Samo wykorzystanie sztucznej inteligencji do świadczenia usługi nie oznacza, że przedsiębiorca sprzedaje usługę informatyczną opodatkowaną 23% VAT. Jeżeli algorytm samodzielnie doprowadza do kupna i sprzedaży instrumentów finansowych oraz wywołuje skutki prawne i finansowe po stronie klienta, usługa może mieć charakter finansowy i korzystać ze zwolnienia z VAT. Takie podejście przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 stycznia 2026 r., sygn. I FSK 800/23. Orzeczenie jest szczególnie istotne dla fintechów, dostawców algorytmów inwestycyjnych i przedsiębiorców tworzących zautomatyzowane usługi oparte na AI.
Algorytm inwestycyjny a VAT – czego dotyczył spór?
Sprawa rozpoznawana przez NSA dotyczyła przedsiębiorcy opracowującego strategie inwestycyjne działające w postaci algorytmu. System analizował na bieżąco dane z rynku finansowego, a następnie sam podejmował decyzje dotyczące kupna i sprzedaży instrumentów finansowych.
Nie chodziło więc wyłącznie o program, który:
- przedstawia klientowi notowania,
- przygotowuje wykresy,
- generuje raport inwestycyjny,
- podpowiada możliwy moment dokonania transakcji.
Algorytm sam generował i wysyłał zlecenia kupna oraz sprzedaży instrumentów finansowych. Klient zapewniał natomiast środki finansowe i zaplecze niezbędne do działania systemu. Nie wybierał każdej pojedynczej transakcji ani nie zatwierdzał decyzji podejmowanych przez strategię.
To właśnie ten element okazał się kluczowy dla rozliczenia VAT.
Kiedy usługa dotycząca instrumentów finansowych jest zwolniona z VAT?
Podstawą zwolnienia jest art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług:
„Zwalnia się od podatku usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (…), z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.”
Aktualne interpretacje Dyrektora KIS potwierdzają takie brzmienie zasadniczej części przepisu.
Przepis nie uzależnia zwolnienia od tego, czy czynności prowadzące do zawarcia transakcji wykonuje człowiek, czy odpowiednio zaprogramowany system informatyczny. Decydujące znaczenie ma rzeczywisty charakter świadczenia.
Trzeba jednak pamiętać o wyjątkach.
Zgodnie z art. 43 ust. 15 ustawy o VAT:
„Zwolnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 7, 12 i 37-41, nie mają zastosowania do:
- czynności ściągania długów, w tym factoringu;
- usług doradztwa;
- usług w zakresie leasingu.”
Oznacza to między innymi, że zwykłe doradztwo dotyczące inwestowania nie staje się usługą zwolnioną tylko dlatego, że rekomendacje przygotowuje sztuczna inteligencja.
Dlaczego fiskus początkowo uznał algorytm za usługę IT?
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej początkowo nie zgodził się z podatnikiem. Podobne stanowisko zajął WSA w Warszawie w wyroku z 20 stycznia 2023 r., sygn. III SA/Wa 1650/22. Sąd oddalił skargę przedsiębiorcy.
W takim ujęciu algorytm był przede wszystkim narzędziem informatycznym wspierającym działalność inwestycyjną klienta. System analizował dane i automatyzował proces, ale – zdaniem organu oraz WSA – nie oznaczało to jeszcze, że usługodawca sam świadczy usługę dotyczącą instrumentów finansowych.
Takie podejście ma dla podatnika poważne konsekwencje. Jeśli świadczenie zostanie zakwalifikowane jako zwykła usługa techniczna, informatyczna albo analityczna i nie znajdzie zastosowania inne zwolnienie, zasadniczo podlega opodatkowaniu VAT według właściwej stawki, która w typowym przypadku wynosi 23%.
Spór dotyczył więc nie technologii jako takiej, lecz odpowiedzi na pytanie:
co właściwie kupuje klient – narzędzie informatyczne czy usługę prowadzącą bezpośrednio do obrotu instrumentami finansowymi?
NSA: liczy się funkcja usługi, a nie to, że wykonuje ją algorytm
Naczelny Sąd Administracyjny nie zaakceptował wcześniejszej kwalifikacji. Wyrokiem z 28 stycznia 2026 r., I FSK 800/23, uchylił w całości zarówno wyrok WSA, jak i zaskarżoną interpretację Dyrektora KIS.
