Poinformowanie ubezpieczyciela o wypadku to pierwszy krok w drodze do uzyskania odszkodowania. Nie chodzi jednak wyłącznie o zwykłą formalność – zgłoszenie to wywołuje szereg skutków prawnych, w tym uruchamia postępowanie likwidacyjne, wyznacza termin na spełnienie świadczenia przez ubezpieczyciela i może przerwać bieg przedawnienia.
Co ważne – nie każde zgłoszenie jest skuteczne. Istnieje spór w doktrynie prawa, kto może skutecznie zawiadomić ubezpieczyciela o wypadku i jakie skutki wywoła zgłoszenie od osoby nieuprawnionej.
Podstawa prawna
W kwestii zawiadomienia o wypadku kluczowe znaczenie mają przepisy Kodeksu cywilnego:
Art. 817 § 1 k.c.:
„Ubezpieczyciel obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie trzydziestu dni, licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku.”
Art. 818 § 1 k.c.:
„Jeżeli nie umówiono się inaczej, obowiązek powiadomienia o wypadku może być nałożony na ubezpieczającego lub ubezpieczonego. W razie naruszenia obowiązku ubezpieczyciel może odpowiednio zmniejszyć świadczenie, jeżeli naruszenie przyczyniło się do zwiększenia szkody lub uniemożliwiło ustalenie okoliczności i skutków wypadku.”
Art. 818 § 4 k.c.:
„Ubezpieczyciel nie może powoływać się na skutki naruszenia obowiązku powiadomienia o wypadku, jeżeli w terminie, w którym zawiadomienie powinno być dokonane, otrzymał wiadomość o okolicznościach, które należało podać.”
Dlaczego zgłoszenie ma tak duże znaczenie?
Zawiadomienie o wypadku:
- Rozpoczyna postępowanie likwidacyjne – ubezpieczyciel zaczyna ustalać okoliczności zdarzenia i wysokość szkody.
- Wyznacza termin wypłaty – od dnia otrzymania zgłoszenia biegnie termin 30 dni na spełnienie świadczenia.
- Przerywa bieg przedawnienia – roszczenie nie ulegnie przedawnieniu w czasie trwania postępowania likwidacyjnego.
Kto może skutecznie zgłosić wypadek? – dwa stanowiska
W literaturze istnieją dwa główne podejścia:
1. Podejście restrykcyjne – tylko osoby uprawnione
Reprezentowane m.in. przez M. Krajewskiego i B. Kucharskiego.
🔹 Teza: Skuteczne zawiadomienie o wypadku (w rozumieniu art. 817 k.c.) może złożyć tylko osoba, której przysługuje roszczenie wobec ubezpieczyciela, np.:
- ubezpieczający,
- ubezpieczony,
- uposażony (w ubezpieczeniu osobowym),
- poszkodowany w ramach OC,
- wierzyciel hipoteczny,
- nabywca przedmiotu ubezpieczenia,
- cesjonariusz wierzytelności powstałej w wyniku wypadku.
🔹 Argumenty:
- Zgłoszenie musi wynikać z intencji skorzystania z ochrony ubezpieczeniowej.
- Musi istnieć korelacja między art. 817 a art. 818 k.c. – a ten drugi wyraźnie mówi o obowiązku ubezpieczającego i ubezpieczonego.
- Informacja o wypadku od osoby trzeciej nie wszczyna procedury likwidacyjnej i nie wyznacza terminu wypłaty, choć może zapobiec sankcjom z art. 818 § 3 k.c.
🔹 Praktyczny efekt:
Jeśli zawiadomienie pochodzi od osoby trzeciej, ubezpieczyciel nie jest zobowiązany do wypłaty odszkodowania w ustawowym terminie, choć może podjąć działania wyjaśniające.
2. Podejście liberalne – zawiadomić może każdy
Reprezentowane przez J.M. Kondka.
🔹 Teza: Wystarczy, że ubezpieczyciel dowie się o wypadku – nieważne, kto przekazał informację (może to być nawet media czy przypadkowy świadek).
🔹 Argumenty:
- Ubezpieczyciel działa profesjonalnie i powinien samodzielnie ustalać fakty.
- Art. 817 i art. 818 k.c. odnoszą się do tego samego zawiadomienia.
- Informacja z dowolnego źródła powinna uruchamiać obowiązek likwidacji szkody.
🔹 Praktyczny efekt:
Każde zawiadomienie powoduje rozpoczęcie terminu wypłaty świadczenia.
📌 Wniosek z porównania stanowisk:
Stanowisko restrykcyjne lepiej chroni interesy ubezpieczyciela, a liberalne – interesy poszkodowanego. W praktyce wiele firm ubezpieczeniowych stosuje podejście restrykcyjne, powołując się na literalne brzmienie przepisów.
Różnica między zawiadomieniem z art. 817 k.c. a art. 818 k.c.
Choć oba przepisy dotyczą zawiadomienia o wypadku, ich funkcje są różne:
- Art. 817 k.c. – reguluje termin wypłaty świadczenia. Od momentu skutecznego zawiadomienia przez osobę uprawnioną ubezpieczyciel ma 30 dni na spełnienie świadczenia.
- Art. 818 k.c. – określa obowiązek powiadomienia (najczęściej przez ubezpieczającego lub ubezpieczonego) oraz sankcje za jego niedopełnienie.
§ 4 tego artykułu łagodzi sankcję, jeśli ubezpieczyciel otrzymał informację z innego źródła.
Trzy możliwe typy zawiadomień według stanowiska restrykcyjnego
Zgodnie z analizą przychylaną do poglądu M. Krajewskiego, można wyróżnić trzy rodzaje zgłoszeń:
- Zgłoszenie od osoby trzeciej (bez obowiązku informowania z art. 818 § 1 k.c.)
➡ Brak skutków w postaci uruchomienia terminu wypłaty czy przerwania biegu przedawnienia. - Zgłoszenie od osoby trzeciej (z obowiązkiem informowania, ale w trybie art. 818 § 4 k.c.)
➡ Brak sankcji z art. 818 § 3 k.c., ale nadal brak obowiązku wypłaty w terminie 30 dni. - Zgłoszenie od osoby uprawnionej
➡ Pełny efekt prawny: rozpoczęcie postępowania likwidacyjnego, bieg terminu wypłaty i przerwanie przedawnienia.
Dlaczego nie każde zawiadomienie uruchamia 30-dniowy termin wypłaty?
🔹 Zgłoszenie w trybie art. 818 § 4 k.c. jest „informacją zastępczą” – nie pełni roli formalnego zawiadomienia z art. 817 k.c., które jest wymagane, aby biegł termin świadczenia.
🔹 Ustawodawca w art. 818 § 4 k.c. ograniczył skutek takiej informacji wyłącznie do braku sankcji, a nie do uruchamiania wypłaty.
🔹 Literalna wykładnia pokazuje, że chodzi o ochronę przed karą za brak zgłoszenia, a nie o automatyczne wszczęcie likwidacji szkody.
Wymogi skutecznego zawiadomienia
Aby zawiadomienie spełniało wymogi z art. 817 k.c., powinno:
- pochodzić od osoby uprawnionej,
- zawierać pełne dane pozwalające zidentyfikować polisę i zdarzenie (dane ubezpieczającego, numer polisy, data i miejsce wypadku, opis szkody),
- być przekazane w formie przewidzianej w umowie lub ogólnych warunkach ubezpieczenia (OWU).
📌 Uwaga: Brak wyboru przez poszkodowanego formy świadczenia (np. czy chce naprawy, czy wypłaty gotówki) nie blokuje możliwości wypłaty odszkodowania – ubezpieczyciel i tak ma obowiązek podjąć działania likwidacyjne.
Przykłady z praktyki
Przykład 3 – zgłoszenie od uposażonego
Pan Krzysztof, uposażony w polisie na życie, zgłosił ubezpieczycielowi zgon ubezpieczonego, dołączając akt zgonu i numer polisy. Termin wypłaty świadczenia zaczął biec od dnia wpływu zgłoszenia.
Przykład 4 – zgłoszenie od osoby trzeciej
Sąsiad Pana Krzysztofa zadzwonił do ubezpieczyciela, informując o śmierci ubezpieczonego. Firma zapisała notatkę w systemie, ale wypłata nie została uruchomiona, dopóki formalnego zgłoszenia nie dokonał uposażony.
Przykład 5 – informacja z mediów
W przypadku poważnego wypadku komunikacyjnego ubezpieczyciel dowiedział się o zdarzeniu z portalu informacyjnego. Choć mógł podjąć działania w celu weryfikacji szkody, termin wypłaty nie rozpoczął biegu, dopóki zgłoszenia nie złożył właściciel pojazdu.
Wnioski praktyczne
- Najlepiej, aby zawiadomienie zawsze pochodziło od osoby uprawnionej – to gwarantuje pełny efekt prawny.
- Informacja od osoby trzeciej może być użyteczna, ale nie zastąpi formalnego zgłoszenia.
- Ubezpieczyciel może działać po każdej informacji, lecz nie ma takiego obowiązku, jeśli nie zgłasza uprawniony.
Czy w zgłoszeniu musi być „intencja” skorzystania z ubezpieczenia?
Stanowisko wymagające intencji (B. Kucharski, M. Krajewski)
- Zgłoszenie powinno zawierać wyraźne wskazanie, że uprawniony chce skorzystać z ochrony ubezpieczeniowej.
- Bez tego trudno uznać, że zawiadomienie ma uruchamiać procedurę wypłaty odszkodowania.
- Praktyczny cel: ubezpieczyciel od razu wie, czego oczekuje zgłaszający i może ustalić zakres likwidacji.
Stanowisko odrzucające wymóg intencji
- Sam fakt zgłoszenia przez osobę uprawnioną implikuje chęć skorzystania z ochrony – przecież po to została zawarta umowa ubezpieczenia.
- Nie ma sensu nakładać dodatkowego obowiązku wyraźnego potwierdzania tego zamiaru.
- Potwierdzenie roszczeń może następować w toku likwidacji – szkody często ujawniają się dopiero po czasie.
📌 W praktyce:
Większość ubezpieczycieli i tak wymaga w formularzach wyboru formy odszkodowania (naprawa, gotówka), ale jeśli klient tego nie zrobi, likwidacja i tak powinna ruszyć – doprecyzowanie nastąpi później.
Powiązanie zgłoszenia z wyborem sposobu świadczenia
- W ubezpieczeniach komunikacyjnych czy majątkowych poszkodowany może wybrać: naprawę rzeczy lub wypłatę gotówki.
- Brak wyboru nie blokuje możliwości wypłaty – ubezpieczyciel ma obowiązek ustalić swoją odpowiedzialność i wyliczyć świadczenie.
- Podobnie w polisach pakietowych (AC, OC, NNW, Assistance) – zgłoszenie zdarzenia uruchamia likwidację wszystkich potencjalnych roszczeń wynikających z wypadku, a nie tylko tych początkowo wskazanych.
Argumenty z ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (u.d.u.r.)
Art. 29 u.d.u.r.:
- W ust. 2 ustawodawca wymienia, kto może zgłosić zawiadomienie o wypadku: ubezpieczony oraz spadkobierca.
- Spadkobierca jest traktowany jak uprawniony.
- Brak podobnego zastrzeżenia dla innych osób – co potwierdza, że katalog podmiotów uprawnionych jest zamknięty.
Dodatkowe spojrzenie – art. 805 k.c.
Art. 805 k.c. stanowi, że ubezpieczyciel spełnia świadczenie „w razie zajścia wypadku” – bez warunku złożenia formalnego żądania.
Można z tego wywieść, że sama informacja o wypadku może wystarczyć. Jednak w praktyce powiązanie art. 817 i 818 k.c. wskazuje, że pełne skutki (w tym bieg terminu wypłaty) wywołuje tylko zawiadomienie od osoby uprawnionej.
Praktyczne podsumowanie dla przedsiębiorców i osób prywatnych
- Kto powinien zgłosić wypadek?
➡ Zawsze osoba, której przysługuje roszczenie (ubezpieczający, ubezpieczony, uposażony, poszkodowany w OC itd.). - Kiedy zgłaszać?
➡ Jak najszybciej, najlepiej zgodnie z terminami w OWU – opóźnienie może skutkować zmniejszeniem świadczenia. - Jak zgłaszać?
➡ Przez infolinię, e-mail, formularz online lub osobiście – ważne, aby mieć potwierdzenie daty zgłoszenia. - Co wpisać?
- dane osobowe zgłaszającego,
- numer polisy,
- datę i miejsce zdarzenia,
- opis przebiegu wypadku,
- wstępny zakres szkód,
- dane kontaktowe do dalszej korespondencji.
- Co, jeśli zgłosi osoba trzecia?
➡ Ubezpieczyciel może podjąć czynności, ale nie ma obowiązku wypłaty w ustawowym terminie – formalne zgłoszenie musi pochodzić od uprawnionego.
Tematy porad zawartych w poradniku
- zgłoszenie wypadku do ubezpieczyciela 2025
- skutki zgłoszenia przez osobę trzecią
- art. 817 i 818 k.c. w praktyce
- terminy wypłaty odszkodowania w ubezpieczeniach
Przydatne linki urzędowe:
- Kodeks cywilny: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640160093/U/D19640093Lj.pdf
- Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20150001841/U/D20151841Lj.pdf
- Rzecznik Finansowy: https://rf.gov.pl
- Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów: https://uokik.gov.pl