W dzisiejszych realiach prowadzenia działalności gospodarczej, coraz częściej przedsiębiorcy i osoby prywatne stają się stroną postępowań egzekucyjnych dotyczących rachunków bankowych. W takich sytuacjach istotne jest zrozumienie, jakie obowiązki ciążą na banku oraz jego pracownikach i kto ponosi odpowiedzialność za ewentualne szkody powstałe w wyniku naruszenia tych obowiązków. Ten poradnik pozwoli Ci szybko zorientować się, jak wygląda zakres tej odpowiedzialności, kiedy bank lub jego pracownik odpowiada za szkodę oraz jakie działania możesz podjąć, gdy napotkasz podobny problem.
Odpowiedzialność banku za szkodę wobec wierzyciela
W przypadku egzekucji z rachunków bankowych, bank pełni kluczową rolę – to na nim spoczywa obowiązek prawidłowego wykonania poleceń komornika i zabezpieczenia środków wierzyciela. Jeśli bank naruszy te obowiązki, może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.
Kiedy bank odpowiada za szkodę?
Bank odpowiada za szkodę wtedy, gdy niewłaściwie wykona obowiązki dotyczące egzekucji z rachunku bankowego – np. dokona wypłaty środków z zajętego rachunku bez zgody komornika lub nie przekaże na czas zajętych środków komornikowi. Zgodnie z art. 892 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego:
„Bank, który naruszył przepisy dotyczące obowiązków w zakresie egzekucji z rachunków bankowych, odpowiada za wyrządzoną przez to wierzycielowi szkodę.”
(art. 892 § 1 Kodeks postępowania cywilnego)
Aby powstała odpowiedzialność banku, muszą zostać spełnione trzy przesłanki:
- Naruszenie obowiązku przez bank (np. naruszenie art. 889 § 1 pkt 1 k.p.c. – dokonanie wypłaty z zajętego rachunku bez zgody komornika)
- Powstanie szkody po stronie wierzyciela (czyli np. utrata możliwości zaspokojenia swojej wierzytelności)
- Związek przyczynowy pomiędzy działaniem lub zaniechaniem banku a powstaniem szkody
Przykład 1:
Firma „Nowy Start” z Poznania uzyskała tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi – spółce „EcoBud”. Komornik zajął rachunek spółki w banku Alfa Bank S.A., a bank zgodnie z prawem zablokował środki. Jednak jeden z pracowników przez nieuwagę zrealizował przelew wychodzący, zwalniając część zajętej kwoty. Dłużnik natychmiast wypłacił pieniądze, a po kilku dniach ogłosił upadłość. Wierzyciel nie uzyskał żadnych środków z egzekucji. W tej sytuacji bank może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za szkodę na podstawie art. 892 § 1 k.p.c., gdyż istniał związek między naruszeniem obowiązków przez bank a powstaniem szkody (brak możliwości zaspokojenia wierzytelności).
Kiedy nie ma odpowiedzialności banku?
Nie każda pomyłka lub opóźnienie banku od razu rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą. Kluczowa jest trwała bezskuteczność egzekucji – jeśli egzekucja nadal trwa i jest szansa na odzyskanie pieniędzy z innych składników majątku dłużnika, szkoda jeszcze nie powstała w rozumieniu prawa.
Przykład 2:
Komornik zajął rachunek dłużnika w banku Beta S.A. i doszło do błędnego zwolnienia małej części środków. Jednak dłużnik posiadał jeszcze kilka innych rachunków i nieruchomości, z których komornik skutecznie przeprowadził egzekucję na całą kwotę wierzytelności. W tej sytuacji nie powstała szkoda po stronie wierzyciela – nie można mówić o odpowiedzialności banku za naruszenie.
Odpowiedzialność na zasadzie winy
Odpowiedzialność banku jest oceniana przez pryzmat tzw. staranności zawodowej (art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego):
„Dłużnik będący przedsiębiorcą jest zobowiązany do dochowania należytej staranności przy wykonywaniu swoich zobowiązań, przy czym należyta staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej jest określana z uwzględnieniem zawodowego charakteru tej działalności.”
(art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego)
Odpowiedzialność karno-porządkowa pracowników banku
Bank jako instytucja ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą, jednak pracownik banku, który osobiście dopuści się niezgodnej z prawem wypłaty środków z zajętego rachunku, może zostać ukarany grzywną (środkiem przymusu stosowanym przez komornika).
Zgodnie z art. 886 Kodeksu postępowania cywilnego:
„Kto nie zastosuje się do wezwania komornika (…), może być ukarany grzywną.”
