Oddziały zagranicznych przedsiębiorców działające w Polsce często muszą mierzyć się z konsekwencjami postępowania upadłościowego prowadzonego wobec centrali. Szczególnie problematyczne jest pytanie, jak traktować w księgach oddziału zobowiązania w złotówkach, gdy układ upadłościowy został zatwierdzony w walucie obcej, np. w euro. W tym poradniku wyjaśniamy krok po kroku, jak wygląda rozliczenie takich sytuacji w świetle polskich przepisów o rachunkowości.
Oddział zagranicznego przedsiębiorcy a samodzielność prawną
Na wstępie trzeba podkreślić, że oddział nie jest odrębnym podmiotem posiadającym osobowość prawną. To jedynie organizacyjnie wyodrębniona część zagranicznej firmy, która prowadzi działalność w Polsce. W praktyce oznacza to, że wszelkie zobowiązania centrali i oddziału są częścią jednego majątku przedsiębiorcy i podlegają łącznie postępowaniu układowemu.
W związku z tym, jeżeli w ramach układu zatwierdzonego przez sąd wierzyciele zgodzili się na częściowe umorzenie zobowiązań, to również zobowiązania widniejące w księgach polskiego oddziału należy odpowiednio skorygować.
Waluta ksiąg rachunkowych oddziału
Zgodnie z „art. 9 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości”, księgi rachunkowe w Polsce muszą być prowadzone w języku polskim i w walucie polskiej.
Oznacza to, że:
- choć podstawą zapisów mogą być dokumenty w euro lub innej walucie obcej,
- ostatecznie wszystkie operacje księguje się w PLN.
Oddział nie ma zatem podstawy do tego, by automatycznie „zamieniać” zobowiązania wyrażone w złotówkach na euro tylko dlatego, że układ został zatwierdzony w walucie obcej.
Umorzenie zobowiązań – kiedy i jak księgować?
Kluczowa zasada jest taka: odpisanie umorzonej części zobowiązań w księgach oddziału może nastąpić dopiero po ostatecznym zatwierdzeniu i wykonaniu układu.
Dlaczego? Ponieważ deklaracje wierzycieli o redukcji długu mają charakter warunkowy – stają się skuteczne dopiero, gdy układ zostanie prawomocnie zatwierdzony przez sąd.
Przykład
Spółka „EuroTech GmbH” z siedzibą w Berlinie posiada oddział w Warszawie. W księgach oddziału widnieją zobowiązania wobec polskich kontrahentów w wysokości 250 000 PLN. W postępowaniu układowym wierzyciele centrali zgodzili się na redukcję zadłużenia o 25%.
Dopiero po zatwierdzeniu układu przez sąd oddział może odpisać w księgach 62 500 PLN (25% z 250 000 PLN). Odpisu dokonuje się w złotówkach, po kursie historycznym, który zastosowano w momencie pierwotnego ujęcia zobowiązania w księgach.
Zobowiązania w PLN a układ w EUR
Jeżeli układ został zatwierdzony w walucie euro, nie oznacza to automatycznej konwersji zobowiązań oddziału z PLN na EUR.
- Zobowiązania oddziału w PLN – podlegają umorzeniu w tej samej walucie, w której zostały zaciągnięte i ujęte w księgach.
- Zobowiązania oddziału w euro (lub innej walucie obcej) – rozliczane są zgodnie z warunkami układu, a przy księgowaniu stosuje się kurs historyczny (z dnia powstania zobowiązania).
W praktyce oznacza to, że nie ma obowiązku przeliczania wszystkich długów w złotówkach na euro po kursie zastosowanym przy głosowaniu nad układem czy po kursie NBP. Księgi oddziału pozostają w PLN.
Relacje pomiędzy centralą a oddziałem
Oddział i centrala mogą między sobą ustalać, która część zobowiązań zostanie spłacona w Polsce, a która za granicą. Dla księgowości oddziału oznacza to, że:
- jeżeli centrala spłaci część długów oddziału – trzeba to wykazać w księgach oddziału,
- jeżeli oddział spłaci część zobowiązań centrali – również należy to ująć.
Można więc powiedzieć, że spłata z „lewej” lub „prawej kieszeni” (centrali czy oddziału) jest obojętna dla wierzycieli, ale istotna dla prawidłowego ujęcia księgowego.
Podstawa prawna
- art. 9 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. 1994 nr 121 poz. 591 ze zm.)
Tematy powiązane
- zobowiązania oddziału zagranicznego w Polsce
- księgowanie umorzenia zobowiązań w postępowaniu układowym
- waluta ksiąg rachunkowych oddziału zagranicznego
- układ upadłościowy a rachunkowość oddziału