Sprzeciw wobec zgłoszenia znaku towarowego to jedno z najważniejszych narzędzi ochrony praw przedsiębiorców, którzy posiadają wcześniejsze prawa do oznaczeń. Od 2016 r. w polskim systemie prawnym obowiązuje system sprzeciwowy, który zastąpił wcześniejszy system badawczy. W niniejszym poradniku krok po kroku wyjaśniamy, jak wygląda procedura sprzeciwowa, kto może z niej skorzystać, jakie są terminy i możliwości ugodowego zakończenia sporu, a także jakie decyzje może wydać Urząd Patentowy RP.
Zmiana systemu badawczego na sprzeciwowy
Postępowanie w sprawie sprzeciwu wobec zgłoszenia znaku towarowego zostało wprowadzone ustawą z 11 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej. Przepisy weszły w życie 15 kwietnia 2016 r. i zostały uregulowane w tytule III, dziale I, rozdziale 42, obejmującym art. 152^17–152^23 p.w.p.
Najważniejsza zmiana polegała na przejściu z systemu badawczego na system sprzeciwowy.
- System badawczy (obowiązujący do 15.04.2016 r.) – Urząd Patentowy badał z urzędu zarówno bezwzględne przeszkody rejestracji (np. brak zdolności odróżniającej), jak i względne przeszkody, czyli kolizje z wcześniejszymi prawami, nawet jeśli ich właściciele nie składali sprzeciwu.
- System sprzeciwowy (od 15.04.2016 r.) – Urząd Patentowy bada jedynie bezwzględne przeszkody rejestracji. Weryfikacja ewentualnych kolizji z wcześniejszymi prawami przeniesiona została do etapu sprzeciwu.
Oznacza to, że ochrona interesów właścicieli wcześniejszych znaków i innych praw zależy obecnie od ich własnej aktywności.
📄 Przykład:
Do 2016 r., jeśli przedsiębiorca z Gdańska zgłosił znak „AmberCafe”, a inna firma zarejestrowała wcześniej podobny znak „AmberCoffee”, Urząd Patentowy mógł odmówić ochrony nowemu zgłoszeniu z urzędu, nawet bez reakcji pierwszej firmy. Po 2016 r. taka odmowa nastąpi tylko wtedy, jeśli właściciel wcześniejszego znaku złoży formalny sprzeciw.
Warto dodać, że w założeniach do projektu nowej ustawy – Prawo własności przemysłowej (projekt UD263) przewidziano, że instytucja sprzeciwu zostanie zastąpiona instytucją opozycji.
Kto może wnieść sprzeciw i na jakiej podstawie?
Podmioty uprawnione do wniesienia sprzeciwu
Zgodnie z art. 152^17 ust. 1 p.w.p., sprzeciw wobec zgłoszenia znaku towarowego może wnieść, w terminie 3 miesięcy od daty ogłoszenia zgłoszenia, wyłącznie:
- Uprawniony do wcześniejszego znaku towarowego.
- Uprawniony z wcześniejszego prawa osobistego lub majątkowego.
- Osoba uprawniona do wykonywania praw wynikających z chronionej nazwy pochodzenia lub oznaczenia geograficznego.
Termin na wniesienie sprzeciwu jest nieprzywracalny – jeśli uprawniony go przekroczy, traci możliwość obrony swoich praw w tym trybie.
Rozszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych do wniesienia sprzeciwu nastąpiło ustawą z 20 lutego 2019 r. Zmiana ta była implementacją art. 43 ust. 2 dyrektywy 2015/2436, zgodnie z którą sprzeciw mogą wnosić co najmniej właściciele wcześniejszych znaków oraz osoby uprawnione z tytułu oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia.
