W praktyce wielu przedsiębiorców spotyka się z sytuacją, gdy dłużnik nie reguluje należności, a sprawa trafia do sądu i komornika. Często powstaje wtedy pytanie: czy samo zabezpieczenie roszczenia w postaci wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika powoduje konieczność rozwiązania odpisu aktualizującego należność?
Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda to na gruncie przepisów podatkowych.
Odpis aktualizujący i jego rozliczenie podatkowe
Odpis aktualizujący należność można zaliczyć do kosztów podatkowych, gdy istnieje ryzyko, że wierzytelność nie zostanie ściągnięta. Jednak ten sam odpis w pewnych okolicznościach trzeba rozwiązać i zaliczyć w przychody.
Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 7b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (u.p.d.o.f.):
„Do przychodów z działalności gospodarczej zalicza się wartość należności umorzonych, przedawnionych lub odpisanych jako nieściągalne w tej części, od której dokonane odpisy aktualizujące zostały uprzednio zaliczone do kosztów uzyskania przychodów”.
Oznacza to, że rozwiązanie odpisu i ujęcie go w przychodach jest konieczne, gdy:
- należność została umorzona,
- należność się przedawniła,
- należność została odpisana jako nieściągalna (na podstawie dokumentów wskazanych w ustawie).
Jakie dokumenty potwierdzają nieściągalność?
Katalog dokumentów wskazuje art. 23 ust. 2 u.p.d.o.f.. Zalicza się do nich m.in.:
- Postanowienie o nieściągalności wydane przez organ egzekucyjny, uznane przez wierzyciela jako zgodne ze stanem faktycznym.
- Postanowienie sądu o:
- oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu braku majątku dłużnika,
- umorzeniu postępowania upadłościowego z tego samego powodu,
- zakończeniu postępowania upadłościowego.
- Protokół podatnika, stwierdzający, że przewidywane koszty dochodzenia wierzytelności byłyby równe albo wyższe od jej wartości.
📌 Ważne: Sam wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika nie stanowi takiego dokumentu. Oznacza on jedynie zabezpieczenie wierzytelności, a nie jej nieściągalność.
Ustanie przyczyn dokonania odpisu – odrębna podstawa do rozwiązania
Warto pamiętać o dodatkowej regulacji. Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 7c u.p.d.o.f.:
„Do przychodów z działalności gospodarczej zalicza się równowartość odpisów aktualizujących wartość należności, uprzednio zaliczonych do kosztów uzyskania przychodów, w przypadku ustania przyczyn, dla których dokonano tych odpisów”.
Oznacza to, że jeśli np. dłużnik zacznie spłacać należność (nawet w ratach) albo przedsiębiorca otrzyma jakąkolwiek część świadczenia, wtedy przyczyna dokonania odpisu ustaje i trzeba go rozwiązać.
Samo zabezpieczenie wierzytelności poprzez wpis hipoteki przymusowej nie oznacza ustania przyczyn dokonania odpisu – dług nadal nie został spłacony, a jego odzyskanie wciąż jest niepewne.
Przykład
Spółka „Tech-Med” z Warszawy sprzedała w styczniu 2015 r. sprzęt medyczny kontrahentowi na kwotę 120 000 zł. Dłużnik nie zapłacił, więc spółka wystąpiła do sądu i uzyskała w czerwcu 2015 r. nakaz zapłaty. W księgach sporządzono odpis aktualizujący należność i ujęto go w kosztach podatkowych.
W styczniu 2016 r. komornik dokonał wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika.
👉 W tej sytuacji spółka nie ma obowiązku rozwiązywania odpisu aktualizującego, ponieważ wpis hipoteki jest jedynie zabezpieczeniem wierzytelności. Obowiązek powstanie dopiero w momencie spłaty długu (ustanie przyczyny odpisu) albo po spełnieniu warunków uznania należności za nieściągalną zgodnie z art. 23 ust. 2 u.p.d.o.f.
Podstawa prawna
- art. 14 ust. 2 pkt 7b i pkt 7c – ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2022 poz. 2647 ze zm.)
- art. 23 ust. 2 – ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Tematy poradnika
- odpis aktualizujący a przychód podatkowy
- wpis hipoteki przymusowej a podatki
- dokumenty potwierdzające nieściągalność wierzytelności
- rozliczenie wierzytelności w kosztach i przychodach firmy