Koszty postępowania egzekucyjnego są kluczową kwestią zarówno dla wierzycieli, którzy chcą skutecznie wyegzekwować należność, jak i dla dłużników, którzy muszą się liczyć z dodatkowymi obciążeniami finansowymi poza głównym długiem. Zrozumienie, jakie opłaty i wydatki mogą pojawić się podczas egzekucji, kto je ponosi i w jakim zakresie, pozwala lepiej przygotować się do tego etapu dochodzenia roszczeń. W tym poradniku wyjaśniam, czym są koszty postępowania egzekucyjnego, jak się je ustala oraz kiedy i na jakich zasadach można je zaskarżyć.
Czym są koszty postępowania egzekucyjnego i jak je odróżnić od kosztów egzekucji?
W polskim systemie prawnym pojęcia koszty postępowania egzekucyjnego i koszty egzekucji często bywają mylone, choć nie są tożsame. Koszty postępowania egzekucyjnego to szeroka kategoria, obejmująca wszelkie wydatki ponoszone w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, zarówno po stronie wierzyciela, jak i dłużnika. Obejmują m.in.:
- opłaty egzekucyjne,
- wydatki komornika,
- koszty działania pełnomocnika,
- inne niezbędne wydatki związane z egzekucją.
Natomiast koszty egzekucji są traktowane wężej – stanowią one odpowiednik kosztów sądowych znanych z procesu cywilnego i najczęściej dotyczą tylko tych wydatków, które bezpośrednio wiążą się z podjętymi czynnościami egzekucyjnymi.
Warto też zauważyć, że ustawodawca stosuje w przepisach różne nazwy dla kosztów związanych z egzekucją: koszty postępowania egzekucyjnego, koszty egzekucji, koszty powstałe w egzekucji, koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji itd. Przykładowo, zgodnie z art. 770 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.):
„Dłużnik zwraca wierzycielowi koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji.”
To właśnie ten przepis określa główną zasadę ponoszenia kosztów – obciąża nimi dłużnika, a nie wierzyciela.
Zasady ustalania kosztów egzekucji – kto za co płaci?
Kto ustala koszty i w jakim trybie?
Koszty postępowania egzekucyjnego są ustalane postanowieniem komornika, które wydawane jest z reguły wraz z zakończeniem egzekucji. W niektórych przypadkach – np. gdy niezbędne jest sporządzenie planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji – komornik musi rozliczyć koszty jeszcze przed przygotowaniem tego planu. Ustalanie kosztów przed zakończeniem egzekucji jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych, jasno wskazanych przez ustawę sytuacjach.
WAŻNE: Wynagrodzenie za zastępstwo prawne (czyli wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego) w postępowaniu egzekucyjnym nie może być wyższe niż stawka minimalna określona w przepisach szczególnych (art. 770 § 4 k.p.c.).
Kto faktycznie ponosi koszty postępowania egzekucyjnego?
W przeciwieństwie do „klasycznego” procesu cywilnego, gdzie obowiązuje zasada „przegrany płaci” (art. 98 k.p.c.), w egzekucji koszty postępowania co do zasady ponosi dłużnik – niezależnie od ostatecznego wyniku egzekucji. Dłużnik ma obowiązek zwrócić wierzycielowi wyłącznie te koszty, które były niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji.
Przykład 1:
Firma „Pianopol” z Krakowa zleciła komornikowi egzekucję należności od spółki „GreenTech” z Wrocławia. Koszty egzekucyjne, w tym opłata komornicza oraz wynagrodzenie pełnomocnika, wyniosły łącznię 2 200 zł. Po skutecznym odzyskaniu długu, to właśnie „GreenTech” – jako dłużnik – musi pokryć te koszty, nawet jeśli po pewnym czasie dług zostałby dobrowolnie uregulowany.
Kiedy koszty ponosi wierzyciel?
Są sytuacje, w których koszty egzekucji może ponieść wierzyciel, zwłaszcza gdy egzekucja została wszczęta niecelowo – np. gdy wierzyciel żąda egzekucji, mimo że dług już nie istnieje lub jest nienależny. Wówczas komornik może obciążyć kosztami postępowania egzekucyjnego wierzyciela.
Przykład 2:
Osoba prywatna, pani Julia Nowicka z Łodzi, skierowała do komornika wniosek o egzekucję długu od sąsiada. Okazało się jednak, że sąsiad spłacił należność już przed wszczęciem postępowania, ale pani Nowicka nie sprawdziła stanu rozliczeń. Komornik – zgodnie z art. 49 ust. 4 starej ustawy o komornikach sądowych – miał prawo obciążyć kosztami egzekucji właśnie wierzyciela.
