Prawo do unijnego znaku towarowego nie jest nieograniczone w czasie ani absolutnie pewne. Może wygasnąć albo zostać unieważnione, jeśli spełnione zostaną określone przesłanki. Warto znać różnicę między tymi instytucjami, ponieważ mają one odmienne skutki prawne oraz procedury.
W niniejszym poradniku wyjaśniam:
- kiedy i na jakiej podstawie unijny znak towarowy może zostać unieważniony,
- w jakich sytuacjach dochodzi do wygaśnięcia prawa ochronnego,
- jakie są skutki obu rozstrzygnięć dla przedsiębiorcy.
Unieważnienie prawa do unijnego znaku towarowego
Unieważnienie oznacza, że znak od początku nie wywołuje skutków prawnych – traktuje się go tak, jakby nigdy nie został skutecznie zarejestrowany. Może do niego dojść na wniosek złożony do EUIPO albo na skutek powództwa wzajemnego w postępowaniu o naruszenie.
Podstawy unieważnienia
Prawo przewiduje dwie kategorie podstaw unieważnienia: bezwzględne i względne.
Bezwzględne podstawy unieważnienia
Unijny znak towarowy podlega unieważnieniu, jeżeli:
- został zarejestrowany z naruszeniem art. 7 rozporządzenia (UE) 2017/1001, który określa, jakie oznaczenia nie mogą być znakami (np. brak zdolności odróżniającej, oznaczenia opisowe, sprzeczne z porządkiem publicznym);
- zgłaszający działał w złej wierze w momencie dokonywania zgłoszenia (np. próbował przechwycić cudzy znak).
Jednocześnie art. 59 ust. 2 rozporządzenia 2017/1001 stanowi, że jeśli znak pierwotnie pozbawiony cech odróżniających nabrał ich wskutek używania, nie może on zostać unieważniony na tej podstawie.
Dodatkowo, gdy przesłanka unieważnienia dotyczy jedynie części towarów lub usług objętych rejestracją, unieważnienie dotyczy wyłącznie tej części (art. 59 ust. 3 rozporządzenia 2017/1001).
Względne podstawy unieważnienia
Unieważnienie może nastąpić także z uwagi na kolizję z wcześniejszymi prawami:
- gdy istnieje wcześniejszy znak towarowy (art. 8 ust. 2 w zw. z art. 60 ust. 1 rozporządzenia 2017/1001);
- gdy zgłoszenie narusza prawa z art. 8 ust. 3–4, czyli m.in. prawa wynikające z wcześniejszej nazwy pochodzenia lub oznaczenia geograficznego;
- gdy istnieją inne prawa wcześniejsze, takie jak prawo do nazwiska, prawo do wizerunku, prawa autorskie czy prawa własności przemysłowej (art. 60 ust. 2 rozporządzenia 2017/1001).
⚠️ Istotne ograniczenia:
- unieważnienia nie można żądać, jeśli właściciel wcześniejszego prawa wyraźnie zezwolił na rejestrację (art. 60 ust. 3),
- właściciel wcześniejszego prawa nie może składać kolejnych wniosków o unieważnienie, jeśli już wcześniej wnioskował, ale nie powołał wszystkich możliwych podstaw (art. 60 ust. 4).
Skutki unieważnienia unijnego znaku towarowego
Unieważnienie znaku towarowego oznacza, że od początku nie wywołuje on skutków prawnych w zakresie, w jakim został unieważniony (art. 62 ust. 2 rozporządzenia 2017/1001).
W praktyce oznacza to, że prawo ochronne traktuje się tak, jakby nigdy nie istniało. Ma to jednak pewne istotne ograniczenia:
- unieważnienie nie wpływa na prawomocne wyroki o naruszenie, które zostały wykonane przed stwierdzeniem unieważnienia;
- nie narusza także umów wykonanych przed orzeczeniem – np. licencji czy umów dystrybucyjnych. Jednak w określonych sytuacjach dopuszczalne może być żądanie zwrotu zapłaconych kwot, jeśli przemawiają za tym zasady słuszności (art. 62 ust. 2 lit. b rozporządzenia 2017/1001).
Procedura unieważnienia przed EUIPO
Postępowanie o unieważnienie toczy się w trybie administracyjnym przed EUIPO.
- Wniosek o unieważnienie może złożyć każdy, kto ma w tym interes prawny (np. konkurent).
- Sprawa trafia do Wydziału Unieważnień EUIPO, który wydaje decyzję.
- Od decyzji przysługuje odwołanie do Izby Odwoławczej EUIPO.
- Kolejnym etapem jest skarga do Sądu UE, a następnie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
📄 Podstawa prawna: art. 59–60 oraz art. 62 rozporządzenia (UE) 2017/1001.
Wygaśnięcie prawa do unijnego znaku towarowego
Drugim sposobem ustania prawa ochronnego jest wygaśnięcie. W przeciwieństwie do unieważnienia, wygaśnięcie działa na przyszłość – prawo gaśnie od daty decyzji (lub wskazanej wcześniejszej daty), ale okres ochrony przed wygaśnięciem pozostaje ważny.
Przyczyny wygaśnięcia
Prawo do unijnego znaku towarowego wygasa w szczególności, gdy:
- upłynął okres 10 lat ochrony, a właściciel nie dokonał odnowienia (art. 52 rozporządzenia 2017/1001),
- właściciel zrzekł się prawa (art. 57),
- znak nie był używany przez 5 kolejnych lat w odniesieniu do towarów lub usług, dla których został zarejestrowany (art. 58 ust. 1 lit. a),
- znak utracił zdolność odróżniającą, stając się nazwą zwyczajową dla towarów lub usług (art. 58 ust. 1 lit. b),
- znak stał się wprowadzający w błąd, np. co do pochodzenia lub jakości towarów (art. 58 ust. 1 lit. c).
Procedura stwierdzenia wygaśnięcia
Wygaśnięcie prawa do unijnego znaku towarowego stwierdza się:
- na podstawie wniosku do EUIPO,
- albo w drodze roszczenia wzajemnego w postępowaniu o naruszenie (art. 58 ust. 1 rozporządzenia 2017/1001).
Brak rzeczywistego używania
Najczęstszą przyczyną wygaśnięcia jest nieużywanie znaku. Jeżeli właściciel nie używa znaku nieprzerwanie przez pięć lat, może stracić prawo ochronne.
⚠️ Jednak przepisy przewidują wyjątki:
- Jeżeli właściciel rozpocznie lub wznowi używanie znaku po upływie pięcioletniego okresu, ale przed złożeniem wniosku o wygaśnięcie, prawo zostaje zachowane.
- Jeśli jednak używanie zostanie wznowione dopiero w ciągu trzech miesięcy przed złożeniem wniosku, nie będzie ono uwzględniane – w szczególności wtedy, gdy było to działanie czysto obronne (podjęte tylko dlatego, że właściciel dowiedział się o planowanym wniosku).
Utrata charakteru odróżniającego
Znak może wygasnąć również wtedy, gdy wskutek działań lub zaniedbań właściciela przestaje pełnić funkcję odróżniającą i staje się nazwą zwyczajową dla towarów (np. „termos” pierwotnie był znakiem towarowym, a dziś oznacza ogólnie pojemnik na ciepłe napoje).
Wprowadzanie w błąd
Kolejną przesłanką jest używanie znaku w sposób, który wprowadza w błąd opinię publiczną – np. co do jakości, charakteru czy pochodzenia geograficznego towarów.
Zakres wygaśnięcia
Jeżeli przesłanki wygaśnięcia dotyczą tylko części towarów lub usług, wygaśnięcie obejmuje wyłącznie tę część (art. 58 ust. 2 rozporządzenia 2017/1001).
Skutki wygaśnięcia
Zgodnie z art. 62 ust. 1–3 rozporządzenia 2017/1001, wygaśnięcie powoduje, że od daty złożenia wniosku (lub daty wcześniejszej wskazanej w decyzji) znak nie wywołuje skutków prawnych.
Tak jak przy unieważnieniu, skutki wygaśnięcia nie naruszają:
- prawomocnych orzeczeń wykonanych przed decyzją,
- umów wykonanych przed stwierdzeniem wygaśnięcia (choć możliwy jest zwrot świadczeń na zasadzie słuszności).
Przykład praktyczny
Firma BlueWave S.A. zarejestrowała w 2010 r. unijny znak towarowy „AquaPure” dla filtrów wody.
- W 2016 r. konkurent wystąpił o unieważnienie tego znaku, wskazując na wcześniejsze prawa do podobnego oznaczenia. EUIPO jednak odrzucił wniosek, ponieważ właściciel wcześniejszego znaku wyraził zgodę na rejestrację.
- W 2022 r. okazało się, że „AquaPure” nie był używany na rynku unijnym przez ponad 5 lat. W wyniku wniosku innej firmy EUIPO stwierdził wygaśnięcie prawa do znaku w odniesieniu do wszystkich towarów. Od tego momentu oznaczenie mogło być używane przez inne podmioty.
Podstawa prawna
W poradniku powołano następujące przepisy:
- art. 7 rozporządzenia (UE) 2017/1001 w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej – przesłanki odmowy rejestracji (bezwzględne),
- art. 8 rozporządzenia (UE) 2017/1001 – przesłanki odmowy rejestracji (względne),
- art. 52 rozporządzenia (UE) 2017/1001 – wygaśnięcie prawa ochronnego po upływie okresu ochrony,
- art. 57 rozporządzenia (UE) 2017/1001 – zrzeczenie się prawa wyłącznego,
- art. 58 rozporządzenia (UE) 2017/1001 – wygaśnięcie prawa w związku z nieużywaniem, utratą charakteru odróżniającego i wprowadzaniem w błąd,
- art. 59 rozporządzenia (UE) 2017/1001 – bezwzględne podstawy unieważnienia,
- art. 60 rozporządzenia (UE) 2017/1001 – względne podstawy unieważnienia,
- art. 62 rozporządzenia (UE) 2017/1001 – skutki unieważnienia i wygaśnięcia.
Tematy porad zawarte w poradniku (SEO)
- unieważnienie unijnego znaku towarowego EUIPO
- wygaśnięcie prawa do unijnego znaku towarowego
- brak używania unijnego znaku towarowego a utrata ochrony
- procedura przed EUIPO w sprawie unieważnienia i wygaśnięcia znaku