS.
Szef KAS analizuje otrzymane informacje i w razie potrzeby wydaje żądanie blokady rachunku danego podmiotu.
Bank lub SKOK niezwłocznie wykonuje żądanie blokady – rachunek zostaje zablokowany.
W ciągu 72 godzin Szef KAS może:
- znieść blokadę, jeśli uzna, że ryzyko nie istnieje,
- albo przedłużyć ją na okres do 3 miesięcy, jeśli ryzyko jest potwierdzone.

📌 Przykład:
Pani Ewa prowadzi sklep internetowy z elektroniką. W krótkim czasie otrzymuje na konto duże przelewy z kilku firm zarejestrowanych w tzw. „rajach podatkowych”. STIR automatycznie oznacza rachunek jako wysokiego ryzyka i przekazuje dane do Szefa KAS.
Szef KAS wydaje polecenie zablokowania rachunku na 72 godziny. W tym czasie bank wstrzymuje wszystkie operacje. Po analizie dokumentów KAS uznaje, że część przelewów może pochodzić z karuzeli podatkowej – w efekcie blokada zostaje przedłużona na 3 miesiące.

Co może zrobić przedsiębiorca w razie blokady rachunku

Choć blokada rachunku ma charakter tymczasowy, jej skutki dla przedsiębiorcy mogą być bardzo dotkliwe – utrudnia ona prowadzenie działalności, wypłatę wynagrodzeń czy regulowanie zobowiązań wobec kontrahentów. Dlatego warto wiedzieć, jakie prawa przysługują przedsiębiorcy w takiej sytuacji.

1. Dostęp do informacji o przyczynie blokady

Bank, wykonując żądanie Szefa KAS, musi poinformować przedsiębiorcę o blokadzie rachunku.
Jednak ze względów bezpieczeństwa informacja ta nie zawsze zawiera szczegółowe dane dotyczące przyczyn – przedsiębiorca dowiaduje się jedynie, że blokada została nałożona decyzją organu skarbowego.

2. Wniosek o uchylenie lub ograniczenie blokady

Zgodnie z zasadami postępowania podatkowego, przedsiębiorca może wystąpić do Szefa KAS z wnioskiem o:

uchylenie blokady – jeśli wykaże, że środki na rachunku nie mają związku z wyłudzeniem,
ograniczenie blokady – np. w zakresie części środków potrzebnych na bieżące wydatki, wynagrodzenia lub składki ZUS.

Szef KAS, po analizie argumentów, może uznać wniosek i w całości lub częściowo uchylić blokadę.

3. Skarga do sądu administracyjnego

Na decyzję o przedłużeniu blokady przedsiębiorcy przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA).
Sąd bada, czy blokada została zastosowana zgodnie z przepisami i czy organ miał wystarczające podstawy do uznania ryzyka wyłudzenia.

⚖️ Choć sąd nie analizuje samej winy przedsiębiorcy, może uchylić decyzję, jeśli uzna, że blokada została nałożona bez odpowiednich dowodów.

Kiedy blokada zostaje uchylona

Blokada rachunku może zostać uchylona, gdy:

ustanie przyczyna jej zastosowania (np. organ uzna, że ryzyko już nie istnieje),
upłynie maksymalny termin blokady (3 miesiące),
sąd administracyjny uchyli decyzję o jej przedłużeniu.

Po uchyleniu blokady przedsiębiorca natychmiast odzyskuje pełen dostęp do środków.

Niedoskonałości przepisów – instytucje płatnicze poza zakresem

Warto zwrócić uwagę, że obecny system STIR obejmuje wyłącznie banki i SKOK-i, pomijając inne instytucje finansowe działające na rynku płatności, takie jak:

krajowe instytucje płatnicze,
małe instytucje płatnicze,
operatorzy portfeli elektronicznych.

Tymczasem zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz.U. z 2024 r. poz. 30 ze zm.), podmioty te są uprawnione do wykonywania transakcji płatniczych, w tym przelewów, zleceń zapłaty i obsługi kart płatniczych.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa fiskalnego oznacza to, że część przepływów finansowych wciąż pozostaje poza systemem STIR, co jest przedmiotem dyskusji wśród ekspertów i może w przyszłości skutkować rozszerzeniem katalogu instytucji objętych obowiązkiem raportowania danych.

STIR w praktyce – co przedsiębiorca powinien wiedzieć, by uniknąć blokady rachunku

System STIR, choć zaprojektowany jako narzędzie do walki z oszustwami podatkowymi, wpływa bezpośrednio na codzienną działalność setek tysięcy przedsiębiorców. Dla większości uczciwych firm jego działanie pozostaje niezauważalne – jednak w niektórych przypadkach może skutkować niesłuszną blokadą rachunku, prowadzącą do poważnych problemów operacyjnych i płynnościowych.

Kiedy może dojść do niesłusznej blokady rachunku

STIR analizuje dane automatycznie, w oparciu o algorytmy ryzyka. Oznacza to, że system nie ocenia intencji przedsiębiorcy, lecz opiera się na wzorcach zachowań typowych dla oszustw podatkowych.

