Roszczenia z tytułu naruszenia praw własności przemysłowej – takich jak patenty, znaki towarowe czy wzory użytkowe – mają charakter majątkowy. Oznacza to, że ich celem jest ochrona interesów ekonomicznych podmiotu uprawnionego, a nie wyłącznie ochrona dobra osobistego czy renomy. Ponieważ są to roszczenia majątkowe, podlegają przedawnieniu.
Kwestia ta została wielokrotnie podkreślona w orzecznictwie, m.in. w:
- postanowieniu Sądu Najwyższego z 13 maja 2014 r. (I PZ 7/14, LEX nr 1506373),
- postanowieniu Sądu Najwyższego z 16 lutego 2012 r. (II CSK 469/11, LEX nr 1215280).
Czas przedawnienia roszczeń z tytułu naruszenia patentu
Zgodnie z art. 289 ust. 1 ustawy – Prawo własności przemysłowej:
„Roszczenia z tytułu naruszenia patentu ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o naruszeniu swego prawa i o osobie, która naruszyła patent, oddzielnie co do każdego naruszenia. Jednakże w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia, w którym nastąpiło naruszenie patentu.”
Oznacza to, że ustawodawca wprowadził dwa równoległe terminy przedawnienia:
1. Przedawnienie względne (subiektywne)
- biegnie od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o naruszeniu i osobie naruszającej,
- trwa 3 lata,
- ciężar dowodu, kiedy uprawniony uzyskał wiedzę, spoczywa na pozwanym (art. 6 k.c.), co może być trudne w praktyce.
2. Przedawnienie bezwzględne (obiektywne)
- liczone jest od dnia samego naruszenia, niezależnie od świadomości uprawnionego,
- trwa 5 lat,
- tutaj także to pozwany musi wykazać, kiedy termin zaczął biec.
📌 Przykład praktyczny
Firma InnovaTech S.A. opatentowała w 2016 r. rozwiązanie technologiczne. W 2018 r. konkurent rozpoczął sprzedaż urządzeń wykorzystujących tę technologię, jednak właściciel patentu dowiedział się o tym dopiero w 2021 r.
- Przedawnienie względne (3 lata): termin upływa w 2024 r.
- Przedawnienie bezwzględne (5 lat): liczone od 2018 r., upływa w 2023 r.
Oznacza to, że roszczenia dotyczące najwcześniejszych naruszeń mogą być już przedawnione, nawet jeśli właściciel dowiedział się o nich później.
Naruszenia jednorazowe a ciągłe
W przypadku praw własności przemysłowej bardzo często mamy do czynienia nie z jednym, lecz wieloma naruszeniami – np. kolejnymi sprzedażami towarów naruszających patent czy znak towarowy.
W takich sytuacjach termin przedawnienia liczy się oddzielnie dla każdego czynu. Oznacza to, że dla każdej kolejnej sprzedaży podróbki czy każdego wykorzystania chronionego rozwiązania rozpoczyna się nowy bieg przedawnienia.
W przypadku naruszeń o charakterze ciągłym, Sąd Najwyższy w postanowieniu z 12 grudnia 2019 r. (III CZP 47/19, LEX nr 2772568) potwierdził, że bieg terminu przedawnienia należy liczyć odrębnie dla każdego naruszenia.
Zawieszenie biegu przedawnienia
Ustawodawca przewidział sytuacje, w których bieg terminu przedawnienia może zostać zawieszony. Dotyczy to zwłaszcza osób, które dopiero ubiegają się o ochronę swojego wynalazku.
Zgodnie z art. 289 ust. 2 ustawy – Prawo własności przemysłowej:
„Bieg przedawnienia ulega zawieszeniu w okresie między zgłoszeniem wynalazku do Urzędu Patentowego a udzieleniem patentu.”
Mechanizm ten ma chronić uprawnionego przed skróceniem realnego czasu, w którym może on dochodzić swoich roszczeń. W praktyce postępowania patentowe potrafią trwać kilka lat, a gdyby w tym czasie termin przedawnienia biegł nieprzerwanie, właściciel patentu mógłby utracić część swoich uprawnień zanim jeszcze formalnie je uzyska.
