Wprowadzenie nowej kategorii zabezpieczenia przyszłych należności alimentacyjnych od 1 lipca 2023 roku to istotna zmiana dla osób uprawnionych do alimentów i tych, którzy prowadzą przeciwko dłużnikowi egzekucję. Dzięki tej zmianie w Kodeksie postępowania cywilnego pojawił się nowy mechanizm ochrony interesów wierzycieli alimentacyjnych – tzw. „fundusz żelazny”. Dowiedz się, na czym polega to zabezpieczenie, kiedy i w jakiej wysokości jest tworzone, oraz jakie praktyczne skutki niesie dla obu stron postępowania egzekucyjnego.
Jakie znaczenie ma zabezpieczenie przyszłych należności alimentacyjnych?
Zabezpieczenie przyszłych należności alimentacyjnych to ważne narzędzie ochrony interesów uprawnionych do alimentów – zwłaszcza, gdy jedynym wartościowym składnikiem majątku dłużnika jest np. nieruchomość, która zostaje zlicytowana przez komornika. Nowelizacja z 9 marca 2023 roku, która weszła w życie 1 lipca 2023 r., wprowadziła do art. 1025 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) tzw. kategorię drugą^1, obejmującą przyszłe (czyli jeszcze niewymagalne) należności alimentacyjne.
Dzięki tej zmianie, przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji, z góry wydziela się określoną kwotę na poczet przyszłych alimentów każdego wierzyciela, który prowadzi egzekucję.
Jak działa nowy „fundusz żelazny” w praktyce?
Na czym polega zabezpieczenie przyszłych alimentów?
Po nowelizacji, komornik – przygotowując plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji – wydziela na rzecz każdego wierzyciela alimentacyjnego kwotę odpowiadającą rocznemu minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. Kwota ta obejmuje przyszłe świadczenia alimentacyjne, które jeszcze nie stały się wymagalne.
- Przykład: Jeśli na dzień sporządzenia planu podziału minimalne wynagrodzenie wynosi 4500 zł brutto, to na rzecz każdego wierzyciela alimentacyjnego wydziela się 54 000 zł (12 miesięcy x 4500 zł).
Środki te pozostają na rachunku depozytowym Ministra Finansów, aż do chwili, gdy staną się wymagalne lub nie będzie możliwości zaspokojenia bieżących alimentów w inny sposób. Komornik może podjąć te środki dopiero wtedy, gdy zaspokojenie bieżących roszczeń okaże się niemożliwe z innych składników majątku dłużnika.
Co, jeśli po podziale zostaną jeszcze pieniądze?
Jeżeli po zaspokojeniu wszystkich wierzycieli uczestniczących w podziale pozostaną środki, które – zgodnie z zasadami – miałyby trafić do dłużnika, organ egzekucyjny pozostawia na rachunku depozytowym kolejną sumę równą rocznemu minimalnemu wynagrodzeniu za każdego wierzyciela alimentacyjnego. Może więc powstać zabezpieczenie odpowiadające nawet dwuletniemu minimalnemu wynagrodzeniu.
- Przykład 2: Pan Jacek, ojciec dwójki dzieci, jest dłużnikiem alimentacyjnym. Komornik zlicytował jego mieszkanie. W planie podziału wydzielono dla każdego z dzieci (wierzycieli alimentacyjnych) po 54 000 zł na poczet przyszłych alimentów. Po podziale wszystkich należności okazało się, że zostało jeszcze 80 000 zł. Komornik – zanim wypłaci resztę Jackowi – ponownie zabezpiecza po 54 000 zł na rzecz każdego dziecka na kolejne przyszłe roczne alimenty. Dzięki temu, dzieci Jacka będą miały zabezpieczone alimenty na dwa lata naprzód, nawet jeśli ojciec nie będzie miał już innych składników majątkowych.
Jaki charakter mają zabezpieczone środki? Kiedy można po nie sięgnąć?
Środki wydzielone na poczet przyszłych należności alimentacyjnych mają charakter gwarancyjny – nie są od razu wypłacane wierzycielowi, lecz pozostają jako zabezpieczenie na wypadek, gdyby nie można było uzyskać alimentów z innych aktywów dłużnika.