W rezultacie blokada może zostać nałożona także wtedy, gdy:

przedsiębiorca otrzymuje środki od kontrahenta, który znajduje się w rejestrze podmiotów podejrzanych o wyłudzenia (nawet jeśli sam przedsiębiorca działa legalnie),
wartość transakcji gwałtownie rośnie bez wcześniejszej historii takich przepływów,
transakcje są dokonywane z zagranicy, zwłaszcza z krajów o podwyższonym ryzyku podatkowym,
przedsiębiorca korzysta z kilku rachunków bankowych w różnych instytucjach, co może wzbudzić podejrzenie rozproszenia środków,
występują częste przelewy między podmiotami powiązanymi osobowo lub kapitałowo.

📌 Przykład z praktyki:
Pan Andrzej prowadzi firmę handlującą komponentami elektronicznymi. Jeden z jego dostawców został objęty postępowaniem karnym skarbowym. Choć Andrzej nie ma z tym nic wspólnego, jego rachunek został automatycznie oznaczony w systemie jako „wysokiego ryzyka”, a STIR przesłał dane do KAS. Rachunek został zablokowany na 72 godziny. Dopiero po przedstawieniu faktur i korespondencji z kontrahentem blokada została uchylona.

Jak przedsiębiorca może zminimalizować ryzyko blokady

Aby uniknąć problemów związanych z ewentualną blokadą rachunku, warto stosować kilka zasad ostrożności finansowej:

Weryfikuj kontrahentów – korzystaj z wykazu podatników VAT (tzw. białej listy) dostępnej na stronie podatki.gov.pl.
Dokumentuj każdą transakcję – gromadź umowy, faktury, korespondencję handlową i potwierdzenia płatności.
Unikaj nietypowych przelewów – szczególnie wysokich kwot bez uzasadnienia biznesowego.
Zachowuj transparentność wobec banku – w razie pytań przedstaw cel i charakter transakcji.
Zgłaszaj zmiany danych firmowych (adres, PKD, rachunek) – brak aktualizacji może wzbudzić podejrzenia systemu.

📄 Dobrze przygotowana dokumentacja może okazać się kluczowa, gdy przedsiębiorca będzie musiał wykazać przed KAS, że jego rachunek nie jest wykorzystywany do wyłudzeń skarbowych.

Konsekwencje blokady rachunku dla działalności firmy

Blokada rachunku, nawet krótkotrwała, może sparaliżować działalność przedsiębiorcy. Najczęstsze skutki to:

brak możliwości wypłaty wynagrodzeń pracownikom,
utrudnione regulowanie zobowiązań podatkowych i składek ZUS,
problemy w relacjach z kontrahentami, którzy mogą utracić zaufanie,
opóźnienia w dostawach, zerwanie umów i utrata płynności finansowej.

Dlatego każda firma powinna przygotować plan awaryjny – np. drugi rachunek w innej instytucji lub umowę kredytową na pokrycie nagłych braków gotówkowych.

Działania KAS i statystyki – skuteczność STIR w liczbach

Z danych Krajowej Administracji Skarbowej wynika, że:

z systemem STIR współpracuje obecnie 614 instytucji finansowych (banków i SKOK-ów),
w systemie zarejestrowano ponad 4 miliony podmiotów kwalifikowanych,
w 2019 r. zablokowano rachunki 120 podmiotów na łączną kwotę 70 mln zł,
w 2020 r. liczba zablokowanych rachunków wzrosła do 196, a łączna kwota środków wyniosła 96,2 mln zł.

Dynamika tych danych potwierdza, że STIR stał się istotnym narzędziem w walce z oszustwami podatkowymi, ale równocześnie jego działanie wymaga ciągłego doprecyzowania – tak, by nie uderzał w uczciwych przedsiębiorców.

Kierunki zmian – rozszerzenie katalogu podmiotów objętych STIR

Obecnie przepisy Ordynacji podatkowej obejmują tylko banki i SKOK-i, co oznacza, że transakcje realizowane za pośrednictwem instytucji płatniczych (np. operatorów fintech) wciąż pozostają poza zakresem analizy STIR.

W opinii ekspertów i praktyków prawa podatkowego, de lege ferenda (na przyszłość) przepisy powinny zostać rozszerzone o te podmioty, ponieważ:

obsługują one coraz większy wolumen transakcji w obrocie gospodarczym,
stanowią potencjalne ogniwo w łańcuchach wyłudzeń podatkowych,
ich brak w systemie tworzy lukę nadzorczą, osłabiając skuteczność STIR.

Podstawa prawna

art. 119zg–119zn, art. 119zha, art. 119zk, art. 119zv – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2024 r. poz. 238 ze zm.)
art. 270a § 1 i 2, art. 271a § 1 i 2, art. 277a § 1, art. 258 § 1–3 – Kodeks karny (Dz.U. z 2024 r. poz. 17 ze zm.)
art. 3 ust. 1 – ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz.U. z 2024 r. poz. 30 ze zm.)

Tematy zawarte w poradniku

blokada rachunku w systemie STIR
środki przeciwdziałania wyłudzeniom skarbowym
uprawnienia Szefa KAS wobec rachunków przedsiębiorców
procedura blokady rachunku bankowego
analiza ryzyka i wskaźnik STIR

Czy ten artykuł był pomocny?

Tak Nie