Wzór przemysłowy może być chroniony prawem, jeśli spełnia określone wymogi. Jednak ustawodawca przewidział także sytuacje, w których Urząd Patentowy odmówi udzielenia prawa z rejestracji. Celem takich ograniczeń jest ochrona porządku publicznego, dobrych obyczajów oraz symboli o szczególnym znaczeniu państwowym, religijnym czy kulturowym.
Poniżej wyjaśniamy, jakie wzory nie mogą uzyskać ochrony i dlaczego.
Wzory sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami
Porządek publiczny
Pojęcie „porządek publiczny” nie jest zdefiniowane wprost w przepisach. Przyjmuje się, że oznacza ono podstawowe zasady prawne i społeczne, wynikające zarówno z prawa krajowego (zwłaszcza Konstytucji), jak i prawa międzynarodowego.
Za sprzeczne z porządkiem publicznym uznaje się wzory, które:
- propagują przemoc, nienawiść, dyskryminację,
- zawierają symbole nazistowskie, rasistowskie, antypaństwowe,
- naruszają prawa człowieka.
⚠️ Przykład
Pan Jan zgłosił do ochrony wzór graficzny logotypu, w którym wykorzystał swastykę jako element dekoracyjny. Urząd Patentowy odmówił rejestracji, wskazując, że użycie symbolu nazistowskiego jest sprzeczne z porządkiem publicznym.
Dobre obyczaje
„Dobre obyczaje” to powszechnie akceptowane w danym społeczeństwie normy moralne, kulturowe i religijne. Sprzeczne z nimi będą wzory:
- obsceniczne lub wulgarne,
- obrażające uczucia religijne,
- godzące w powszechnie szanowane wartości.
📌 W orzecznictwie unijnym przyjmuje się, że wzór jest sprzeczny z dobrymi obyczajami, jeśli przeciętny odbiorca – mający zwykły poziom wrażliwości i tolerancji – uzna go za obraźliwy lub obsceniczny.
⚠️ Przykład
Projektantka z Krakowa zgłosiła wzór koszulki z wizerunkiem znaku religijnego w kontekście jednoznacznie obscenicznym. Urząd Patentowy odmówił rejestracji, powołując się na naruszenie dobrych obyczajów.
Wzory zawierające oznaczenia zakazane w art. 129¹ ust. 1 pkt 8–11 p.w.p.
Ustawa Prawo własności przemysłowej przewiduje szczególne ograniczenia dotyczące wzorów przemysłowych, które zawierają określone oznaczenia.
Bezwzględny zakaz (pkt 8)
Ochrony nie uzyskają wzory zawierające elementy o wysokiej wartości symbolicznej, np.:
- symbole religijne,
- symbole patriotyczne,
- symbole kulturowe,
jeśli ich użycie obrażałoby uczucia religijne, tradycję narodową czy wartości kulturowe.
Tutaj odmowa ochrony następuje zawsze, niezależnie od tego, kto składa zgłoszenie.
Warunkowy zakaz (pkt 9–11)
Wzory mogą zawierać pewne oznaczenia, jeśli zgłaszający wykaże, że ma prawo do ich używania. Chodzi m.in. o:
- symbole Rzeczypospolitej Polskiej (godło, flaga, hymn, znaki sił zbrojnych, odznaczenia państwowe),
- symbole obcych państw i organizacji międzynarodowych (herby, flagi, godła, pieczęcie urzędowe),
- oznaczenia urzędowe (znaki bezpieczeństwa, cechy legalizacji, znaki jakości).
Jeśli zgłaszający nie posiada zgody właściwego organu, Urząd Patentowy odmówi rejestracji.
⚠️ Przykład
Firma „DesignPro” chciała zarejestrować wzór opakowania piwa z godłem Polski w centralnej części etykiety. Ponieważ przedsiębiorca nie przedstawił zgody odpowiedniego organu, Urząd Patentowy odmówił rejestracji.
Jak wygląda procedura oceny wzoru?
Ocena zgodności wzoru z wymogami ustawy odbywa się z urzędu – w toku postępowania rejestracyjnego.
Urząd Patentowy bada, czy:
- wzór nie jest sprzeczny z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami (art. 106 ust. 1 p.w.p.),
- nie zawiera zakazanych oznaczeń (art. 106 ust. 2 w zw. z art. 129¹ ust. 1 pkt 8–11 p.w.p.).
W przypadku stwierdzenia przesłanek odmowy, organ wydaje decyzję o nieudzieleniu prawa z rejestracji.
Podstawa prawna
- art. 106 ust. 1–2 – ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej
- art. 129¹ ust. 1 pkt 8–11 – ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej
Tematy porad zawartych w poradniku
- wzory przemysłowe niepodlegające ochronie
- sprzeczność wzoru z porządkiem publicznym i dobrymi obyczajami
- wzory zawierające symbole państwowe i religijne