Przygotowana likwidacja (tzw. pre-pack) to rozwiązanie, które pozwala przedsiębiorcy w upadłości sprzedać majątek w sposób szybszy i bardziej przewidywalny, a wierzycielom daje szansę na większe zaspokojenie ich roszczeń. Jednym z kluczowych etapów procedury jest wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży, który musi zawierać kilka istotnych elementów: cenę, wskazanie nabywcy oraz – w niektórych przypadkach – projekt umowy sprzedaży. W niniejszym poradniku szczegółowo omówimy te trzy kwestie, odwołując się do przepisów prawa upadłościowego, ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy o VAT, a także do praktyki sądów.
Cena we wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży
Jak powinna być ustalana cena?
Cena zaproponowana we wniosku musi wynikać z wcześniejszych ustaleń pomiędzy wnioskodawcą a potencjalnym nabywcą. Powinna być spójna z wyceną składników majątku przedstawioną w opisie i oszacowaniu, ponieważ to na ich podstawie sąd ocenia, czy warunki sprzedaży odpowiadają wymogom prawa. Zgodnie z art. 56c ustawy – Prawo upadłościowe, sąd zatwierdza sprzedaż wyłącznie wtedy, gdy spełnia ona ustawowe przesłanki.
Określenie ceny musi być jednoznaczne i precyzyjne – to warunek niezbędny, by:
- sprawdzić, czy wadium zostało wniesione w prawidłowej wysokości,
- umożliwić sądowi ocenę zgodności wniosku z ustawą.
VAT a cena w pre-packu
W praktyce często pojawia się problem ustalenia, czy sprzedaż w trybie pre-pack będzie opodatkowana VAT. Kluczowe znaczenie ma tu interpretacja, czy przedmiot sprzedaży stanowi przedsiębiorstwo albo jego zorganizowaną część – jeśli tak, to sprzedaż będzie co do zasady zwolniona z VAT (zob. art. 43 ust. 1 pkt 10 i 10a ustawy o VAT).
Wątpliwości mogą być trudne do rozstrzygnięcia, zwłaszcza gdy wniosek składany jest bez udziału dłużnika – często tylko on dysponuje informacjami niezbędnymi do ustalenia statusu podatkowego transakcji.
Problemy praktyczne z określeniem ceny
Z badań aktowych wynika, że w praktyce często składane są wnioski bez wskazania ceny, gdy trwają prace nad opisem i oszacowaniem majątku. W takich sytuacjach sądy zwykle nie wzywały do uzupełnienia braków, jeśli wnioskodawca zastrzegał, że cena zostanie uzupełniona później.
Zdarzały się także sprawy, w których cena nie była określona kwotowo, lecz wskazano, że odpowiada wartości ustalonej w opinii biegłego powołanego w innym postępowaniu upadłościowym. Tak było m.in. w sprawie, w której nabywcą miał być podmiot powiązany z dłużnikiem w rozumieniu art. 128 prawa upadłościowego.
Przykładowo:
Firma Alfa-Tech sp. z o.o. złożyła wniosek o przygotowaną likwidację. Początkowo wskazała jedynie, że cena nabycia będzie mieściła się w przedziale 4–6 mln zł, zależnie od opinii biegłego. Sąd Rejonowy wezwał spółkę do sprecyzowania ceny, uznając, że taki przedział nie spełnia wymogu jednoznaczności.
W praktyce zdarzają się też sytuacje, gdy cena ulega zmianie w toku postępowania o ogłoszenie upadłości – niekiedy nawet kilkukrotnie.
Nabywca w przygotowanej likwidacji
Kto może zostać nabywcą?
Prawo nie wprowadza zasadniczych ograniczeń co do osoby nabywcy w pre-packu. Może nim być:
- wierzyciel,
- inwestor zewnętrzny,
- konkurent dłużnika,
- podmiot powiązany z dłużnikiem.
Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy nabywcą jest podmiot powiązany – w takim przypadku cena nie może być niższa od wartości oszacowania ustalonej przez biegłego (art. 56b prawa upadłościowego).
Obowiązek zgłoszenia koncentracji do UOKiK
W niektórych sytuacjach konieczne może być zgłoszenie zamiaru koncentracji do Prezesa UOKiK. Zgodnie z art. 13 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obowiązek ten powstaje, gdy transakcja prowadzi do przejęcia kontroli nad innym przedsiębiorcą.
Co prawda art. 14 u.o.k.k. przewiduje wyjątek dla postępowań upadłościowych, ale nie dotyczy on przypadków, gdy kontrolę przejmuje konkurent upadłego. Wtedy zgłoszenie jest obowiązkowe, a transakcja może zostać przeprowadzona dopiero po wydaniu decyzji przez UOKiK (art. 97 ust. 1 u.o.k.k.). Naruszenie tego obowiązku grozi karą finansową (art. 106 ust. 1 pkt 3 u.o.k.k.).
W praktyce zdarzało się, że sądy zatwierdzały warunki sprzedaży jeszcze przed przedstawieniem zgody Prezesa UOKiK – przyjmując, że decyzja ta musi być uzyskana przed zawarciem umowy sprzedaży, ale niekoniecznie na etapie samego wniosku.
Jeden czy kilku nabywców?
Początkowo pojawiały się wątpliwości, czy wniosek może obejmować więcej niż jednego nabywcę, ponieważ przepisy posługiwały się pojęciem „nabywca” w liczbie pojedynczej. Wątpliwość tę rozwiał ustawodawca, dodając art. 56a ust. 6 prawa upadłościowego, który jednoznacznie dopuszcza sprzedaż na rzecz kilku nabywców.
