Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/790 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym wprowadza kompleksowe zasady regulujące korzystanie z treści chronionych prawem autorskim w środowisku cyfrowym. Jej celem jest dostosowanie prawa do realiów Internetu, w którym treści są coraz częściej udostępniane w transgraniczny sposób i na dużą skalę.
Dyrektywa powinna była zostać implementowana do praw krajowych państw członkowskich Unii Europejskiej do dnia 7 czerwca 2021 r. (art. 29 ust. 1 dyrektywy 2019/790).
Cele i zakres regulacji dyrektywy 2019/790
Nowe przepisy obejmują kilka kluczowych obszarów:
- Rozszerzenie dozwolonego użytku – np. w zakresie eksploracji tekstów i danych oraz korzystania z utworów w działalności edukacyjnej.
- Ułatwienia w zawieraniu umów licencyjnych – mające na celu zwiększenie dostępu do treści audiowizualnych i innych chronionych utworów na platformach cyfrowych.
- Zasady odpowiedzialności dostawców usług udostępniania treści online (DUUTO) – w tym warunki, na jakich mogą zostać zwolnieni z odpowiedzialności.
- Zapewnienie godziwego wynagradzania twórców i artystów wykonawców – tak, aby platformy i inne podmioty eksploatujące treści online nie pomijały interesów autorów.
Definicja dostawcy usług udostępniania treści online (DUUTO)
Jednym z najważniejszych pojęć w dyrektywie jest dostawca usług udostępniania treści online, zdefiniowany w art. 2 pkt 6 dyrektywy 2019/790.
„Dostawca usług udostępniania treści online oznacza dostawcę usług społeczeństwa informacyjnego, którego głównym lub jednym z głównych celów jest przechowywanie i udzielanie publicznego dostępu do dużej liczby chronionych prawem autorskim utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną zamieszczanych przez użytkowników tych usług, które są przez niego organizowane i promowane w celach zarobkowych.”
Wyłączenia z definicji
Za DUUTO nie uznaje się m.in.:
- encyklopedii internetowych nienastawionych na zysk,
- repozytoriów naukowych i edukacyjnych,
- platform tworzenia i wymiany otwartego oprogramowania,
- dostawców usług łączności elektronicznej (zgodnie z dyrektywą 2018/1972),
- internetowych platform handlowych,
- usług w chmurze obliczeniowej i dla przedsiębiorstw, o ile treści są zamieszczane wyłącznie na własny użytek użytkowników.
Kryteria uznania za DUUTO
Dostawca usług udostępniania treści online to podmiot, który:
- łączy w swojej działalności przechowywanie i publiczny dostęp do treści – oba te elementy muszą występować łącznie,
- udostępnia dużą liczbę utworów,
- organizuje i promuje treści w celach zarobkowych – np. poprzez algorytmy rekomendacji, klasyfikacje czy działania marketingowe,
- konkuruje z innymi serwisami treściowymi (np. muzycznymi, filmowymi, streamingowymi).
📌 Przykład praktyczny
Firma VideoHub prowadzi serwis, na którym użytkownicy przesyłają filmy. Serwis następnie rekomenduje je odbiorcom, wyświetla reklamy i pobiera opłaty abonamentowe. W takim przypadku VideoHub jest klasyfikowany jako DUUTO.
Natomiast projekt EduArchive, będący darmowym repozytorium prac naukowych bez reklam i przychodów, nie zostanie uznany za DUUTO.
Korzystanie przez DUUTO z treści chronionych
Ponieważ to użytkownicy przesyłają treści, a nie sama platforma, dyrektywa przewiduje obowiązek uzyskania przez DUUTO odpowiednich zezwoleń od właścicieli praw autorskich. Odwołuje się przy tym do art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy 2001/29/WE.
Oznacza to, że dostawca powinien zawierać umowy licencyjne umożliwiające publiczne udostępnianie lub podawanie do wiadomości chronionych treści.
Jeżeli jednak platforma nie uzyska licencji, musi:
- dołożyć wszelkich starań (zgodnie z wysokimi standardami staranności zawodowej), aby uniemożliwić dostęp do treści nieobjętych zezwoleniem,
- działać w ścisłej współpracy z podmiotami uprawnionymi, które przekazują informacje o utworach,
- nie blokować legalnych treści, np. korzystania z utworów w ramach dozwolonego użytku czy na podstawie licencji udzielonych innym podmiotom.
Motyw 66 preambuły dyrektywy wskazuje, że fundamentem regulacji jest ścisła współpraca między DUUTO a podmiotami uprawnionymi.