Przerwanie biegu przedawnienia
W sprawach naruszenia patentów (i innych praw własności przemysłowej) zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące przerwania biegu przedawnienia – w szczególności art. 123 i 124 k.c..
- przerwanie biegu powoduje, że termin przedawnienia biegnie na nowo,
- do przerwania może dojść np. przez wniesienie pozwu do sądu.
Skutek przedawnienia roszczeń
Warto podkreślić, że przedawnienie roszczeń nie oznacza wygaśnięcia prawa wyłącznego. Patent czy znak towarowy wciąż istnieje i podlega ochronie. Zmienia się natomiast sytuacja procesowa stron:
- Uprawniony: nie może skutecznie dochodzić roszczeń w drodze powództwa – pozwany może podnieść zarzut przedawnienia.
- Naruszyciel: zyskuje możliwość uchylenia się od spełnienia roszczenia.
⚠️ Istotne jest, że zarzut przedawnienia może zostać zrzucony – naruszający może świadomie zrezygnować z korzystania z tej ochrony.
📌 Ważne: Jeżeli mimo przedawnienia naruszyciel spełni świadczenie (np. zapłaci odszkodowanie), nie może domagać się zwrotu jako świadczenia nienależnego.
Zastosowanie przepisów do innych praw własności przemysłowej
Przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń wynikających z naruszenia patentów stosuje się odpowiednio także do innych praw wyłącznych. Wynika to z wyraźnych odesłań w ustawie – Prawo własności przemysłowej.
Dotyczy to w szczególności:
- prawa ochronnego na wzór użytkowy oraz prawa z rejestracji wzoru przemysłowego – art. 292 ust. 1 p.w.p.,
- prawa ochronnego na znak towarowy – art. 298 zdanie drugie p.w.p.,
- prawa z rejestracji oznaczenia geograficznego – art. 302 ust. 1 p.w.p.,
- prawa z rejestracji topografii układów scalonych – art. 293 ust. 1 p.w.p..
Wszystkie te prawa podlegają identycznym regułom przedawnienia jak w przypadku patentów.
Dlaczego terminy są krótkie?
Na tle ogólnych zasad przedawnienia z Kodeksu cywilnego, trzy- i pięcioletnie terminy przewidziane w prawie własności przemysłowej wydają się krótkie. Nie jest to przypadek – ma to swoje uzasadnienie w potrzebach gospodarki i pewności obrotu prawnego.
W literaturze prawniczej podkreśla się, że krótsze terminy:
- mobilizują uprawnionych do szybszego dochodzenia swoich praw,
- eliminują przedłużające się spory, które mogłyby destabilizować rynek,
- wzmacniają pewność prawa, co ma kluczowe znaczenie w relacjach gospodarczych,
- pełnią funkcję dyscyplinującą – chronią przed zwlekaniem z podjęciem kroków prawnych.
Podstawa prawna
W poradniku odwoływaliśmy się do następujących przepisów:
- art. 289 ustawy – Prawo własności przemysłowej
- art. 292 ust. 1 ustawy – Prawo własności przemysłowej
- art. 293 ust. 1 ustawy – Prawo własności przemysłowej
- art. 298 ustawy – Prawo własności przemysłowej
- art. 302 ust. 1 ustawy – Prawo własności przemysłowej
- art. 6 Kodeksu cywilnego
- art. 123 Kodeksu cywilnego
- art. 124 Kodeksu cywilnego
Tematy porad zawartych w poradniku (SEO)
- przedawnienie roszczeń z tytułu naruszenia patentu
- przedawnienie w prawie własności przemysłowej
- skutki przedawnienia roszczeń z prawa wyłącznego
- zawieszenie i przerwanie biegu przedawnienia patentów
- terminy przedawnienia w ochronie znaków towarowych i wzorów użytkowych