Podstawy materialnoprawne sprzeciwu
Podstawy sprzeciwu zostały ograniczone do tzw. względnych przeszkód rejestracji, o których mowa w art. 132^1 ust. 1–3 p.w.p.. Chodzi tu m.in. o sytuacje, gdy:
- zgłoszony znak jest identyczny lub podobny do wcześniejszego znaku,
- towary lub usługi objęte zgłoszeniem są identyczne lub podobne do tych chronionych wcześniejszym znakiem,
- istnieje ryzyko wprowadzenia konsumentów w błąd,
- zgłoszenie może korzystać z renomy wcześniejszego znaku w sposób nieuczciwy.
Odrębną podstawą sprzeciwu jest zgłoszenie znaku wyłączonego z rejestracji na podstawie art. 129^1 ust. 4 p.w.p. – czyli w sytuacji, gdy ochrona wynika z prawa krajowego, prawa UE lub umów międzynarodowych w zakresie oznaczeń geograficznych, nazw pochodzenia, tradycyjnych określeń dla win czy gwarantowanych tradycyjnych specjalności.
Co ważne – katalog podstaw jest zamknięty. Wnoszący sprzeciw może wybrać jedną lub kilka spośród wymienionych ustawowo przesłanek, ale nie może powoływać się na inne powody.
Strony postępowania i termin na wniesienie sprzeciwu
Strony postępowania
Stronami postępowania sprzeciwowego są:
- zgłaszający – czyli osoba lub firma, która złożyła wniosek o udzielenie prawa ochronnego na znak towarowy,
- wnoszący sprzeciw – czyli podmiot uprawniony do wcześniejszego znaku towarowego lub wcześniejszego prawa osobistego czy majątkowego (art. 152^18 ust. 1 p.w.p.).
Termin
Termin na wniesienie sprzeciwu wynosi 3 miesiące od dnia ogłoszenia zgłoszenia znaku przez Urząd Patentowy RP (art. 152^17 ust. 1 p.w.p.).
- Termin ten ma charakter prekluzyjny, co oznacza, że jego przekroczenie powoduje bezskuteczność czynności.
- Nie podlega przywróceniu, nawet jeśli strona miała ważne powody opóźnienia.
📄 Przykład:
Pani Anna z Krakowa prowadzi sklep internetowy z odzieżą pod marką „BlueNote”, posiadającą ochronę od 2019 r. W 2023 r. Urząd Patentowy ogłosił zgłoszenie znaku „BlueNotte” w klasie odzieżowej. Pani Anna dowiedziała się o tym po 4 miesiącach od publikacji. Niestety, jej sprzeciw nie może zostać przyjęty, ponieważ termin 3 miesięcy jest nieprzywracalny.
W projekcie nowej ustawy – Prawo własności przemysłowej (UD263) rozważano skrócenie okresu na wniesienie sprzeciwu (opozycji) do 2 miesięcy od publikacji zgłoszenia.
Możliwość ugodowego rozstrzygnięcia sporu
Po wniesieniu sprzeciwu Urząd Patentowy:
- zawiadamia zgłaszającego o sprzeciwie,
- informuje strony o możliwości ugodowego zakończenia sporu (art. 152^19 ust. 1 p.w.p.).
Termin ugodowy
- Strony mają 2 miesiące od dnia doręczenia informacji, aby zawrzeć ugodę.
- Okres ten może zostać przedłużony maksymalnie do 6 miesięcy, jeśli obie strony złożą zgodny wniosek (art. 152^19 ust. 2 p.w.p.).
Ugoda może polegać m.in. na:
- cofnięciu zgłoszenia znaku przez zgłaszającego,
- ograniczeniu wykazu towarów lub usług w zgłoszeniu,
- cofnięciu sprzeciwu przez wnoszącego.
Planowane zmiany
W projekcie ustawy (UD263) zaproponowano odejście od obligatoryjnego 2-miesięcznego okresu ugodowego, ponieważ w praktyce większość stron i tak nie dochodziła do porozumienia w tym terminie.