- Komornik sięga po zdeponowane środki tylko wtedy, gdy nie jest w stanie zaspokoić bieżących alimentów z innych majątków dłużnika.
Czy nowa regulacja ogranicza zabezpieczenie alimentów tylko do minimalnego wynagrodzenia?
Nie! Nowy przepis nie zamyka możliwości szerszego zabezpieczenia przyszłych należności alimentacyjnych. Nadal można korzystać z dotychczasowych narzędzi, czyli z:
- Zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych stwierdzonych tytułem wykonawczym na podstawie art. 730 § 2 k.p.c. i art. 747 k.p.c. W praktyce oznacza to, że sąd (albo komornik) może zabezpieczyć alimenty na dłuższy okres, kierując się wysokością świadczenia i prawdopodobnym czasem trwania zobowiązania (np. do czasu ukończenia nauki przez dziecko).
- Przykładowo: jeśli tytuł wykonawczy przyznaje alimenty do 24 roku życia dziecka, zabezpieczenie może obejmować wszystkie przyszłe świadczenia aż do tej daty.
Uwaga!
Przepis art. 1025 § 1 pkt 21 k.p.c. nie wyklucza szerszego zabezpieczenia przyszłych alimentów – nadal można wystąpić o ich zabezpieczenie także w innym trybie.
Jakie wątpliwości budzi mechanizm nowego „funduszu żelaznego”?
Nowelizacja miała ułatwić przewidywalność i przejrzystość podziału sumy uzyskanej z egzekucji. Jednak zdaniem wielu praktyków:
- Określenie wysokości zabezpieczenia jako roczne minimalne wynagrodzenie nie zawsze jest adekwatne do realnych potrzeb konkretnego wierzyciela alimentacyjnego.
- Pozostali wierzyciele (np. hipoteczni) nie wiedzą z góry, ilu będzie uczestników postępowania alimentacyjnego – dowiedzą się dopiero po zakończeniu postępowania i sporządzeniu planu podziału.
- System ten jest niespójny z innymi instytucjami zabezpieczania świadczeń w postępowaniu cywilnym – w innych przypadkach (np. przy żądaniu zawieszenia lub umorzenia egzekucji świadczeń alimentacyjnych przez dłużnika) stosuje się kwotę sześciomiesięcznych alimentów, nie rocznych.
Kiedy stosuje się wysokość minimalnego wynagrodzenia?
Wartość zabezpieczenia na poczet przyszłych alimentów odnosi się do minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu sporządzenia planu podziału. Nie jest więc istotna wysokość samego świadczenia alimentacyjnego przyznanego na rzecz danego wierzyciela, lecz aktualna wartość ustawowego minimum.
Podsumowanie – kluczowe wskazówki dla wierzycieli i dłużników
- Nowelizacja wprowadziła automatyczne zabezpieczenie przyszłych należności alimentacyjnych w wysokości rocznego minimalnego wynagrodzenia na każdego wierzyciela alimentacyjnego.
- Jeśli po podziale zostaną środki, które miałyby być wypłacone dłużnikowi, można dodatkowo zabezpieczyć kolejne roczne minimalne wynagrodzenie.
- Wierzyciel alimentacyjny może dochodzić szerszego zabezpieczenia swoich roszczeń, korzystając z dotychczasowych przepisów o zabezpieczeniu roszczeń.
- Zabezpieczenie ma charakter gwarancyjny – środki wypłacane są dopiero wtedy, gdy inne składniki majątku dłużnika okażą się niewystarczające.
- Kwota zabezpieczenia odnosi się zawsze do wysokości minimalnego wynagrodzenia na dzień sporządzenia planu podziału, a nie do rzeczywistej wysokości świadczeń alimentacyjnych.
Podstawa prawna
- art. 1025 § 1 pkt 21 i 22, art. 1025 § 32, art. 1036 § 1 pkt 1 – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 730 § 2, art. 747, art. 1083 § 4, art. 883 § 2 – Kodeks postępowania cywilnego
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550 ze zm.)
Tematy porad zawartych w poradniku
- zabezpieczenie przyszłych alimentów egzekucja
- fundusz żelazny alimenty 2025
- minimalne wynagrodzenie a alimenty
- plan podziału suma egzekucji komorniczej