📄 W praktyce oznacza to, że gdy np. na platformie MusicStream użytkownik zamieszcza nagranie objęte prawem autorskim, to serwis powinien mieć licencję albo skutecznie zablokować nielegalne treści w oparciu o informacje od właściciela praw.
Odpowiedzialność dostawców usług udostępniania treści online
Dyrektywa 2019/790 wprowadza zasadę, że DUUTO ponoszą odpowiedzialność za nielegalne udostępnianie treści chronionych. Mowa tu o czynnościach takich jak publiczne udostępnianie czy podawanie do wiadomości publicznejutworów, do których prawa autorskie nie zostały nabyte.
„Dostawcy usług udostępniania treści online ponoszą odpowiedzialność za nieobjęte zezwoleniem czynności publicznego udostępniania, w tym podawania do wiadomości publicznej, chronionych prawem autorskim utworów i innych przedmiotów objętych ochroną, chyba że wykażą, że spełnili warunki wskazane w art. 17 ust. 4 dyrektywy 2019/790.”
Warunki wyłączenia odpowiedzialności
Dostawca usług może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że:
a) dołożył wszelkich starań, aby uzyskać zezwolenia – np. podjął próby zawarcia umów licencyjnych,
b) działał z należytą starannością, aby uniemożliwić dostęp do treści zgłoszonych przez uprawnionych,
c) niezwłocznie reagował na zgłoszenia naruszeń, blokując lub usuwając nielegalne materiały oraz podejmując działania zapobiegające ich ponownemu publikowaniu.
📌 Oznacza to, że platformy nie mogą już powoływać się na neutralność wobec treści publikowanych przez użytkowników – mają aktywnie dbać o legalność zamieszczanych materiałów.
Filtrowanie treści a prawa podstawowe
Z art. 17 wynika obowiązek stosowania systemów filtrowania treści. W praktyce są to algorytmy, które analizują materiały przesyłane przez użytkowników i blokują te, które naruszają prawa autorskie.
⚠️ Problem polega na tym, że takie rozwiązania mogą prowadzić do:
- nadmiernej cenzury – blokowania treści legalnych, np. parodii, memów, cytatów,
- ograniczenia wolności twórczości i dostępu do informacji,
- prewencyjnego blokowania także tam, gdzie korzystanie jest zgodne z prawem (np. w ramach dozwolonego użytku).
Szczególne zasady dla nowych DUUTO
Dyrektywa przewiduje złagodzone zasady odpowiedzialności dla podmiotów rozpoczynających działalność (art. 17 ust. 6 dyrektywy 2019/790).
1. Wyłączenie obowiązku prewencyjnego monitorowania
Nowi dostawcy usług – działający krócej niż 3 lata – nie muszą stosować prewencyjnych filtrów treści, jeżeli spełniają jednocześnie następujące warunki:
- prowadzą działalność na terenie UE krócej niż 3 lata,
- ich roczny obrót nie przekracza 10 mln euro,
- ich średnia miesięczna liczba użytkowników (na podstawie poprzedniego roku) nie przekracza 5 mln.
W takim przypadku ich obowiązki ograniczają się do:
- niezwłocznego usuwania treści po zgłoszeniu,
- blokowania ponownego zamieszczania zgłoszonych materiałów.
2. Przekroczenie progu użytkowników
Jeżeli nowy DUUTO przekroczy 5 mln unikalnych użytkowników miesięcznie, obowiązuje go dodatkowy wymóg – musi wykazać, że dołożył wszelkich starań, aby zapobiec dalszemu zamieszczaniu zgłoszonych treści.
📌 Przykład praktyczny
Start-up ClipShare uruchomił w 2022 r. platformę do publikowania krótkich filmów.
- Przez pierwsze dwa lata miał 1,5 mln użytkowników i obrót 2 mln euro rocznie – w tym czasie korzystał z uproszczonych zasad (bez filtrów, ale z obowiązkiem szybkiego reagowania na zgłoszenia).
- Gdy w 2025 r. liczba użytkowników przekroczyła 7 mln, ClipShare musiał wdrożyć dodatkowe mechanizmy zapobiegania ponownemu publikowaniu naruszających treści.
Kluczowe wyzwania dla przedsiębiorców
Dla firm prowadzących platformy internetowe oznacza to, że muszą one:
- wdrożyć systemy monitorowania i usuwania treści,
- opracować procedury zgłaszania naruszeń (tzw. notice & takedown),
- zawierać umowy licencyjne z podmiotami uprawnionymi,
- przygotować politykę compliance, aby dokumentować dochowanie należytej staranności.