(art. 886 Kodeksu postępowania cywilnego)
Przykład 3:
Pracownik oddziału banku „Finans Sp. z o.o.” w Warszawie zignorował informację o zajęciu rachunku i zrealizował przelew na rzecz dłużnika. Komornik zastosował wobec niego grzywnę w wysokości 2000 zł za naruszenie obowiązków wynikających z postępowania egzekucyjnego.
Grzywna ta ma charakter sankcji za niezastosowanie się do wezwania komornika i nie zastępuje roszczenia o odszkodowanie przysługującego wierzycielowi wobec banku jako instytucji.
Odpowiedzialność cywilna pracownika banku – czy to możliwe?
W literaturze pojawiają się dwa stanowiska co do odpowiedzialności cywilnej pracownika banku wobec wierzyciela:
- Stanowisko pierwsze: pracownik banku może ponosić odpowiedzialność cywilną wobec wierzyciela, jeśli dopuścił się zawinionego, bezprawnego działania.
- Stanowisko drugie (dominujące): zgodnie z art. 120 § 1 Kodeksu pracy, to pracodawca (czyli bank) odpowiada wobec osób trzecich za szkodę wyrządzoną przez pracownika przy wykonywaniu obowiązków. Wierzyciel dochodzi więc roszczeń bezpośrednio od banku, nie od pracownika.
„W razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca.”
(art. 120 § 1 Kodeksu pracy)
Wyjątek: Jeżeli bank jest niewypłacalny i nie można uzyskać od niego odszkodowania, wierzyciel może próbować skierować roszczenie bezpośrednio wobec pracownika – ale to sytuacja wyjątkowa.
Podsumowanie: Najważniejsze zasady odpowiedzialności banku i pracowników przy egzekucji z rachunku bankowego
- Bank odpowiada wobec wierzyciela za szkodę, jeśli naruszy przepisy dotyczące egzekucji z rachunku bankowego – zwłaszcza, gdy skutkuje to utratą możliwości zaspokojenia roszczenia przez wierzyciela.
- Szkoda musi być realna – powstaje dopiero wtedy, gdy egzekucja staje się bezskuteczna, a wierzyciel definitywnie traci możliwość odzyskania należności z majątku dłużnika.
- Odpowiedzialność banku opiera się na winie – sprawdzane jest, czy naruszono zawodową staranność przy prowadzeniu działalności bankowej.
- Pracownik banku, który dopuści się naruszenia przepisów, może zostać ukarany grzywną przez komornika – sankcja ta nie zastępuje odpowiedzialności odszkodowawczej banku.
- Zasadniczo to bank odpowiada wobec wierzyciela – wyjątkiem są sytuacje, gdy bank jest niewypłacalny i nie można od niego uzyskać odszkodowania, wtedy możliwe jest żądanie odszkodowania bezpośrednio od pracownika.
Kluczowe wskazówki dla przedsiębiorców i wierzycieli:
- Zawsze dokumentuj przebieg egzekucji i kontakt z bankiem – przy ewentualnym sporze dowody będą niezbędne.
- Jeżeli uznasz, że bank naruszył przepisy, złóż reklamację w banku oraz poinformuj komornika prowadzącego egzekucję.
- Jeśli doszło do powstania szkody (np. utrata możliwości odzyskania pieniędzy przez nieprawidłowe działanie banku), rozważ skierowanie roszczenia odszkodowawczego przeciwko bankowi.
- W przypadku nieuzyskania zaspokojenia od banku, skonsultuj sprawę z prawnikiem – być może możliwe jest skierowanie roszczenia przeciwko pracownikowi banku, jeśli spełnione są przesłanki z art. 120 § 1 Kodeksu pracy.
Podstawa prawna
- art. 892 § 1, art. 889 § 1 pkt 1, art. 886 – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 355 § 2 – Kodeks cywilny
- art. 120 § 1 – Kodeks pracy
Tematy porad zawartych w poradniku
- odpowiedzialność banku za egzekucję z rachunku 2025
- szkoda wierzyciela egzekucja z rachunku
- grzywna dla pracownika banku egzekucja
- bank błędna wypłata a odszkodowanie
- egzekucja komornicza z rachunku bankowego
Przydatne adresy urzędowe i oficjalne źródła
- https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc
- https://www.knf.gov.pl
- https://www.uokik.gov.pl
- https://bip.ms.gov.pl
- https://www.pkobp.pl/grupa-pko-banku-polskiego/bezpieczenstwo/egzekucja-komornicza/