Egzekucja z innych praw majątkowych to temat, z którym prędzej czy później może zetknąć się niemal każdy przedsiębiorca. W praktyce oznacza to sytuację, gdy komornik nie zajmuje tylko konta bankowego czy wynagrodzenia, ale sięga po bardziej nietypowe składniki majątku dłużnika – jak udziały w spółce, akcje, majątkowe prawa autorskie czy nawet patenty. Ten poradnik wyjaśnia, na czym polega egzekucja z innych praw majątkowych, jakie prawa mogą być objęte egzekucją oraz jakie ograniczenia w tym zakresie przewiduje prawo. Dowiesz się również, jak wygląda procedura krok po kroku oraz na co warto zwrócić uwagę, zarówno z perspektywy dłużnika, jak i wierzyciela.
Na czym polega egzekucja z innych praw majątkowych?
Egzekucja z innych praw majątkowych to szczególny sposób dochodzenia roszczeń, który został wyodrębniony w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 909 k.p.c., do egzekucji z innych praw majątkowych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące egzekucji z wierzytelności, o ile brak odmiennych regulacji w dziale IVa tytułu II części trzeciej Kodeksu postępowania cywilnego.
Co to oznacza w praktyce? Jeśli wierzyciel posiada tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi, może wnioskować do komornika nie tylko o zajęcie typowych składników majątku (np. rachunku bankowego), ale również innych praw majątkowych, których nie obejmują osobne przepisy dotyczące egzekucji (np. egzekucja z nieruchomości czy z rzeczy ruchomych).
Jakie prawa mogą być przedmiotem egzekucji?
Przedmiotem egzekucji mogą być wszelkie zbywalne prawa majątkowe inne niż wierzytelności. Przy czym dla skuteczności egzekucji nie ma znaczenia, czy strony w umowie ograniczyły możliwość zbywania danego prawa. Kluczowe jest to, że prawo może być przeniesione na inny podmiot.
Do praw majątkowych, które mogą być objęte egzekucją, należą m.in.:
- Udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością,
- Akcje w spółkach akcyjnych lub prostych spółkach akcyjnych,
- Prawa wynikające z papierów wartościowych (np. obligacje),
- Majątkowe prawa autorskie i pokrewne,
- Patenty, dodatkowe prawa ochronne oraz prawa ochronne na znaki towarowe,
- Prawo do podziału majątku w przypadku wystąpienia ze spółki cywilnej,
- Inne prawa, na podstawie których dłużnik może domagać się określonego świadczenia (np. prawo do polowania, prawo rybołówstwa).
Przykład 1: Egzekucja z udziałów w spółce z o.o.
Pan Marcin jest wspólnikiem w spółce „Nowoczesne Technologie” sp. z o.o. i posiada 25% udziałów. Spółka przewiduje w umowie ograniczenie zbycia udziałów – na ich sprzedaż potrzebna jest zgoda zarządu. Wierzyciel pana Marcina uzyskał tytuł wykonawczy i skierował egzekucję do udziałów w spółce.
W takiej sytuacji spółka ma prawo w terminie 2 tygodni od zawiadomienia przez sąd rejestrowy o zarządzeniu sprzedaży udziału wskazać osobę, która nabędzie udziały za cenę określoną przez sąd (na podstawie opinii biegłego). Jeśli spółka nie wskaże takiej osoby lub nie zostanie uiszczona ustalona cena, udziały zostaną sprzedane w trybie egzekucyjnym – bez dalszych ograniczeń.
Przykład 2: Egzekucja z patentu
Pani Alicja jest właścicielką patentu na innowacyjne urządzenie. Zalegając z zapłatą na rzecz kontrahenta, zostaje pozwana, a po uzyskaniu tytułu wykonawczego komornik wszczyna egzekucję. Patent, będący prawem majątkowym, może być zajęty i sprzedany przez komornika. Nabywca uzyskuje wówczas prawo do korzystania z patentu i czerpania z niego korzyści ekonomicznych.
Ograniczenia i szczególne regulacje przy egzekucji z innych praw majątkowych
Warto pamiętać, że egzekucja z innych praw majątkowych nie zawsze jest w pełni swobodna. Przepisy szczególne, takie jak Kodeks spółek handlowych, przewidują określone ograniczenia. Często są to wymogi uzyskania zgody określonego organu spółki na przeniesienie prawa, wskazania nabywcy lub wyceny przez biegłego.
Ograniczenia w przypadku udziałów w spółce z o.o.
Zgodnie z art. 185 Kodeksu spółek handlowych, jeśli sprzedaż udziału jest uzależniona od zgody spółki, zarząd spółki ma 2 tygodnie na wskazanie osoby, która kupi udziały za cenę określoną przez sąd rejestrowy. Jeśli nie wskaże takiej osoby albo cena nie zostanie wpłacona, udziały mogą być sprzedane bez ograniczeń w trybie egzekucyjnym.
Ograniczenia przy zbywaniu akcji imiennych
Zgodnie z art. 337 Kodeksu spółek handlowych, statut spółki akcyjnej może uzależnić zbycie akcji imiennych od zgody spółki. W razie odmowy, spółka musi wskazać innego nabywcę, a warunki przeniesienia powinny być określone w statucie. Jednak zbycie akcji w toku egzekucji nie wymaga zgody spółki – komornik sprzedaje je zgodnie z przepisami egzekucyjnymi.
Skutki zajęcia prawa majątkowego
W przypadku zajęcia innego prawa majątkowego, zajęciu podlegają również wierzytelności i roszczenia wynikające z tego prawa, nawet jeśli powstaną już po zajęciu (art. 911^4 k.p.c.).
Kluczowe aspekty egzekucji z innych praw majątkowych
Pamiętaj:
- Egzekucja może objąć tylko prawa zbywalne.
- Ograniczenia umowne dotyczące zbywalności nie mają znaczenia dla skuteczności zajęcia przez komornika.
- Przepisy szczególne (np. k.s.h.) mogą dawać pierwszeństwo wskazania nabywcy spółce, ale po bezskutecznym upływie terminów udziały/akcje przechodzą na sprzedaż egzekucyjną.
- W praktyce egzekucja z innych praw majątkowych bywa trudniejsza i wymaga ścisłej współpracy z komornikiem oraz znajomości specyfiki danego prawa.
Podsumowanie
Egzekucja z innych praw majątkowych to rozwiązanie, które może okazać się skuteczne zwłaszcza w przypadku dłużników dysponujących nietypowymi składnikami majątku, jak udziały w spółkach, akcje czy patenty. Warto pamiętać o istniejących ograniczeniach oraz o szczególnych procedurach obowiązujących w poszczególnych przypadkach. Zarówno wierzyciel, jak i dłużnik powinni znać swoje prawa i obowiązki, aby proces egzekucji przebiegł możliwie sprawnie i bez niepotrzebnych komplikacji.
Podstawa prawna
- art. 909–912, art. 911^4 – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 185, art. 337 – Kodeks spółek handlowych
Tematy porad zawartych w poradniku
- egzekucja z innych praw majątkowych
- egzekucja z udziałów w spółce z o.o.
- sprzedaż akcji w egzekucji
- komornik i majątkowe prawa autorskie
- ograniczenia w egzekucji z praw majątkowych