Nowelizacja przepisów o przygotowanej likwidacji (tzw. pre-pack) wprowadziła istotne zmiany w procedurze związanej z ogłoszeniem upadłości. Celem ustawodawcy było zwiększenie przejrzystości, ochrony wierzycieli oraz usprawnienie samego postępowania. W praktyce jednak nowe przepisy budzą wiele kontrowersji i niejednoznacznych ocen wśród prawników oraz praktyków rynku.
Do najważniejszych zmian należą:
- obowiązkowe ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego (TNS) lub zarządcy przymusowego (ZP),
- wprowadzenie obowiązku obwieszczenia o złożeniu wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży,
- obowiązek przeprowadzania aukcji przy konkurencyjnych wnioskach o pre-pack.
W dalszej części artykułu szczegółowo omawiamy każdą z tych zmian, powołując się na przepisy Prawa upadłościowego oraz poglądy doktryny.
Obowiązek ustanowienia tymczasowego nadzorcy sądowego (TNS) lub zarządcy przymusowego (ZP)
Nowa zasada
Na mocy art. 56aa ust. 1 – Prawo upadłościowe sąd obligatoryjnie powołuje tymczasowego nadzorcę sądowego lub zarządcę przymusowego w sytuacji, gdy został złożony wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży w ramach procedury przygotowanej likwidacji.
Intencją ustawodawcy było zagwarantowanie sprawnego i transparentnego przebiegu pre-packu. Jak zauważa prof. Piotr Zimmerman, zmiana ta de facto usankcjonowała dotychczasową praktykę – w większości spraw sąd i tak powoływał nadzorcę tymczasowego jako źródło rzetelnej weryfikacji stanu faktycznego oraz oszacowania wartości majątku.
Jednakże badania aktowe przeprowadzone przez innych autorów pokazują, że nie była to reguła – zdarzały się postępowania, w których wniosek o pre-pack nie skutkował wyznaczeniem TNS.
Sprawozdanie TNS/ZP
Tymczasowy nadzorca sądowy lub zarządca przymusowy ma obowiązek złożenia w wyznaczonym terminie sprawozdania (art. 56aa ust. 2 pr. up.). Dokument ten jest kluczowy dla oceny zasadności zatwierdzenia warunków sprzedaży i powinien obejmować m.in.:
- stan finansowy dłużnika,
- rodzaj i wartość jego majątku,
- przewidywane koszty postępowania upadłościowego,
- inne zobowiązania masy upadłości przy likwidacji na zasadach ogólnych,
- inne istotne informacje dla rozpoznania wniosku.
Najważniejszym elementem sprawozdania jest konkluzja co do opłacalności przygotowanej likwidacji w porównaniu z klasycznym postępowaniem upadłościowym.
Jeżeli w danej sprawie wpłynie więcej niż jeden wniosek o pre-pack, sprawozdanie powinno uwzględniać każdy z nich i dokonać porównawczej analizy.
Zakres uprawnień TNS/ZP
Złożenie wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży nie ogranicza kompetencji TNS/ZP jedynie do sporządzenia sprawozdania. Nadal posiada on wszystkie uprawnienia wynikające z art. 38–40 pr. up. oraz dodatkowe obowiązki:
- prowadzenie aukcji (art. 56ca pr. up.),
- wybór najkorzystniejszej oferty.
Co więcej, TNS/ZP działa pod ścisłym nadzorem sądu. Jego niezależność i profesjonalizm mają zapewnić rzetelną ocenę wniosku i zwiększyć zaufanie uczestników postępowania.
Oceny doktryny i praktyki
Rozwiązanie polegające na obowiązkowym ustanawianiu TNS/ZP spotkało się generalnie z pozytywnym przyjęciem – podkreśla się, że zwiększa to przejrzystość i bezpieczeństwo wierzycieli. Rzetelne sprawozdanie ułatwia sądowi podjęcie decyzji i może przyspieszyć dalsze etapy postępowania.
Jednocześnie część ekspertów, m.in. dr Piotr Kędzierski, zwraca uwagę na zagrożenia:
- brak elastyczności sądu, który musi powołać TNS/ZP nawet przy bezzasadnym wniosku,
- ryzyko nadużyć, zwłaszcza gdy wniosek pochodzi od wierzyciela kierującego się innymi celami niż realna ochrona majątku dłużnika,
- dodatkowe koszty związane z udziałem TNS/ZP.
Praktyczny przykład
Przedsiębiorstwo LogiTrans z Łodzi znalazło się w trudnej sytuacji finansowej i złożyło wniosek o pre-pack, wskazując inwestora gotowego przejąć firmę. Sąd zgodnie z nowymi przepisami wyznaczył TNS.
