Osoba, która jest faktycznym twórcą wynalazku lub posiada do niego prawa, może spotkać się z sytuacją, w której inny podmiot – bezprawnie – zgłasza ten wynalazek do Urzędu Patentowego RP albo uzyskuje patent na swoje nazwisko. Prawo własności przemysłowej przewiduje w takich sytuacjach szereg roszczeń, które mają chronić uprawnionego i umożliwić mu odzyskanie należnych praw oraz rekompensatę szkód.
Poniżej wyjaśniamy, jakie roszczenia przysługują twórcy wynalazku w takich przypadkach, jakie warunki trzeba spełnić oraz jak wygląda procedura w praktyce.
Roszczenia w oparciu o art. 74 p.w.p. – odzyskanie praw do wynalazku
Zgodnie z „art. 74 – Prawo własności przemysłowej”, uprawniony może wystąpić przeciwko osobie, która nieuprawnienie zgłosiła wynalazek lub uzyskała patent. Do jego roszczeń należą:
- umorzenie postępowania – jeśli zgłoszenie wynalazku jest jeszcze w toku przed Urzędem Patentowym RP, uprawniony może żądać jego zakończenia,
- unieważnienie patentu – w sytuacji, gdy patent został już udzielony, a jego uzyskanie nastąpiło bezprawnie,
- udzielenie patentu na rzecz uprawnionego – żądanie, aby Urząd Patentowy przyznał patent osobie faktycznie uprawnionej,
- przeniesienie już udzielonego patentu – pod warunkiem zwrotu kosztów, jakie poniósł nieuprawniony w związku ze zgłoszeniem lub uzyskaniem patentu.
👉 Oznacza to, że faktyczny twórca musi liczyć się z obowiązkiem rozliczenia się z kosztów poniesionych przez osobę, która w sposób nieuprawniony uzyskała patent.
Roszczenia z art. 290 p.w.p. – wydanie korzyści i odszkodowanie
Niezależnie od działań podejmowanych przed Urzędem Patentowym, uprawniony może dochodzić roszczeń wobec osoby nieuprawnionej na drodze cywilnej. Zgodnie z „art. 290 – Prawo własności przemysłowej” może on żądać:
- wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści – czyli wszystkiego, co osoba nieuprawniona zyskała dzięki zgłoszeniu lub uzyskaniu patentu (np. dochody z licencji). Wina sprawcy nie ma tu znaczenia – wystarczy, że korzyści zostały uzyskane bezprawnie,
- naprawienia szkody na zasadach ogólnych – tutaj zastosowanie mają przepisy „art. 415 – Kodeks cywilny”. Oznacza to, że uprawniony musi wykazać:
- powstanie szkody,
- związek przyczynowy między działaniem nieuprawnionego a szkodą,
- winę osoby, która dokonała zgłoszenia lub uzyskała patent (choćby nieumyślną).
Przykład praktyczny
Pan Tomasz Nowak z Poznania opracował nowatorski system filtracji wody. Zanim zdążył go zgłosić do Urzędu Patentowego RP, jego były współpracownik – Marek Zieliński – zgłosił ten sam wynalazek na swoje nazwisko i uzyskał patent.
W tej sytuacji pan Tomasz, powołując się na art. 74 p.w.p., może domagać się przeniesienia patentu na swoją rzecz, zwracając Markowi koszty związane ze zgłoszeniem. Jednocześnie, na podstawie art. 290 p.w.p., ma prawo żądać od niego wydania korzyści, jakie Marek uzyskał z podpisanej umowy licencyjnej z jedną z firm, oraz naprawienia szkody wynikającej z utraconych możliwości biznesowych.
Zastosowanie art. 290 p.w.p. do innych praw własności przemysłowej
Co ważne, przepisy art. 290 p.w.p. nie dotyczą wyłącznie patentów. Zostały one odpowiednio rozszerzone także na inne prawa własności przemysłowej, m.in.:
- wzory użytkowe – art. 292 p.w.p.,
- wzory przemysłowe – art. 292 p.w.p.,
- topografie układów scalonych – art. 293 p.w.p.,
- dodatkowe prawa ochronne – art. 291¹ p.w.p..
⚠️ Jedynym wyjątkiem są znaki towarowe. W ich przypadku naruszenie praw osób trzecich jest podstawą do unieważnienia prawa ochronnego, ale nie stosuje się bezpośrednio art. 290 p.w.p.
Podstawa prawna
- art. 74 – Prawo własności przemysłowej
- art. 290 – Prawo własności przemysłowej
- art. 292 – Prawo własności przemysłowej
- art. 293 – Prawo własności przemysłowej
- art. 291¹ – Prawo własności przemysłowej
- art. 415 – Kodeks cywilny
Tematy porad zawartych w poradniku
- roszczenia wobec osoby nieuprawnionej do patentu,
- dochodzenie odszkodowania za bezprawne zgłoszenie wynalazku,
- przeniesienie patentu na uprawnionego twórcę,
- wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści z wynalazku.