Może to być korzystne np. w sytuacji, gdy różne nieruchomości spółki upadłej znajdują się w różnych lokalizacjach i mają zostać sprzedane odrębnym inwestorom. Z drugiej strony, sprzedaż z udziałem wielu nabywców niesie ryzyko, że w razie rezygnacji jednego z nich cała procedura upadnie.
Przykład:
Spółka Beta-Logistics S.A. posiadała dwie hale magazynowe – jedną w Katowicach, drugą w Gdańsku. W ramach pre-packu złożono wniosek o sprzedaż hali katowickiej inwestorowi A, a gdańskiej – inwestorowi B. Sąd zatwierdził warunki sprzedaży, korzystając z art. 56a ust. 6 pr. up.
Projekt umowy w przygotowanej likwidacji
Czy projekt umowy można załączyć do wniosku?
Ustawodawca przewidział możliwość, by warunki sprzedaży zostały przedstawione w formie projektu umowy, którą w przyszłości ma zawrzeć syndyk (art. 56d ust. 1 prawa upadłościowego). Warunkiem jest jednak zaawansowany etap uzgodnień pomiędzy dłużnikiem lub wierzycielem a potencjalnym nabywcą.
Projektu umowy nie należy utożsamiać z umową przedwstępną – to raczej dokument mający usprawnić postępowanie i pozwolić sądowi dokładniej ocenić zasadność przygotowanej likwidacji.
Korzyści z załączenia projektu umowy
- przyspiesza zawarcie umowy sprzedaży po ogłoszeniu upadłości,
- daje sądowi pełniejszy obraz planowanej transakcji,
- pozwala uniknąć sporów co do kluczowych warunków.
Rola tymczasowego nadzorcy sądowego (TNS)
Jeżeli projekt umowy jest załączony do wniosku, TNS powinien szczegółowo przeanalizować jego postanowienia i ocenić konsekwencje dla masy upadłości. Może się bowiem zdarzyć, że projekt zawiera zapisy:
- obciążające syndyka dodatkowymi kosztami, np. obowiązek opróżnienia budynków w krótkim terminie, poniesienia kosztów notarialnych, transportu czy demontażu maszyn,
- niewykonalne lub sprzeczne z prawem, np. płatność w ratach już po przeniesieniu własności, odpowiedzialność syndyka za czynniki od niego niezależne czy wskazanie obcego prawa jako właściwego (np. prawa stanu Nowy Jork).
Takie postanowienia mogą znacząco wpływać na porównanie korzyści dla wierzycieli z przygotowanej likwidacji i likwidacji w trybie zwykłym.
Praktyka sądów
W przeanalizowanych sprawach zdarzało się, że sądy:
- zatwierdzały wniosek mimo kontrowersyjnego projektu, ograniczając się tylko do wskazania ceny, przedmiotu sprzedaży i nabywcy,
- pomijały projekt umowy w sentencji postanowienia, nie wyjaśniając powodów,
- oczekiwały modyfikacji wniosku, gdy nieakceptowalne zapisy umowy mogły uniemożliwić sprzedaż.
Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 56d ust. 1 pr. up., sąd może, ale nie musi odwołać się do projektu umowy – co oznacza, że w wyjątkowych przypadkach może zatwierdzić tylko cenę i nabywcę. Jednak takie rozwiązanie bywa ryzykowne, bo nabywca może uzależniać swoją wolę zawarcia umowy od szczegółowych warunków umieszczonych w projekcie.
Możliwe rozwiązania w praktyce
- Jeżeli projekt zawiera zapisy nieakceptowalne, TNS powinien sprawdzić, czy nabywca zgodzi się na ich usunięcie, a stanowisko to przedstawić w sprawozdaniu.
- Sąd, mając wątpliwości, może wezwać wnioskodawcę do zmodyfikowania wniosku i usunięcia problematycznych postanowień w określonym terminie, pod rygorem oddalenia.
- Zatwierdzając projekt umowy, sąd powinien zachować elastyczność – możliwe muszą być drobne zmiany (np. związane z należnościami), uzgodnione pomiędzy syndykiem i nabywcą, bez każdorazowego angażowania sądu.
Przykład z praktyki
Spółka Gamma-Industries S.A. załączyła do wniosku projekt umowy sprzedaży przedsiębiorstwa, w którym przewidziano:
- płatność rozłożoną na raty po przeniesieniu własności,
- obowiązek syndyka do pokrycia kosztów transportu maszyn,
- zastosowanie prawa niemieckiego jako właściwego dla umowy.
Sąd, uznając te postanowienia za niewykonalne, wezwał wnioskodawcę do zmiany projektu. Ostatecznie wniosek został zaakceptowany po wprowadzeniu korekt – płatność nastąpiła jednorazowo, koszty transportu przejął nabywca, a umowa została poddana prawu polskiemu.
Podstawa prawna
- art. 56b, art. 56c, art. 56d, art. 56a ust. 6, art. 128 – Prawo upadłościowe
- art. 43 ust. 1 pkt 10 i 10a – ustawa o podatku od towarów i usług (VAT)
- art. 13, art. 14, art. 18, art. 21 ust. 2, art. 22 ust. 4, art. 97 ust. 1, art. 106 ust. 1 pkt 3 – ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów
Tematy porad zawartych w poradniku
- przygotowana likwidacja cena nabycia przedsiębiorstwa
- nabywca w pre-packu a obowiązki wobec UOKiK
- projekt umowy sprzedaży w przygotowanej likwidacji
- VAT w sprzedaży przedsiębiorstwa w pre-packu