W sprawach sądowych dotyczących stosunku pracy obowiązują szczególne zasady określania wartości przedmiotu sporu (WPS). Ma to ogromne znaczenie, ponieważ od wysokości WPS zależy m.in. obowiązek uiszczania opłat sądowych, a także – w pewnych kategoriach spraw – właściwość rzeczowa sądu. Prawidłowe ustalenie WPS jest więc kluczowe zarówno dla pracowników, jak i pracodawców.
Poniżej wyjaśniam, jakie reguły mają zastosowanie w sporach z zakresu prawa pracy, jakie wyjątki przewiduje ustawodawca oraz jakie praktyczne skutki niesie to dla stron procesu.
Zasada ogólna w sprawach pracowniczych
W sprawach o nawiązanie, istnienie lub rozwiązanie stosunku pracy stosuje się art. 231 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.). Zgodnie z tym przepisem:
📌 „W sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy wartość przedmiotu sporu stanowi suma wynagrodzenia za okres jednego roku” – art. 231 k.p.c.
Oznacza to, że nawet jeśli roszczenie pracownika miałoby dotyczyć np. bezterminowego przywrócenia do pracy, to dla potrzeb WPS przyjmuje się maksymalnie roczne wynagrodzenie pracownika.
Dlaczego ustawodawca ograniczył WPS w sprawach pracowniczych?
Powód jest czysto socjalny. Gdyby wartość przedmiotu sporu była liczona w pełnym wymiarze, mogłaby często przekraczać próg 50 000 zł. W takim przypadku pracownik musiałby ponosić opłaty sądowe, co byłoby dla wielu zbyt dużym obciążeniem.
Na podstawie art. 95 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (u.k.s.c.):
📌 „Pracownik nie ma obowiązku uiszczania opłat w sprawach o roszczenia, których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 50 000 zł”.
W praktyce oznacza to, że ograniczenie WPS do maksymalnie rocznego wynagrodzenia najczęściej „wpasowuje się” w próg zwolnienia z opłat.
Ważne ograniczenie – roszczenia pieniężne
Art. 231 k.p.c. nie stosuje się do roszczeń pieniężnych w sprawach pracowniczych.
Przykład: jeśli pracownik domaga się wypłaty zaległego wynagrodzenia za 5 miesięcy, odprawy czy ekwiwalentu za urlop – WPS ustala się nie na podstawie rocznego wynagrodzenia, lecz na zasadach ogólnych.
Zastosowanie mają wtedy:
- art. 19 § 1 k.p.c. – WPS stanowi kwota dochodzonego roszczenia,
- art. 20 k.p.c. – w przypadku świadczeń okresowych (np. renta, wynagrodzenie płatne miesięcznie) – WPS to suma świadczeń za jeden rok,
- art. 21 k.p.c. – w przypadku kilku roszczeń – WPS stanowi ich łączna wartość.
Praktyczne przykłady
Przykład 1 – przywrócenie do pracy
Pani Anna pracowała w firmie produkcyjnej i otrzymywała wynagrodzenie w wysokości 5 200 zł miesięcznie. Pracodawca rozwiązał z nią umowę o pracę, a ona wniosła pozew o przywrócenie do pracy.
👉 WPS zgodnie z art. 231 k.p.c. wynosi 62 400 zł (12 × 5 200 zł).
👉 Ponieważ kwota ta jest wyższa niż 50 000 zł, pracownica w zasadzie powinna zapłacić opłatę. Jednak dzięki regulacjom u.k.s.c. – w sprawach pracowniczych, nawet jeśli WPS przekracza ten próg, sąd stosuje zwolnienie od kosztów dla pracownika.
Przykład 2 – zaległe wynagrodzenie
Pan Tomasz żąda od byłego pracodawcy zapłaty zaległego wynagrodzenia w wysokości 18 000 zł.
👉 Tutaj nie stosuje się art. 231 k.p.c., bo chodzi o roszczenie pieniężne.
👉 WPS wynosi dokładnie 18 000 zł (art. 19 § 1 k.p.c.).
👉 Ponieważ kwota nie przekracza 50 000 zł – pracownik nie ponosi opłaty sądowej.
Przykład 3 – świadczenie okresowe
Pani Marta domaga się wypłaty renty w wysokości 2 000 zł miesięcznie w związku z wypadkiem przy pracy.
👉 Zgodnie z art. 20 k.p.c. WPS wynosi 24 000 zł (12 × 2 000 zł).
👉 Pracownica korzysta ze zwolnienia z opłat, gdyż wartość mieści się poniżej progu 50 000 zł.
Właściwość sądu w sprawach pracowniczych
Wartość przedmiotu sporu w sprawach z zakresu prawa pracy nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu.
📌 Zgodnie z art. 461 § 1¹ k.p.c. – wszystkie sprawy pracownicze rozpoznaje sąd rejonowy, niezależnie od WPS.
Wyjątkiem mogą być szczególne przypadki, w których przepisy przyznają właściwość sądowi okręgowemu (np. sprawy o prawa niemajątkowe i niektóre sprawy o ochronę dóbr osobistych pracowników).
Podsumowanie – o czym warto pamiętać?
✔ W sprawach o przywrócenie do pracy i podobnych – WPS to roczne wynagrodzenie (art. 231 k.p.c.).
✔ W sprawach o pieniądze (wynagrodzenie, odprawy, ekwiwalent) – WPS liczy się według zasad ogólnych (art. 19–21 k.p.c.).
✔ Pracownicy są zwolnieni z opłat, jeśli WPS nie przekracza 50 000 zł (art. 95 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 35 ust. 1 u.k.s.c.).
✔ WPS nie wpływa na właściwość sądu pracy – sprawy pracownicze co do zasady trafiają do sądu rejonowego (art. 461 § 1¹ k.p.c.).
Podstawa prawna
- art. 231, art. 19 § 1, art. 20, art. 21, art. 17 pkt 4, art. 461 § 1¹ – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 95 ust. 1 pkt 4, art. 35 ust. 1 – ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Tematy porad zawartych w poradniku
- wartość przedmiotu sporu w sądzie pracy
- opłaty sądowe w sprawach pracowniczych 2025
- właściwość sądu w sprawach z zakresu prawa pracy
Przydatne linki urzędowe
- https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19640290094 – Kodeks postępowania cywilnego
- https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20051461021 – Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
- https://www.gov.pl/web/rodzina – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej