Dostęp do akt w postępowaniu o zatwierdzenie układu to zagadnienie, które w praktyce budzi wiele wątpliwości. Przepisy regulujące tę kwestię są rozproszone i nie zawsze precyzyjne, dlatego przedsiębiorcy, wierzyciele czy pełnomocnicy często zastanawiają się, kto i w jaki sposób może przeglądać akta prowadzone przez nadzorcę układu. W niniejszym poradniku omawiamy regulacje prawne, katalog podmiotów uprawnionych do udostępniania i dostępu do akt oraz sposoby, w jakie możliwe jest zapoznawanie się z dokumentacją.
Akta nadzorcy układu – czym są i gdzie powstają?
Postępowanie o zatwierdzenie układu jest szczególnym rodzajem postępowania restrukturyzacyjnego. Ma ono charakter hybrydowy – część toczy się poza sądem (etap przedsądowy), a zasadnicza faza odbywa się przed sądem. Z tego względu akta nadzorcy układu należy traktować jako akta sądowe, choć powstają i są prowadzone przez pozasądowy organ, czyli nadzorcę układu, już na etapie przedsądowym.
Akty prawne regulujące dostęp do akt
Zagadnienie dostępu do akt postępowania o zatwierdzenie układu jest uregulowane w kilku aktach prawnych:
- Prawo restrukturyzacyjne (art. 211a),
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 15 listopada 2021 r. w sprawie sposobu i trybu prowadzenia i udostępniania akt oraz zbioru dokumentów w postępowaniu o zatwierdzenie układu,
- Kodeks postępowania cywilnego (art. 9),
- Regulamin urzędowania sądów powszechnych.
Odesłanie do Kodeksu postępowania cywilnego
Zgodnie z art. 209 Prawa restrukturyzacyjnego „w sprawach nieuregulowanych ustawą do postępowania restrukturyzacyjnego stosuje się odpowiednio przepisy księgi pierwszej części pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego, z wyłączeniem przepisów o zawieszeniu i wznowieniu postępowania”. Oznacza to, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego pełnią funkcję uzupełniającą, a nie korygującą Prawo restrukturyzacyjne.
Co ważne, przepisy tytułu wstępnego k.p.c. – w tym art. 9 k.p.c. o dostępie do akt – mają charakter fundamentalny i stosuje się je wprost, a nie tylko odpowiednio.
Regulamin urzędowania sądów powszechnych
Regulamin ten dotyczy organizacji i zasad funkcjonowania sądów, w tym także warunków i trybu udostępniania akt. Choć nie odnosi się wprost do działalności biura doradcy restrukturyzacyjnego, to ze względu na to, że akta nadzorcy układu są aktami postępowania sądowego, przepisy Regulaminu stosuje się również do nich. W przeciwnym razie mogłoby dojść do absurdalnej sytuacji, w której np. Prokurator Generalny miałby dostęp do akt zakończonych spraw sądowych, ale nie do akt zakończonych postępowań restrukturyzacyjnych na etapie przedsądowym.
Kto udostępnia akta nadzorcy układu?
Etap przedsądowy
Na etapie przedsądowym gospodarzem akt jest nadzorca układu. To on zakłada, prowadzi i udostępnia akta uprawnionym podmiotom – zarówno w biurze, jak i za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.
Po złożeniu wniosku o zatwierdzenie układu
Z chwilą złożenia wniosku o zatwierdzenie układu akta nadzorcy stają się częścią akt sądowych (art. 211a ust. 4 pr. restr.). Od tego momentu to sąd przejmuje funkcję gospodarza akt. W praktyce pojawia się problem techniczny – system teleinformatyczny nie zawsze umożliwia sądom bezpośrednie nadawanie dostępu do akt. Rozwiązaniem jest złożenie wniosku do sądu, który następnie zwraca się do administratora systemu o nadanie dostępu metodami administratorskimi.
Po zakończeniu postępowania bez wniosku do sądu
Największe wątpliwości budzi sytuacja, gdy postępowanie kończy się na etapie przedsądowym, bez skierowania wniosku o zatwierdzenie układu do sądu. W takiej sytuacji:
- nadzorca układu przestaje pełnić swoją funkcję,
- umowa z doradcą restrukturyzacyjnym wygasa,
- nie ma jasnej regulacji, kto jest gospodarzem akt.
Nie można jednak przyjąć, że w takiej sytuacji akta pozostają „bezpańskie”. W świetle Konstytucji i przepisów gwarantujących prawo do sądu (m.in. art. 177, art. 77 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) należy uznać, że w takim przypadku uprawnionym do udostępniania akt jest sąd restrukturyzacyjny właściwy według sygnatury akt GRz-nu.
Przykład praktyczny
Spółka Tech-Met Sp. z o.o. z Wrocławia prowadziła postępowanie o zatwierdzenie układu. Na etapie przedsądowym nadzorca układu – doradca restrukturyzacyjny – prowadził akta i udostępniał je wierzycielom. Po kilku miesiącach spółka zrezygnowała z dalszego postępowania i nie złożyła wniosku do sądu. Jeden z wierzycieli – bank – chciał po czasie zapoznać się z dokumentacją. W tej sytuacji wniosek o dostęp do akt powinien zostać skierowany do sądu restrukturyzacyjnego, właściwego według sygnatury GRz-nu, który następnie zleci administratorowi systemu nadanie dostępu.
Kto ma prawo dostępu do akt nadzorcy układu?