- W sprawozdaniu wskazano, że sprzedaż przedsiębiorstwa jako całości pozwoli spłacić 70% wierzytelności.
- Jednocześnie porównanie z klasycznym postępowaniem upadłościowym wykazało, że w tym trybie wierzyciele odzyskaliby jedynie ok. 40%.
- Dzięki pozytywnej ocenie TNS sąd miał podstawy do dalszego procedowania wniosku.
Obowiązek obwieszczenia o wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży
Nowa regulacja
Na mocy art. 56ab – Prawo upadłościowe wprowadzono obowiązek obwieszczenia o złożeniu wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży. Informacja ta jest publikowana w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (art. 5 ust. 1 pkt 16 ustawy o KRZ).
Celem tego rozwiązania jest:
- umożliwienie złożenia dodatkowych, konkurencyjnych wniosków,
- zwiększenie transparentności postępowania,
- ochrona wierzycieli przed ryzykiem sprzedaży majątku po zaniżonej cenie,
- zapewnienie lepszego rozeznania wśród potencjalnych nabywców.
Zasady obwieszczenia
- Obwieszczenie następuje po złożeniu pierwszego wniosku o pre-pack.
Jeśli później pojawią się kolejne wnioski, obwieszczenie dotyczy tylko pierwszego z nich (art. 56ca ust. 2 pr. up.). - Sąd rozpoznaje wniosek nie wcześniej niż 30 dni od obwieszczenia.
Ten czas ma umożliwić złożenie innych propozycji i realne porównanie ofert. - Obwieszczenie chroni wierzycieli.
Dzięki niemu minimalizuje się ryzyko, że majątek zostanie sprzedany po cenie znacznie niższej niż rynkowa, bez sprawdzenia faktycznego zainteresowania zakupem.
Korzyści i ograniczenia
✅ Korzyści dla wierzycieli i sądu:
- możliwość zgłoszenia się alternatywnych inwestorów,
- zwiększenie konkurencyjności ofert,
- lepsza ochrona przed zarzutami naruszenia interesów wierzycieli.
⚠️ Ograniczenia i wątpliwości:
- opóźnienie postępowania o co najmniej 30 dni,
- dodatkowa formalność proceduralna,
- brak obwieszczenia o kolejnych wnioskach może prowadzić do nierównego traktowania inwestorów.
Praktyczny przykład
Spółka Eco-Metal z Krakowa złożyła wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży swojego przedsiębiorstwa. Zgodnie z przepisami sąd dokonał obwieszczenia w KRZ.
- W ciągu 30 dni pojawił się drugi wniosek – od wierzyciela, który wskazał innego nabywcę.
- Dzięki obwieszczeniu obaj inwestorzy mieli szansę zaprezentować swoje oferty, a wierzyciele zyskali realny wybór.
- Finalnie oferta drugiego inwestora okazała się korzystniejsza finansowo i lepiej zabezpieczała interesy wierzycieli.
Obowiązkowa aukcja w przypadku kilku wniosków o pre-pack
Wprowadzenie obowiązku
Na mocy art. 56ca pr. up. ustawodawca wprowadził obowiązek przeprowadzenia aukcji pomiędzy potencjalnymi nabywcami, jeżeli złożono co najmniej dwa wnioski o zatwierdzenie warunków sprzedaży.
Celem tej zmiany było:
- umożliwienie wyboru najkorzystniejszej oferty,
- zwiększenie transparentności,
- ochrona wierzycieli przed sprzedażą po cenie zaniżonej,
- stworzenie konkurencji pomiędzy inwestorami.
Zasady przeprowadzania aukcji
- Uczestnicy aukcji
- Mogą w niej brać udział wyłącznie podmioty wskazane jako nabywcy we wnioskach o pre-pack.
- Oznacza to, że nowi inwestorzy nie mogą dołączyć do procedury, jeśli wcześniej nie zostali zgłoszeni we wniosku.
- Organizacja aukcji
- Aukcję prowadzi tymczasowy nadzorca sądowy (TNS) albo zarządca przymusowy (ZP).
- Nadzór sprawuje sąd w składzie jednoosobowym.
- Aukcja odbywa się na posiedzeniu jawnym.
- Powiadomienia
- Zarówno wnioskodawcy, jak i nabywcy muszą być zawiadomieni co najmniej 2 tygodnie przed terminem aukcji.
- Początkowo przepisy przewidywały zawiadomienie tylko wnioskodawców, ale nowelizacja rozszerzyła obowiązek także na nabywców.
