Prawo ochronne na znak towarowy nie jest przyznawane raz na zawsze – może zostać uchylone zarówno poprzez jego unieważnienie, jak i wygaśnięcie. Choć oba przypadki prowadzą do tego samego skutku – utraty ochrony znaku – różnią się przesłankami, trybem postępowania i skutkami prawnymi.
W tym poradniku wyjaśniam szczegółowo:
- czym różni się unieważnienie od wygaśnięcia prawa ochronnego,
- kto może złożyć wniosek i w jakich przypadkach,
- jakie są ograniczenia czasowe,
- jak wygląda postępowanie przed Urzędem Patentowym RP.
Unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy
Na czym polega unieważnienie?
Unieważnienie to szczególny tryb postępowania administracyjnego przed Urzędem Patentowym RP. Polega ono na uznaniu decyzji o przyznaniu prawa ochronnego za niebyłą od samego początku (ex tunc). W praktyce oznacza to, że znak nigdy nie powinien zostać zarejestrowany, ponieważ nie spełniał ustawowych wymogów.
Podstawy unieważnienia wynikają m.in. z:
- art. 129¹, art. 136¹, art. 136³ oraz art. 132¹ ust. 1–3 ustawy – Prawo własności przemysłowej.
Kto może złożyć wniosek o unieważnienie?
Z wnioskiem może wystąpić:
- osoba fizyczna lub prawna, która wykaże, że znak nie spełniał warunków rejestracji (art. 164 ust. 1 p.w.p.),
- uprawniony z wcześniejszego prawa (np. właściciel wcześniejszego znaku towarowego) – art. 164 ust. 2 p.w.p.,
- Prokurator Generalny RP lub Prezes UPRP – w interesie publicznym (art. 167 p.w.p.).
📌 Co ważne – wnioskodawca nie musi wykazywać interesu prawnego.
Termin na złożenie wniosku
Wniosek można złożyć w każdym czasie trwania prawa ochronnego. Postępowanie ma charakter sporny – strony muszą przedstawiać dowody i argumenty, a UPRP rozstrzyga sprawę wyłącznie w granicach wniosku.
Zakres unieważnienia
- całościowy – jeśli wnioskodawcy zależy na całkowitym wyeliminowaniu ochrony,
- częściowy – gdy chodzi tylko o niektóre towary lub usługi.
⚠️ Nie jest dopuszczalne unieważnienie samego elementu znaku – oznaczałoby to stworzenie nowego znaku, który nie został zbadany przez UPRP.
Kiedy nie można unieważnić znaku?
Unieważnienie nie jest możliwe, jeśli:
- Właściciel wcześniejszego prawa przez 5 lat wiedział o używaniu spornego znaku, ale nie sprzeciwiał się.
- Znak uzyskał wtórną zdolność odróżniającą w wyniku używania.
- Właściciel znaku powszechnie znanego przez 5 lat nie sprzeciwiał się jego używaniu.
- Sprzeciw oparty na tych samych podstawach został już prawomocnie oddalony.
❗ Wyjątek: jeżeli znak został zarejestrowany w złej wierze, pięcioletnie ograniczenie nie obowiązuje.
Przykład
Firma „Orion Sp. z o.o.” zarejestrowała znak „OrionTech” dla elektroniki, mimo że na rynku od lat działała spółka „Orion Electronics”. Właściciel wcześniejszego znaku dowiedział się o rejestracji dopiero po 3 latach i wniósł o unieważnienie prawa ochronnego. UPRP stwierdził, że doszło do kolizji z wcześniejszym prawem i znak „OrionTech” został unieważniony.
Wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy
Czym różni się wygaśnięcie od unieważnienia?
- Unieważnienie – dotyczy wadliwej decyzji rejestracyjnej i działa wstecz (ex tunc).
- Wygaśnięcie – następuje z powodu zdarzeń, które pojawiły się po prawidłowym udzieleniu prawa.
Podstawy wygaśnięcia są określone w art. 168–169 p.w.p..
Przyczyny wygaśnięcia
- Upływ 10-letniego okresu ochrony – prawo wygasa automatycznie, jeśli nie zostanie opłacona kolejna opłata.
- Zrzeczenie się prawa – właściciel może zrzec się ochrony w całości lub części (np. tylko dla wybranych towarów).
- Nieużywanie znaku przez 5 lat – brak rzeczywistego używania w obrocie gospodarczym.
- Utrata zdolności odróżniającej – gdy znak staje się określeniem rodzajowym (np. „termos” czy „eskalator”).
- Wprowadzanie w błąd – znak zaczyna sugerować fałszywe pochodzenie, cechy czy jakość towaru.
- Wykreślenie właściciela z rejestru – np. spółka zostaje rozwiązana i nikt nie przejął jej praw.
- Nieprawidłowe używanie wspólnego lub gwarancyjnego znaku towarowego.
Kto może złożyć wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia?
Legitymację ma każda osoba, a w niektórych przypadkach także:
- organizacje konsumenckie,
- Prezes UOKiK,
- rzecznik konsumentów,
- Prokurator Generalny RP lub Prezes UPRP.
Przykład
Przedsiębiorca „Biel-Med” zarejestrował znak towarowy „EkoMask” dla maseczek ochronnych w 2015 r., ale nigdy go nie używał. W 2022 r. konkurent złożył wniosek o wygaśnięcie prawa ochronnego. UPRP potwierdził wygaśnięcie, wskazując na brak rzeczywistego używania znaku przez 5 kolejnych lat.
Podstawa prawna
- art. 129¹, 132¹ ust. 1–3, 133, 136¹, 136³, 164–165, 167–169, 172–173 – Prawo własności przemysłowej.
- art. 7 – Kodeks cywilny.
Tematy porad zawartych w poradniku
- unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy,
- wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy,
- kto może złożyć wniosek o unieważnienie lub wygaśnięcie znaku,
- pięcioletni termin ograniczający unieważnienie znaku,
- rzeczywiste używanie znaku towarowego a ochrona prawna.