Znaczenie miało to, że algorytm nie ograniczał się do przygotowania informacji dla inwestora.
Strategia faktycznie doprowadzała do dokonywania transakcji.
Klient przekazywał do dyspozycji systemu środki, natomiast automatyczna strategia:
- analizowała dane,
- ustalała moment dokonania operacji,
- wybierała odpowiednią transakcję,
- generowała zlecenie,
- wysyłała zlecenie kupna lub sprzedaży.
W konsekwencji wykorzystanie systemu prowadziło do zmian sytuacji prawnej i finansowej klienta związanych z instrumentami finansowymi.
To zasadniczo odróżnia taką usługę od programu dostarczającego wyłącznie informacji.
Po wydaniu wyroku sprawa wróciła do Dyrektora KIS. W interpretacji z 29 maja 2026 r., nr 0114-KDIP4-3.4012.57.2022.9.S.IG, organ – wykonując orzeczenie NSA – stwierdził już, że stanowisko przedsiębiorcy było prawidłowe i że usługa udostępnienia opisanej strategii mieści się w pojęciu usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
Zwolnienie z VAT dla AI nie dotyczy każdego programu inwestycyjnego
Wyrok NSA nie oznacza, że każda aplikacja wykorzystująca AI i związana z giełdą automatycznie korzysta ze zwolnienia z VAT.
To jeden z najważniejszych praktycznych wniosków z orzeczenia.
Przykład 1: algorytm sam dokonuje transakcji
Spółka QuantInvest udostępnia klientowi zautomatyzowany system inwestycyjny. Klient wpłaca 400 000 zł na rachunek przeznaczony do realizacji strategii.
System analizuje dane rynkowe i samodzielnie decyduje, że należy kupić określone akcje za 75 000 zł. Następnego dnia, po spełnieniu warunków zapisanych w modelu, automatycznie wysyła zlecenie ich sprzedaży.
Klient nie zatwierdza każdej operacji. Nie wybiera również instrumentów. Może natomiast zakończyć korzystanie z systemu.
W takim modelu istnieją mocne argumenty za uznaniem, że istotą świadczenia nie jest udostępnienie oprogramowania, lecz realizowanie za pomocą tego oprogramowania operacji dotyczących instrumentów finansowych.
Model jest więc zbliżony do sytuacji analizowanej przez NSA.
Przykład 2: AI tylko rekomenduje zakup akcji
Spółka MarketMind oferuje miesięczny abonament w wysokości 690 zł. Jej aplikacja analizuje tysiące danych i wyświetla użytkownikowi komunikat:
„Model ocenia, że zakup akcji spółki Z może być obecnie korzystny”.
Użytkownik sam podejmuje decyzję, czy dokona transakcji. Następnie sam loguje się do rachunku maklerskiego, wybiera liczbę akcji i składa zlecenie.
W takiej sytuacji znacznie trudniej argumentować, że usługodawca wykonuje usługę, której przedmiotem są instrumenty finansowe. Algorytm przede wszystkim analizuje dane i przedstawia rekomendację.
Co więcej, trzeba zbadać, czy świadczenie nie ma charakteru doradztwa, które art. 43 ust. 15 ustawy o VAT wyłącza ze zwolnienia.
Nie można więc przenieść wniosków z wyroku I FSK 800/23 automatycznie na każdy system inwestycyjny wykorzystujący sztuczną inteligencję.
Jak odróżnić usługę finansową od technicznego wsparcia IT?
Przedsiębiorca powinien spojrzeć przede wszystkim na rezultat otrzymywany przez klienta.
Im więcej odpowiedzi „tak” pojawi się przy poniższych pytaniach, tym mocniejsze mogą być argumenty za finansowym charakterem świadczenia:
- Czy system sam składa zlecenia dotyczące instrumentów finansowych?
- Czy jego działanie bezpośrednio prowadzi do zakupu albo sprzedaży instrumentu?
- Czy klient nie musi każdorazowo zatwierdzać decyzji inwestycyjnej?
- Czy algorytm samodzielnie wybiera moment wykonania transakcji?
- Czy rezultat usługi powoduje zmianę praw lub obowiązków klienta związanych z papierami wartościowymi?
- Czy wynagrodzenie przedsiębiorcy jest ekonomicznie związane z wynikiem prowadzonego obrotu?
- Czy analiza danych jest jedynie elementem niezbędnym do wykonania właściwej czynności finansowej?
Sytuacja wygląda inaczej, gdy usługodawca jedynie:
- zapewnia serwery lub infrastrukturę,
- dostarcza dane giełdowe,
- tworzy wykresy,
- udostępnia API,
- wykonuje obliczenia,
- generuje raport,
- sygnalizuje potencjalną transakcję, którą klient dopiero samodzielnie wykonuje.
Wtedy argument o zwolnieniu przewidzianym dla transakcji dotyczących instrumentów finansowych jest znacznie słabszy.
Dlaczego znaczenie ma skutek prawny i finansowy transakcji?
Polskie zwolnienie wynika z regulacji unijnych.
Art. 135 ust. 1 lit. f dyrektywy Rady 2006/112/WE stanowi, że państwa członkowskie zwalniają:
„transakcje, łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowywania i zarządzania, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów, oraz praw lub papierów wartościowych, o których mowa w art. 15 ust. 2”.
W orzecznictwie TSUE przyjmuje się, że obrót papierami wartościowymi obejmuje czynności prowadzące do zmiany stosunków prawnych i finansowych pomiędzy stronami. Transakcje dotyczące papierów wartościowych mogą więc prowadzić do powstania, zmiany albo wygaśnięcia związanych z nimi praw i obowiązków.
To podejście pomaga zrozumieć rozstrzygnięcie dotyczące algorytmu.
Jeżeli program tylko oblicza prawdopodobieństwo wzrostu kursu, nie zmienia jeszcze sytuacji prawnej inwestora.
Jeżeli natomiast na podstawie tych obliczeń sam doprowadza do nabycia lub sprzedaży instrumentu, jego funkcja jest zupełnie inna.
Czy każdy przedsiębiorca z podobnym algorytmem może od razu stosować zwolnienie?
Nie.
Wyrok NSA jest bardzo ważnym argumentem interpretacyjnym, ale nie oznacza automatycznej ochrony każdego przedsiębiorcy posiadającego podobny produkt.
W podatkach niewielka różnica w konstrukcji usługi może doprowadzić do odmiennego wyniku. Znaczenie może mieć między innymi:
- zakres samodzielności algorytmu,
- możliwość ingerencji klienta,
- sposób składania zleceń,
- treść umowy,
- zakres odpowiedzialności usługodawcy,
- konstrukcja wynagrodzenia,
- to, co faktycznie stanowi główną korzyść nabywaną przez klienta.
Zwróć również uwagę, że interpretacja z 29 maja 2026 r. wydana po wyroku NSA dotyczy konkretnego stanu faktycznego i stanu prawnego właściwego dla opisanej sprawy. Sam organ wyraźnie zaznaczył indywidualny zakres rozstrzygnięcia.
Dlatego przedsiębiorca wprowadzający na rynek nową, zautomatyzowaną usługę finansową powinien rozważyć wystąpienie o własną interpretację indywidualną.
Co powinien sprawdzić fintech przed zastosowaniem zwolnienia z VAT?
Przed wystawieniem pierwszych faktur ze zwolnieniem warto przeanalizować cały model biznesowy, a nie tylko opis technologii.
1. Ustal, co jest głównym świadczeniem
Nie pytaj wyłącznie: „czy używam AI?”.
Pytanie powinno brzmieć:
„Za jaki efekt ekonomiczny klient rzeczywiście mi płaci?”
Jeśli płaci za automatyczne zawieranie transakcji, sytuacja jest inna niż wtedy, gdy płaci za dostęp do programu analitycznego.
2. Sprawdź, kto podejmuje decyzję o transakcji
Jeżeli algorytm tylko przedstawia propozycję, a klient sam wybiera instrument, kwotę i moment zakupu, może to wskazywać na usługę analityczną lub doradczą.
Jeżeli system wykonuje całą operację automatycznie, argument za usługą finansową jest silniejszy.