Praktyczne skutki dyrektywy 2019/790 dla przedsiębiorców
Dyrektywa 2019/790 nakłada na dostawców usług udostępniania treści online szereg nowych obowiązków, które mają bezpośredni wpływ na sposób prowadzenia działalności w sektorze cyfrowym.
1. Konieczność zawierania umów licencyjnych
Platformy takie jak serwisy wideo, streamingowe czy społecznościowe muszą negocjować i podpisywać umowy licencyjne z podmiotami uprawnionymi (wydawcami, producentami, organizacjami zbiorowego zarządzania). Bez tego narażają się na odpowiedzialność za naruszenia praw autorskich.
2. Wdrożenie systemów monitorowania treści
DUUTO muszą inwestować w techniczne narzędzia filtrowania i blokowania treści. Są to kosztowne systemy (np. Content ID stosowany przez YouTube), które mogą być barierą wejścia dla mniejszych podmiotów.
⚠️ W przypadku start-upów początkowo obowiązki są łagodniejsze, ale po przekroczeniu określonych progów (3 lata działalności, 10 mln euro obrotu, 5 mln użytkowników) także one muszą wdrożyć pełne mechanizmy ochrony.
3. Obowiązki proceduralne
Platformy muszą przygotować:
- procedury zgłaszania naruszeń przez podmioty uprawnione (tzw. notice & takedown),
- systemy pozwalające szybko blokować dostęp lub usuwać treści po otrzymaniu zgłoszenia,
- procedury umożliwiające użytkownikom odwołanie się od niesłusznego zablokowania treści.
4. Ryzyko nadmiernego blokowania treści
Przepisy mogą prowadzić do sytuacji, w której legalne treści (np. parodie, recenzje, memy) będą blokowane automatycznie przez filtry. To z kolei może:
- ograniczać wolność wypowiedzi i twórczości,
- powodować niezadowolenie użytkowników,
- generować ryzyko reputacyjne dla platformy.
5. Odpowiedzialność prawna i finansowa
Brak dostosowania się do dyrektywy może skutkować:
- odpowiedzialnością cywilną za naruszenie praw autorskich,
- obowiązkiem wypłaty odszkodowań,
- sporami z organizacjami zbiorowego zarządzania czy właścicielami praw,
- utratą wiarygodności biznesowej wobec partnerów i inwestorów.
Rekomendacje compliance dla przedsiębiorców
Aby zminimalizować ryzyko, DUUTO powinny wdrożyć plan zgodności z dyrektywą. Obejmuje on m.in.:
✔ Zawarcie umów licencyjnych z organizacjami reprezentującymi twórców.
✔ Wdrożenie technologii rozpoznawania treści oraz systemów blokowania i usuwania materiałów.
✔ Utworzenie procedur szybkiego reagowania na zgłoszenia naruszeń.
✔ Prowadzenie dokumentacji działań dowodzących należytej staranności (np. negocjacji z podmiotami uprawnionymi).
✔ Szkolenia dla pracowników odpowiedzialnych za moderację treści i obsługę zgłoszeń.
✔ Dialog z użytkownikami – stworzenie przejrzystych zasad publikowania treści i procedur odwoławczych.
📌 Przykład praktyczny
Polska spółka PodCastly uruchomiła serwis do publikowania podcastów. Po wejściu w życie dyrektywy firma podpisała umowę licencyjną z organizacją zbiorowego zarządzania, wdrożyła system automatycznego rozpoznawania nagrań oraz opracowała formularz online, za pomocą którego właściciele praw mogą zgłaszać naruszenia. Dzięki temu firma nie tylko spełniła wymogi prawa, ale także zwiększyła zaufanie użytkowników i partnerów biznesowych.
Podstawa prawna
- art. 29 ust. 1 – dyrektywa 2019/790
- art. 2 pkt 6 – dyrektywa 2019/790
- art. 3 ust. 1 i 2 – dyrektywa 2001/29/WE
- art. 17 ust. 4–6 – dyrektywa 2019/790
Tematy porad zawartych w poradniku
- odpowiedzialność dostawców usług udostępniania treści online
- dyrektywa 2019/790 a prawo autorskie w Internecie
- obowiązki platform internetowych wobec twórców
- filtrowanie treści a prawa użytkowników
Linki do źródeł
Sejm RP – proces implementacji dyrektywy