- Rozstrzygnięcie
- Wyboru oferty dokonuje TNS/ZP i przedstawia ją w sprawozdaniu, o którym mowa w art. 56aa ust. 2 pr. up.
- Wniosek o pre-pack złożony po wyborze oferenta pozostawia się bez rozpoznania, jeśli dotyczy składników objętych aukcją.
Wątpliwości i krytyka regulacji
W doktrynie przepisy o obowiązkowej aukcji są szeroko krytykowane. Główne zarzuty to:
- utrata szybkości i poufności procedury pre-pack, które dotychczas były jej największym atutem,
- ograniczony krąg uczestników – w aukcji mogą brać udział wyłącznie nabywcy wskazani we wnioskach, co utrudnia dopuszczenie nowych inwestorów,
- formalizm – aby wierzyciel mógł wskazać innego nabywcę, musi sam złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości i zatwierdzenie warunków sprzedaży, co oznacza dodatkowe koszty i procedury,
- brak uwzględnienia różnych przedmiotów sprzedaży – przepisy nakazują przeprowadzenie aukcji nawet wtedy, gdy wnioski dotyczą zupełnie innych składników majątku.
Praktyczne problemy
- Różny przedmiot wniosków
- Aukcja ma sens jedynie wtedy, gdy wnioski dotyczą tego samego majątku.
- Jeśli jeden wniosek obejmuje całe przedsiębiorstwo, a drugi tylko halę produkcyjną, porównanie ofert jest niemożliwe.
- Częściowe pokrywanie się przedmiotów sprzedaży
- Zdarzają się przypadki, w których wnioski pokrywają się tylko częściowo.
- Według części doktryny w takich sytuacjach należałoby przeprowadzać dwie oddzielne aukcje – najpierw dla szerszego zakresu, a potem dla węższego.
- Brak preferencji dla pierwszego inwestora
- Inwestor, który przygotował wniosek i poniósł koszty (np. wyceny, due diligence), nie ma żadnej przewagi w aukcji.
- Kolejni inwestorzy korzystają z jego pracy, a ustawodawca nie przewidział rekompensaty kosztów.
- Wydłużenie postępowania
- Obowiązkowa aukcja powoduje dodatkowe posiedzenia sądu i konieczność sporządzenia sprawozdania przez TNS/ZP.
- To opóźnia decyzję o ogłoszeniu upadłości i zatwierdzeniu sprzedaży.
- Pojawiają się postulaty, aby aukcję integrować z rozprawą w przedmiocie ogłoszenia upadłości, tak by całość kończyła się na jednym posiedzeniu.
Przykład praktyczny
Spółka Metalpol z Wrocławia miała dwóch potencjalnych nabywców:
- pierwszy zaproponował zakup całego przedsiębiorstwa,
- drugi – tylko części produkcyjnej.
Zgodnie z przepisami sąd musiał przeprowadzić aukcję, choć oferty nie były porównywalne. Postępowanie trwało dodatkowe 4 miesiące, a w międzyczasie wartość przedsiębiorstwa spadła z powodu utraty kluczowych kontraktów.
Propozycje rozwiązań
- Aukcja tylko przy identycznych przedmiotach sprzedaży – większość ekspertów uważa, że powinna być przeprowadzana wyłącznie wtedy, gdy wnioski dotyczą tego samego majątku.
- Szerszy dostęp dla inwestorów – postulowane jest dopuszczenie do udziału w aukcji również podmiotów, które nie zostały wcześniej wskazane we wnioskach.
- Zwrot kosztów dla pierwszego inwestora – rozważane jest wprowadzenie regulacji rekompensującej nakłady poniesione na przygotowanie pre-packu.
Podstawa prawna
- art. 38–40 – Prawo upadłościowe
- art. 56aa ust. 1–2 – Prawo upadłościowe
- art. 56ab – Prawo upadłościowe
- art. 56ca ust. 1–2 – Prawo upadłościowe
- art. 56f – Prawo upadłościowe
- art. 5 ust. 1 pkt 16 – ustawa o Krajowym Rejestrze Zadłużonych
- art. 320 ust. 1 pkt 4 – Prawo upadłościowe
Tematy porad zawartych w poradniku
- obowiązek ustanowienia tymczasowego nadzorcy sądowego w pre-packu,
- obwieszczenie o wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży,
- zasady przeprowadzania aukcji w przygotowanej likwidacji,
- rola zarządcy przymusowego w procedurze upadłościowej,
- nowe przepisy o pre-packu a ochrona wierzycieli.