Szczegółowe elementy kosztów egzekucyjnych
Do kosztów postępowania egzekucyjnego można zaliczyć m.in.:
- opłatę egzekucyjną (ustalaną według ustawy o kosztach komorniczych),
- zaliczki na pokrycie wydatków komornika (np. na przejazdy, ogłoszenia w prasie, doręczenia korespondencji),
- wynagrodzenie pełnomocnika (ale tylko w wysokości stawki minimalnej),
- inne udokumentowane wydatki, które były niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji.
Komornik w swoim postanowieniu powinien szczegółowo wyliczyć wszystkie te pozycje i wskazać, kto i w jakiej wysokości jest zobowiązany je zapłacić.
Czy koszty egzekucji mogą być dzielone?
Tak, jeżeli w sprawie bierze udział kilku wierzycieli lub dłużników, komornik rozlicza koszty odpowiednio, zgodnie z ustalonym planem podziału. W przypadku rozliczeń pomiędzy stronami, decydująca jest zasada, że dłużnik odpowiada za celowe i niezbędne koszty, ale nie może być obciążony wydatkami, które nie były konieczne dla skutecznej egzekucji.
Zaskarżanie postanowienia o kosztach egzekucyjnych
Kto może zaskarżyć postanowienie o kosztach?
Zgodnie z art. 770 § 5 k.p.c. na postanowienie komornika w przedmiocie kosztów egzekucji zażalenie przysługuje stronom, komornikowi oraz innej osobie, której to postanowienie dotyczy. Oznacza to, że również były komornik (którego powołanie wygasło w trakcie prowadzonego postępowania) ma prawo złożyć zażalenie, jeśli postanowienie sądu dotyczy ustalonych przez niego kosztów.
Kiedy zażalenie NIE przysługuje?
Nie wszystkie postanowienia sądu dotyczące kosztów egzekucji można zaskarżyć. Przykładowo, komornik nie ma prawa wnieść zażalenia na postanowienie sądu rejonowego uchylające postanowienie komornika o kosztach egzekucji i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania (uchwała SN z 14.09.2016 r., III CZP 37/16).
Koszty komornicze – czym są i co obejmują?
Koszty komornicze to zbiorcze określenie wszystkich wydatków i opłat związanych z czynnościami komornika. Są one uregulowane w ustawie z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych i obejmują:
- wydatki poniesione przez komornika w toku postępowania,
- opłaty komornicze (w tym egzekucyjne, ale również za inne czynności wskazane w ustawie).
Komornik w postanowieniu o kosztach komorniczych wskazuje rodzaj i wysokość poszczególnych opłat oraz kto powinien je uiścić. Wezwanie do zapłaty zawiera termin 7 dni na opłacenie kosztów, pod rygorem wszczęcia egzekucji tychże kosztów.
Podsumowanie – najważniejsze zasady dotyczące kosztów postępowania egzekucyjnego
- Koszty postępowania egzekucyjnego są ustalane po zakończeniu postępowania, a w określonych przypadkach wcześniej – przed sporządzeniem planu podziału.
- Co do zasady ponosi je dłużnik, ale w określonych sytuacjach – np. niecelowej egzekucji – koszty mogą obciążyć wierzyciela.
- Koszty muszą być celowe i niezbędne – dłużnik nie odpowiada za wydatki nieuzasadnione.
- Na postanowienie o kosztach przysługuje zażalenie szerokiemu kręgowi osób, ale są wyjątki.
- Wynagrodzenie pełnomocnika w egzekucji jest limitowane do stawki minimalnej.
- Koszty komornicze to zbiorcza kategoria wszystkich wydatków i opłat związanych z czynnościami komornika.
Podstawa prawna
- art. 770, art. 773¹ § 3, art. 774 § 1, art. 770 § 4, art. 770 § 5, art. 98 § 1 i 3, art. 13 § 2, art. 816 § 3, art. 981, art. 824 § 1 pkt 3, art. 845 § 3, art. 889 § 1 pkt 1, art. 893² § 2, art. 969 § 3, art. 979 § 1 i 2, art. 1025 § 1, art. 1029 – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 2, art. 3 – Ustawa z 28.02.2018 r. o kosztach komorniczych
Tematy porad zawartych w poradniku
- koszty postępowania egzekucyjnego 2025
- zwrot kosztów komorniczych
- kto ponosi koszty egzekucji
- zażalenie na koszty egzekucyjne
Oficjalne strony związane z tematyką poradnika: