Brak spłaty zobowiązań wobec gminy, przy jednoczesnym podejmowaniu działań w imieniu fundacji, rodzi uzasadnione wątpliwości co do intencji dłużnika. W opisanym przypadku gmina stoi wobec osoby, która od lat nie reguluje należności z tytułu opłaty za odpady, a jednocześnie jako prezes fundacji dokonuje zakupu nieruchomości na jej rzecz. Pojawia się zatem pytanie – czy gmina może powiadomić inne instytucje publiczne o możliwych nieprawidłowościach w działalności dłużnika i fundacji?
Status prawny fundacji i odpowiedzialność zarządu
Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach („u.f.”):
„z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego fundacja uzyskuje osobowość prawną”.
Oznacza to, że fundacja staje się odrębnym bytem prawnym. Może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania we własnym imieniu. Z kolei art. 10 u.f. stanowi, że:
„działalnością fundacji kieruje jej zarząd, który również reprezentuje fundację na zewnątrz”.
W praktyce oznacza to, że prezes fundacji działa w imieniu fundacji, a skutki jego czynności dotyczą wyłącznie jej majątku. Nie można zatem uznać, że zakup nieruchomości dokonany przez fundację jest wprost działaniem dłużnika w celu pokrzywdzenia wierzycieli.
Co istotne, przepisy nie przewidują odpowiedzialności odszkodowawczej członków zarządu fundacji wobec wierzycieli fundacji. Podobnie – wierzyciel prezesa fundacji nie może dochodzić swoich roszczeń z majątku fundacji.
Potencjalne aspekty karne
Kodeks karny przewiduje odpowiedzialność za działania dłużnika zmierzające do pokrzywdzenia wierzycieli.
- art. 300 § 1 k.k.:
„kto w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela (…) przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje (…) składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”. - art. 300 § 2 k.k. przewiduje karalność podobnych działań w przypadku majątku zajętego lub zagrożonego zajęciem.
- art. 301 § 1 k.k.:
„kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli udaremnia lub ogranicza zaspokojenie ich należności przez to, że tworzy (…) nową jednostkę gospodarczą i przenosi na nią składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.
W opisanej sytuacji nie ma dowodów, że prezes fundacji przeniósł na nią własny majątek. Jednakże, jeżeli fundacja została powołana właśnie w tym celu, możliwe byłoby rozważenie zawiadomienia organów ścigania.
Do jakich instytucji można skierować zawiadomienie?
W zależności od wątpliwości gmina może powiadomić różne organy:
- Prokuratura – w razie podejrzenia popełnienia przestępstwa z art. 300 lub art. 301 k.k.
- Krajowy Rejestr Sądowy (sąd rejestrowy) – jeżeli fundacja nie składa wymaganych sprawozdań finansowych. Sąd może wszcząć postępowanie nadzorcze.
- Minister właściwy do spraw fundacji (najczęściej Minister Edukacji, Kultury lub inny – zależnie od celów fundacji) – sprawuje nadzór nad działalnością fundacji.
- Regionalna Izba Obrachunkowa – w kontekście prawidłowości wydatkowania środków publicznych, jeśli fundacja korzysta z dotacji.
- Urząd Skarbowy – gdy istnieje podejrzenie uchylania się od obowiązków podatkowych lub nieprawidłowości w finansach fundacji.
Przykład praktyczny
Gmina „Nowe Brzozy” od lat ma wobec mieszkańca – pana Adama K. – nieściągalne należności za odbiór odpadów. Z informacji w bazie KRS wynika, że Adam K. jest prezesem fundacji „Rozwój Regionu”, która od kilku lat nie składa sprawozdań finansowych. W sierpniu 2023 r. fundacja ta nabyła działkę budowlaną w sąsiedniej miejscowości.
W takiej sytuacji gmina może:
- zgłosić do sądu rejestrowego brak sprawozdawczości fundacji,
- rozważyć zawiadomienie prokuratury, jeżeli powstaną przesłanki, że fundacja mogła zostać wykorzystana do ukrycia majątku,
- zawiadomić urząd skarbowy o możliwości wystąpienia nieprawidłowości finansowych.
Podsumowanie
Choć fundacja i jej prezes to odrębne podmioty prawne, gmina nie jest pozbawiona narzędzi. W razie podejrzeń co do działań zmierzających do pokrzywdzenia wierzycieli lub ukrywania majątku, może zawiadomić prokuraturę, sąd rejestrowy i właściwe organy nadzoru. Kluczowe jest jednak ustalenie, czy działania prezesa fundacji rzeczywiście miały na celu przenoszenie jego własnego majątku do fundacji.
Podstawa prawna
- art. 7 ust. 2, art. 10 – ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach
- art. 300 § 1–2, art. 301 § 1 – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
Tematy porad zawartych w poradniku
- odpowiedzialność prezesa fundacji wobec wierzycieli
- fundacja a egzekucja długów prywatnych prezesa
- zawiadomienie organów o podejrzeniu ukrywania majątku