3. Przeanalizuj umowę z klientem
Opis marketingowy nie powinien przeczyć rzeczywistej konstrukcji usługi.
Jeżeli przedsiębiorca chce twierdzić, że świadczy zautomatyzowaną usługę dotyczącą instrumentów finansowych, a umowa określa produkt jako „narzędzie IT do analizy giełdowej”, może powstać poważny problem dowodowy.
4. Nie utożsamiaj automatyzacji ze zwolnieniem
AI jest tylko sposobem wykonania świadczenia.
O rozliczeniu VAT decyduje jego funkcja.
5. Sprawdź wyłączenia ze zwolnienia
Szczególnej uwagi wymagają między innymi usługi doradcze oraz usługi polegające na zarządzaniu instrumentami finansowymi. Sam fakt związku świadczenia z rynkiem kapitałowym nie wystarcza do zastosowania art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
Co wyrok NSA oznacza dla rozwoju usług wykorzystujących sztuczną inteligencję?
Wyrok I FSK 800/23 może mieć znaczenie wykraczające poza sam rynek algorytmicznego inwestowania.
Pokazuje bowiem sposób podejścia do usług, w których czynności tradycyjnie wykonywane przez człowieka zaczyna samodzielnie realizować oprogramowanie.
Dla VAT istotne może być nie to, kto technicznie wykonuje poszczególne działania, ale jaki jest ich rzeczywisty rezultat.
Nie oznacza to jednak, że algorytm uzyskuje własną podmiotowość prawną albo staje się podatnikiem VAT. Podatnikiem i usługodawcą pozostaje odpowiedni przedsiębiorca. Algorytm jest sposobem realizacji świadczenia.
To ważne rozróżnienie.
Nie należy więc formułować zasady: „usługi AI są zwolnione z VAT”.
Prawidłowy wniosek brzmi:
usługa nie traci charakteru finansowego wyłącznie dlatego, że jej kluczowe czynności zostały zautomatyzowane i wykonuje je algorytm.
Podsumowanie
Wyrok NSA z 28 stycznia 2026 r., I FSK 800/23, jest istotny dla przedsiębiorców wykorzystujących AI na rynku finansowym. Sąd zaakceptował podejście, zgodnie z którym zautomatyzowana strategia samodzielnie dokonująca transakcji na instrumentach finansowych może być elementem usługi objętej zwolnieniem z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT. Po wyroku Dyrektor KIS, ponownie rozpoznając tę samą sprawę, uznał stanowisko podatnika za prawidłowe.
Dla przedsiębiorcy najważniejsze są trzy wnioski:
Po pierwsze – technologia nie przesądza o sposobie opodatkowania. To, że usługa jest realizowana przez kod, algorytm albo AI, nie oznacza automatycznie, że mamy do czynienia z usługą informatyczną.
Po drugie – liczy się rzeczywista funkcja systemu. Jeżeli algorytm sam wykonuje czynności prowadzące do nabywania i zbywania instrumentów finansowych, sytuacja może być zupełnie inna niż w przypadku aplikacji dostarczającej jedynie analizy lub rekomendacje.
Po trzecie – zwolnienia nie można stosować automatycznie. Każdy model powinien być przeanalizowany indywidualnie, szczególnie pod kątem wyłączenia dotyczącego doradztwa, zarządzania instrumentami oraz usług czysto technicznych.
Dla fintechów rozwijających autonomiczne systemy inwestycyjne wyrok jest korzystny, ale jednocześnie pokazuje, jak duże znaczenie dla VAT ma precyzyjne określenie przedmiotu usługi, sposobu działania algorytmu i zakresu czynności pozostawionych klientowi.
Podstawa prawna
- art. 43 ust. 1 pkt 41, art. 43 ust. 15 – ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
- art. 2 ust. 1 – ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi;
- art. 135 ust. 1 lit. f – dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej.
Orzecznictwo: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 stycznia 2026 r., sygn. I FSK 800/23; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 stycznia 2023 r., sygn. III SA/Wa 1650/22.
Tematy porad zawartych w poradniku
usługi AI a VAT, algorytm inwestycyjny zwolnienie VAT, usługi finansowe zwolnione z VAT, AI obrót instrumentami finansowymi, fintech a podatek VAT