Postępowanie o zatwierdzenie układu to najczęściej wybierana forma restrukturyzacji przez przedsiębiorców, którzy chcą uniknąć upadłości i porozumieć się z wierzycielami. Problem w praktyce pojawia się jednak w momencie, gdy chcemy ustalić, kiedy kończy się przedsądowy etap tego postępowania. Obecnie przepisy prawa nie regulują tego wprost, co powoduje liczne wątpliwości i praktyczne trudności.
Poniżej wyjaśniamy, jak należy rozumieć zakończenie tego etapu postępowania – zarówno w sytuacji, gdy dłużnik nie składa wniosku o zatwierdzenie układu, jak i w przypadku, gdy wniosek został jednak złożony.
Brak jasnych przepisów w obecnym stanie prawnym
Ustawa – Prawo restrukturyzacyjne – nie zawiera regulacji, które jasno wskazywałyby, w którym momencie przedsądowy etap postępowania o zatwierdzenie układu się kończy. To prowadzi do:
- niepewności prawnej dla dłużników i wierzycieli,
- problemów z wiarygodnością danych publikowanych w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ),
- trudności w praktyce stosowania prawa.
W szczególności przepisy dotyczące obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego (np. art. 226g pr. restr.) nie mogą być utożsamiane z zakończeniem postępowania, ponieważ brak złożenia wniosku w terminie czterech miesięcy od obwieszczenia jedynie powoduje wygaśnięcie skutków obwieszczenia, ale nie oznacza formalnego zakończenia całego postępowania.
Znaczenie dnia układowego
Kluczową rolę w ustaleniu końca postępowania odgrywa dzień układowy. Zgodnie z art. 211 ust. 2 pr. restr.:
„Dzień układowy przypada nie wcześniej niż trzy miesiące i nie później niż dzień przed dniem złożenia wniosku o zatwierdzenie układu.”
Oznacza to, że:
- w każdym postępowaniu można ustalić tylko jeden dzień układowy,
- upływ trzech miesięcy od dnia układowego, jeśli dłużnik nie złożył wniosku, powoduje faktyczne zakończenie postępowania,
- zakończenie to dotyczy całego postępowania, a nie tylko jego przedsądowego etapu.
Złożenie wniosku o zatwierdzenie układu a zakończenie etapu przedsądowego
Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że samo złożenie wniosku do sądu kończy przedsądowy etap. Jednak takie podejście niosłoby poważne ryzyka:
- dłużnik, który złożył wniosek zbyt wcześnie i nie uzyskał wymaganych większości w głosowaniu, nie mógłby już uzupełnić brakujących głosów, nawet jeśli nadal mieściłby się w terminie trzech miesięcy od dnia układowego,
- postępowanie mogłoby być umorzone z przyczyn formalnych, a dłużnik zostałby pozbawiony szansy poprawienia wniosku.
Dlatego przyjmuje się, że przedsądowy etap kończy się dopiero z chwilą upływu trzech miesięcy od dnia układowego, niezależnie od tego, czy wniosek został złożony, zwrócony, odrzucony czy umorzony. Do tego czasu dłużnik ma możliwość ponownego złożenia poprawionego wniosku.
Przykład z praktyki
Spółka Budex Sp. z o.o. z Katowic ustaliła dzień układowy na 1 kwietnia 2025 r.. Już 15 kwietnia złożyła do sądu wniosek o zatwierdzenie układu. Sąd jednak 10 maja zwrócił wniosek z powodu braków formalnych.
Ponieważ nie minęły jeszcze trzy miesiące od dnia układowego, spółka może:
- poprawić wniosek,
- zebrać dodatkowe głosy wierzycieli,
- złożyć dokumenty ponownie.
Gdyby jednak do 1 lipca 2025 r. spółka nie złożyła skutecznego wniosku, postępowanie o zatwierdzenie układu zakończyłoby się automatycznie z mocy prawa.
Wady obecnych rozwiązań
Obecne przepisy budzą wątpliwości, ponieważ:
- nie przewidują jednoznacznego trybu zakończenia postępowania,
- nie dają dłużnikowi prawa do rezygnacji z prowadzenia postępowania przed upływem trzech miesięcy od dnia układowego,
- utrudniają szybkie rozpoczęcie innego postępowania restrukturyzacyjnego (np. sanacyjnego).
Propozycje zmian w prawie
Problem dostrzegł również ustawodawca. W projektach ustaw UC120 i UC1 zaproponowano wprowadzenie art. 218a pr. restr., który przewiduje, że:
- postępowanie kończy się z mocy prawa w dniu, w którym dłużnik złoży nadzorcy układu oświadczenie o rezygnacji z dalszego prowadzenia postępowania (do czasu złożenia wniosku o zatwierdzenie układu),
- postępowanie kończy się także, jeżeli w terminie czterech miesięcy od dnia układowego nie wpłynie wniosek do sądu,
- w przypadku złożenia wniosku – zakończenie następuje z chwilą prawomocnego zwrotu, odrzucenia, oddalenia, umorzenia postępowania albo zatwierdzenia lub odmowy zatwierdzenia układu.
Propozycję tę należy ocenić pozytywnie, gdyż daje większą elastyczność dłużnikowi i zapewnia przejrzystość systemu.
Podstawa prawna
- art. 211 ust. 2 – ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 226g – ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne
- projekt ustawy UC120 i UC1 – dostępne na stronie: sejm.gov.pl
Tematy porad zawartych w poradniku
- ukończenie przedsądowego etapu postępowania o zatwierdzenie układu,
- dzień układowy w postępowaniu restrukturyzacyjnym,
- rezygnacja dłużnika z prowadzenia postępowania o zatwierdzenie układu,
- zakończenie postępowania restrukturyzacyjnego przed sądem.