Zakres podmiotów, które mogą uzyskać dostęp do akt, został określony w kilku przepisach:
- art. 9 § 1 k.p.c. – strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy oraz otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi,
- art. 211a ust. 3 pr. restr. – akta udostępnia się uczestnikom postępowania oraz każdemu, kto potrzebę ich przejrzenia dostatecznie usprawiedliwi,
- art. 211a ust. 5 pr. restr. – akta i zbiór dokumentów mogą być udostępniane służbie nadzoru Ministra Sprawiedliwości,
- § 133 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych – dostęp do akt przysługuje także organom i instytucjom wskazanym w przepisach.
Podstawowe uprawnienia
- Uczestnicy postępowania – ich prawo dostępu do akt wynika z zasady jawności wewnętrznej postępowania. Katalog uczestników określa art. 65 Prawa restrukturyzacyjnego.
- Każdy, kto wykaże potrzebę wglądu – np. osoba mająca interes prawny, prowadząca inne powiązane postępowanie cywilne, restrukturyzacyjne lub upadłościowe, albo sąd prowadzący sprawę związaną z tym samym dłużnikiem.
- Służba nadzoru Ministra Sprawiedliwości – zgodnie z art. 211a ust. 5 pr. restr. dostęp uzyskuje po zgłoszeniu żądania w systemie teleinformatycznym.
- Uprawnione organy i instytucje – m.in. Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich, Prezes Prokuratorii Generalnej RP, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, Rzecznik Praw Dziecka, KNF, UOKiK, Rzecznik Finansowy, a także jednostki naukowe i Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury.
Przykład praktyczny
Pan Andrzej Nowicki, prowadzący działalność gospodarczą, był wierzycielem spółki budowlanej objętej postępowaniem o zatwierdzenie układu. Choć nie został formalnie uczestnikiem postępowania, wystąpił o wgląd do akt, powołując się na interes prawny – chciał sprawdzić, czy dłużnik uwzględnił jego wierzytelność. Nadzorca układu uznał to uzasadnienie i umożliwił mu zapoznanie się z aktami w systemie teleinformatycznym.
Jak udostępnia się akta nadzorcy układu?
Sposób udostępniania akt również budzi wiele pytań praktycznych. Podstawą prawną są następujące przepisy:
- art. 9 § 11 k.p.c. – przeglądanie akt i otrzymywanie odpisów, kopii lub wyciągów może odbywać się przez system teleinformatyczny obsługujący postępowanie sądowe lub portal informacyjny sądów,
- art. 211a ust. 3 pr. restr. – akta udostępnia się w biurze nadzorcy układu albo w systemie teleinformatycznym,
- § 7 ust. 1 r.p.u.a. – akta sprawy udostępnia się uczestnikom postępowania za pośrednictwem ogólnodostępnych sieci teleinformatycznych,
- § 7 ust. 3 r.p.u.a. – udostępnienie akt służbie nadzoru Ministra Sprawiedliwości następuje poprzez zgłoszenie żądania w systemie.
Formy udostępniania akt
- Dostęp online – przez ogólnodostępne sieci teleinformatyczne. Nadzorca nadaje wierzycielowi lub jego pełnomocnikowi uprawnienia w systemie. Wymaga to ręcznego wprowadzenia danych uczestników. Dostęp można nadać:
- poprzez formularz powiązany z wnioskiem wierzyciela o dostęp,
- albo przez ręczne dopisanie uczestnika w module „Szczegóły postępowania”.
- Dostęp stacjonarny – w biurze nadzorcy układu, dla osób wykluczonych cyfrowo lub które wolą zapoznać się z aktami na miejscu. Dostęp odbywa się przez komputer, laptop lub inne urządzenie należące do nadzorcy.
Wyzwania praktyczne
Niejasności budzi kwestia, czy akta udostępnia się z konta nadzorcy, czy można założyć osobne konto dla osoby przeglądającej. W pierwszym wariancie istnieje ryzyko, że osoba przeglądająca uzyska dostęp do innych spraw prowadzonych przez doradcę. W drugim – konieczne jest podanie danych osobowych, aby założyć indywidualne konto.
Proponowanym rozwiązaniem jest stworzenie specjalnych kont „gościnnych” w systemie teleinformatycznym, przeznaczonych wyłącznie do przeglądania określonych akt. Obecnie praktyczną alternatywą jest wykorzystanie podmiotu trzeciego (np. spółki technicznej posiadającej konto), który otrzymuje dostęp tylko do jednej sprawy, a następnie udostępnia ją osobie przeglądającej pod kontrolą nadzorcy.
Obowiązek odnotowania dostępu
Choć przepisy nie nakładają wprost obowiązku dokumentowania faktu wglądu do akt, zasada transparentności postępowania przemawia za tym, aby nadzorca sporządzał notatkę o każdorazowym udostępnieniu akt w biurze.
Przykład praktyczny
Wierzyciel Bank Polska S.A. złożył wniosek o dostęp do akt w systemie teleinformatycznym. Nadzorca, po weryfikacji wniosku, dodał dane banku w module „Szczegóły postępowania”. Od tego momentu bank uzyskał zdalny dostęp do dokumentacji. Inny wierzyciel – osoba fizyczna niekorzystająca z Internetu – odwiedził biuro nadzorcy. Tam, pod kontrolą pracownika, mógł zapoznać się z aktami na komputerze nadzorcy.
Podstawa prawna
- art. 9 § 1 i § 11 – Kodeks postępowania cywilnego,
- art. 65, art. 209, art. 211a – Prawo restrukturyzacyjne,
- § 133 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych,
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 15.11.2021 r. w sprawie sposobu i trybu prowadzenia i udostępniania akt oraz zbioru dokumentów w postępowaniu o zatwierdzenie układu.
Frazy SEO
- dostęp do akt nadzorcy układu
- prawo restrukturyzacyjne akta
- udostępnianie akt postępowanie restrukturyzacyjne
- kto może przeglądać akta restrukturyzacyjne
- akta postępowania o zatwierdzenie układu