Zgodnie z projektem, okres ugodowy miałby być stosowany tylko wtedy, gdy strony same złożą wniosek o jego wyznaczenie. Rozwiązanie to miało na celu zwiększenie elastyczności postępowania i skrócenie czasu rozstrzygnięć w przypadkach, gdy ugoda nie jest możliwa.
📄 Przykład:
Spółka „EcoTea” zgłosiła znak dla herbat ekologicznych. Firma „EkoTee”, która już od 2018 r. posiada znak w tej samej klasie, wniosła sprzeciw. W toku postępowania obie strony zawarły ugodę: „EcoTea” ograniczyła zgłoszenie wyłącznie do herbat ziołowych, natomiast „EkoTee” zgodziła się cofnąć sprzeciw. Dzięki temu uniknięto wielomiesięcznego sporu.
Decyzje Urzędu Patentowego po rozpatrzeniu sprzeciwu
Zgodnie z art. 152^20 p.w.p., Urząd Patentowy rozpatruje sprzeciw tylko w granicach wskazanych przez wnoszącego. Oznacza to, że:
- urząd nie bada sprawy ponad to, co zostało wskazane w sprzeciwie,
- podstawy prawne i faktyczne wskazane przez stronę wyznaczają zakres postępowania.
Po zakończeniu sprawy Urząd Patentowy może wydać jedną z decyzji (art. 152^21 p.w.p.):
- Oddalenie sprzeciwu – pełna ochrona dla zgłoszonego znaku.
- Uznanie sprzeciwu za zasadny w całości – odmowa udzielenia prawa ochronnego na znak w pełnym zakresie.
- Uznanie sprzeciwu za zasadny w części – częściowa odmowa (np. dla określonych towarów lub usług), a w pozostałym zakresie udzielenie ochrony.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy
Od decyzji stronom przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 152^22 ust. 1 p.w.p.).
Od 1 czerwca 2017 r. możliwe jest także zrzeczenie się prawa do złożenia takiego wniosku, na mocy ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zaskarżanie rozstrzygnięć Urzędu Patentowego do sądu administracyjnego
Pierwotnie w przepisach regulujących postępowanie sprzeciwowe nie przewidziano prawa do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Oznaczało to, że po wyczerpaniu procedury przed Urzędem Patentowym strony nie miały możliwości skierowania sprawy do sądu.
Sytuacja zmieniła się na mocy nowelizacji z 20 lutego 2019 r., która dodała odpowiednie odesłanie w art. 152^22 ust. 1 p.w.p. do art. 248 p.w.p.. Dzięki temu:
- od decyzji i postanowień Urzędu Patentowego w sprawach sprzeciwowych przysługuje skarga do sądu administracyjnego,
- z prawa tego mogą skorzystać zarówno zgłaszający, jak i wnoszący sprzeciw.
📄 Przykład:
Firma „FitJuice” zgłosiła znak słowny dla soków. Firma „FitJuicy”, właściciel wcześniejszego znaku, wniosła sprzeciw. Urząd Patentowy oddalił sprzeciw, uznając, że znaki różnią się wystarczająco. „FitJuicy” nie zgodziła się z decyzją, dlatego po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie otrzymaniu niekorzystnej decyzji, skierowała skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Podstawa prawna
W trakcie postępowania sprzeciwowego zastosowanie mają w szczególności:
- art. 129^1 ust. 4 – ustawa z 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej
- art. 132^1 ust. 1–3 – Prawo własności przemysłowej
- art. 147 ust. 11 – Prawo własności przemysłowej
- art. 152^17–152^23 – Prawo własności przemysłowej
- art. 248 – Prawo własności przemysłowej
Tematy porad zawartych w poradniku
- sprzeciw wobec zgłoszenia znaku towarowego – procedura i terminy
- kto może wnieść sprzeciw wobec rejestracji znaku towarowego
- ugodowe rozstrzygnięcie sporu w postępowaniu sprzeciwowym
- zaskarżanie decyzji Urzędu Patentowego w sprawach sprzeciwowych