Wypowiedzenie umowy kredytu przez bank nie musi oznaczać, że konsument traci możliwość skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Problem jest jednak znacznie bardziej skomplikowany, ponieważ art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim wiąże roczny termin nie z wypowiedzeniem umowy, ale z jej „wykonaniem”. Sądy nie rozumieją tego pojęcia jednolicie. W praktyce od przyjętej interpretacji może zależeć, czy oświadczenie konsumenta zostało złożone na czas, czy jego uprawnienie już wygasło.
Czym jest sankcja kredytu darmowego?
Sankcja kredytu darmowego jest szczególnym mechanizmem ochrony konsumenta. Może znaleźć zastosowanie wtedy, gdy kredytodawca naruszył określone obowiązki wskazane w ustawie o kredycie konsumenckim, w szczególności dotyczące treści umowy i informacji, które powinny zostać przekazane kredytobiorcy.
Art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim stanowi:
„W przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1–8, 10, 11, 14–17, art. 31–33, art. 33a i art. 36a–36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie.”
Aktualne brzmienie przepisu wynika z tekstu jednolitego ustawy o kredycie konsumenckim.
W praktyce oznacza to, że skuteczne zastosowanie sankcji może prowadzić do obowiązku zwrotu przez konsumenta przede wszystkim samego kapitału, bez odsetek oraz innych kosztów należnych kredytodawcy, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie.
Samo wykrycie błędu w umowie nie wystarcza. Konsument musi przede wszystkim ustalić, czy dane naruszenie rzeczywiście należy do przypadków objętych art. 45 ust. 1, a następnie złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie.
Ile czasu ma konsument na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego?
Największe problemy praktyczne wywołuje art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim.
Przepis brzmi:
„Uprawnienie, o którym mowa w ust. 1, wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.”
Takie jest również aktualne brzmienie art. 45 ust. 5 w tekście jednolitym ustawy.
Zwróć uwagę na użyte przez ustawodawcę sformułowanie. Przepis nie mówi:
- rok od zawarcia umowy,
- rok od wypłaty kredytu,
- rok od wypowiedzenia umowy,
- rok od postawienia całego zadłużenia w stan wymagalności.
Punktem odniesienia jest dzień wykonania umowy.
Ustawa nie definiuje jednak jednoznacznie, kiedy umowę o kredyt konsumencki należy uznać za wykonaną. Właśnie stąd wynikają istotne rozbieżności w orzecznictwie.
Czy wypowiedzenie kredytu oznacza wykonanie umowy?
Nie istnieje dziś prosta zasada, zgodnie z którą każde wypowiedzenie kredytu automatycznie rozpoczyna roczny termin na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego.
Można wyróżnić dwa podstawowe kierunki interpretacyjne.
Pogląd korzystniejszy dla konsumenta: trzeba wykonać wszystkie obowiązki z umowy
Według pierwszego stanowiska „wykonanie umowy” następuje dopiero wtedy, gdy stosunek kredytowy został faktycznie rozliczony, a strony wykonały wszystkie ciążące na nich obowiązki.
W typowej sytuacji będzie to przede wszystkim moment spłaty przez konsumenta ostatniej należności, a w określonych przypadkach także wykonanie końcowego obowiązku przez kredytodawcę.
Takie podejście przyjął m.in. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 8 października 2021 r., sygn. I ACa 59/21, oraz Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 1 lipca 2019 r., sygn. V ACa 118/18.
W tym ujęciu samo wypowiedzenie kredytu ze skutkiem na przyszłość nie oznacza jeszcze wykonania umowy. Po wypowiedzeniu mogą przecież nadal istnieć niespłacone należności, odsetki za opóźnienie albo inne obowiązki wynikające ze stosunku kredytowego.
Podobne podejście nadal pojawia się w nowszym orzecznictwie. W jednym z orzeczeń opublikowanych w 2026 r. sąd przyjął, że wykonanie umowy wymaga wykonania zobowiązań obu stron i że dopiero pełne rozliczenie może uruchamiać roczny termin z art. 45 ust. 5.
Przykład
Pani Joanna zawarła w 2021 r. umowę pożyczki konsumenckiej na 58 000 zł. Po kilku latach przestała terminowo regulować raty. Bank wypowiedział umowę w październiku 2024 r. i zażądał jednorazowej spłaty pozostałych 31 000 zł.
W marcu 2025 r., już podczas sporu z bankiem, konsumentka stwierdziła, że w umowie mogą występować naruszenia uzasadniające sankcję kredytu darmowego.
Jeżeli zastosować wykładnię, zgodnie z którą wykonanie umowy następuje dopiero po wykonaniu wszystkich zobowiązań, samo wypowiedzenie w październiku 2024 r. nie uruchomiło rocznego terminu. Jeżeli zadłużenie nadal nie zostało rozliczone, można nawet argumentować, że termin z art. 45 ust. 5 jeszcze nie rozpoczął biegu.
Nie oznacza to oczywiście, że sankcja na pewno będzie skuteczna. Trzeba jeszcze wykazać konkretne naruszenie objęte art. 45 ust. 1.
Drugi pogląd: konsument nie powinien móc przedłużać terminu przez brak spłaty
Część sądów krytycznie ocenia interpretację pozwalającą uzależniać początek biegu rocznego terminu od całkowitej spłaty zadłużenia.
Argument jest praktyczny: jeżeli po wypowiedzeniu umowy konsument nie spłaca kredytu, to przy najbardziej restrykcyjnym zastosowaniu pierwszej koncepcji mógłby przez bardzo długi czas utrzymywać możliwość złożenia oświadczenia o sankcji kredytu darmowego.
Takie zastrzeżenia pojawiły się m.in. w wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z 16 marca 2021 r., sygn. I C 1571/20, oraz w wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z 13 listopada 2024 r., sygn. I C 425/23.
Sąd Okręgowy w Olsztynie zwrócił uwagę właśnie na ryzyko, że konsument po wypowiedzeniu kredytu mógłby przez dalsze niewykonywanie zobowiązania przesuwać moment wygaśnięcia swojego uprawnienia.
Jeszcze dalej poszedł Sąd Rejonowy w Człuchowie w wyroku z 27 sierpnia 2025 r., sygn. I C 120/25. W tej sprawie sąd opowiedział się za interpretacją, zgodnie z którą dla rozpoczęcia biegu terminu znaczenie może mieć wykonanie podstawowego świadczenia przez kredytodawcę, czyli udostępnienie pieniędzy konsumentowi.
Z tego powodu nie należy przedstawiać przeciwnego nurtu orzeczniczego jako całkowicie jednolitego. Część sądów koncentruje się na skutkach wypowiedzenia, a inne wiążą „wykonanie umowy” już z wykonaniem świadczenia przez kredytodawcę.
Dla konsumenta różnica jest ogromna.
Czy roczny termin może być liczony już od wypłaty pieniędzy?
Takie stanowisko również występuje w orzecznictwie.
Według tej koncepcji kredytodawca wykonuje swoje charakterystyczne świadczenie wtedy, gdy udostępnia konsumentowi pieniądze. Roczny termin powinien więc rozpocząć się właśnie wtedy.
Przy takim rozumieniu art. 45 ust. 5 sankcja kredytu darmowego w przypadku wieloletnich umów mogłaby wygasać już w początkowym okresie kredytowania.
Przykładowo: konsument zawiera w maju 2023 r. umowę kredytu rozłożonego na 7 lat, a bank wypłaca pieniądze tego samego miesiąca. Gdyby wykonanie umowy oznaczało wyłącznie wykonanie świadczenia kredytodawcy, prawo do złożenia oświadczenia mogłoby wygasnąć już w 2024 r., mimo że konsument przez kolejne lata spłacałby kredyt.
Właśnie ta zasadnicza różnica interpretacyjna stała się przedmiotem pytań skierowanych do Sądu Najwyższego.
Co na temat terminu sankcji kredytu darmowego mówi Sąd Najwyższy?
Problem trafił do Sądu Najwyższego m.in. w sprawie III CZP 3/25.
Jedno z przedstawionych pytań brzmi w istocie: czy roczny termin z art. 45 ust. 5 należy liczyć od wykonania umowy przez kredytodawcę, czy dopiero od jej wykonania przez obie strony.
Analogiczna kwestia została przedstawiona w sprawie III CZP 15/25.
Nie doszło jednak dotychczas do uchwały, która definitywnie usuwałaby rozbieżność. Postępowanie w sprawie III CZP 3/25 zostało 23 września 2025 r. zawieszone w oczekiwaniu na rozstrzygnięcia TSUE dotyczące problematyki sankcji kredytu darmowego.
Dlatego według stanu na 4 września 2026 r. nie można twierdzić, że Sąd Najwyższy ostatecznie przesądził sposób obliczania tego terminu.
Ma to duże znaczenie praktyczne: argumentacja dotycząca terminu powinna uwzględniać nie tylko treść art. 45 ust. 5, ale również aktualny stan orzecznictwa.
A co z najnowszym orzecznictwem TSUE?
Trybunał Sprawiedliwości UE wydał w 2026 r. kolejne rozstrzygnięcia dotyczące kredytów konsumenckich, jednak nie zakończyły one jeszcze bezpośrednio sporu o znaczenie polskiego pojęcia „wykonania umowy” z art. 45 ust. 5.
Przykładowo w wyroku z 23 kwietnia 2026 r., C-744/24, TSUE zajmował się przede wszystkim problemem pobierania odsetek od kwot stanowiących koszty kredytu.
Z kolei w sprawie C-831/24 według stanu na 4 września 2026 r. została przedstawiona opinia rzecznika generalnego, ale nie zapadł jeszcze wyrok Trybunału.
Oznacza to, że spór o początek rocznego terminu nadal pozostaje praktycznie istotny.
Czy sankcję kredytu darmowego można podnieść po wypowiedzeniu umowy?
W wielu przypadkach – tak.
Samo otrzymanie wypowiedzenia nie powinno być traktowane jako automatyczna przeszkoda do złożenia oświadczenia.
Trzeba jednak sprawdzić co najmniej cztery kwestie:
- kiedy zawarto i uruchomiono kredyt,
- kiedy i w jaki sposób doszło do wypowiedzenia,
- czy zobowiązania wynikające z umowy zostały już całkowicie rozliczone,
- kiedy konsument złożył kredytodawcy pisemne oświadczenie.
Następnie trzeba ocenić termin według konkurujących wykładni art. 45 ust. 5.
Przykład
Pan Michał zaciągnął w sierpniu 2022 r. pożyczkę w wysokości 73 000 zł. Umowa miała obowiązywać do 2028 r. Po utracie części dochodów przestał spłacać pełne raty. Kredytodawca wypowiedział umowę w lutym 2025 r.
Po wypowiedzeniu pozostało do zapłaty ponad 46 000 zł. W czerwcu 2025 r. konsument przesłał pisemne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.
Przy koncepcji zakładającej, że umowa musi zostać wykonana przez obie strony, roczny termin prawdopodobnie jeszcze nie zaczął biec, ponieważ zadłużenie nie zostało rozliczone.
Przy koncepcji liczącej termin od wypłaty pieniędzy oświadczenie byłoby natomiast zdecydowanie spóźnione.
To dobrze pokazuje, dlaczego w sprawach dotyczących sankcji kredytu darmowego nie wystarczy mechanicznie obliczyć roku od jednej wybranej daty.
Czy postępowanie sądowe albo egzekucja wykluczają sankcję kredytu darmowego?
Nie można przyjąć takiej zasady.
W orzecznictwie prezentowano stanowisko, zgodnie z którym wykonanie umowy może nastąpić zarówno dobrowolnie, jak i przymusowo. Jeżeli nadal prowadzone jest postępowanie mające doprowadzić do zapłaty należności z umowy, może to być argument za tym, że stosunek wynikający z kredytu nie został jeszcze w pełni wykonany.
Oświadczenie o skorzystaniu z sankcji może być również istotnym elementem obrony konsumenta w procesie wszczętym przez kredytodawcę.
Pamiętaj jednak, że w sporze sądowym trzeba wykazać nie tylko zachowanie terminu. Konieczne jest przede wszystkim wskazanie naruszenia ustawowego, które rzeczywiście może uruchamiać sankcję z art. 45 ust. 1.
Wypowiedzenie umowy a sankcja kredytu darmowego – co powinien sprawdzić konsument?
Jeżeli bank lub firma pożyczkowa wypowiedziały umowę, nie warto zakładać ani że jest już za późno na sankcję kredytu darmowego, ani że termin na pewno jeszcze nie rozpoczął biegu.
Najbezpieczniej ustalić pełną chronologię:
- datę zawarcia umowy,
- datę wypłaty środków,
- pierwotny termin całkowitej spłaty,
- datę powstania zaległości,
- datę wezwania do zapłaty,
- datę wypowiedzenia oraz dzień, w którym wypowiedzenie stało się skuteczne,
- aktualną wysokość i stan rozliczenia zadłużenia,
- datę ewentualnej całkowitej spłaty,
- datę złożenia oświadczenia o sankcji kredytu darmowego.
Dopiero na podstawie tych informacji można rozsądnie ocenić ryzyko związane z art. 45 ust. 5.
Podsumowanie
Samo wypowiedzenie umowy kredytu konsumenckiego nie daje obecnie wystarczających podstaw do automatycznego stwierdzenia, że rozpoczął się albo zakończył roczny termin na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego.
W orzecznictwie nadal konkurują różne interpretacje pojęcia „wykonania umowy”.
Silny nurt przyjmuje, że chodzi o wykonanie wszystkich obowiązków stron, co w typowej sytuacji oznacza pełną spłatę i rozliczenie kredytu. W takim ujęciu samo wypowiedzenie umowy nie rozpoczyna rocznego terminu.
Istnieją jednak również orzeczenia zmierzające do wcześniejszego wyznaczania początku biegu terminu, w tym przez odwołanie do wykonania świadczenia przez kredytodawcę albo do konieczności zapobiegania sytuacji, w której konsument przedłuża swoje uprawnienie przez wieloletni brak spłaty.
Dlatego każda sprawa wymaga indywidualnego ustalenia dat i analizy umowy. Szczególną ostrożność należy zachować do czasu ujednolicenia wykładni przez Sąd Najwyższy lub uzyskania dalszych rozstrzygnięć TSUE mogących wpłynąć na tę kwestię.
Podstawa prawna
art. 45 ust. 1 i ust. 5 – ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim
Tematy porad zawartych w poradniku
- sankcja kredytu darmowego po wypowiedzeniu
- termin sankcji kredytu darmowego
- wykonanie umowy kredytu konsumenckiego
- wypowiedzenie kredytu przez bank
- roczny termin na sankcję kredytu darmowego