Kwestia legitymacji materialnej w sporach dotyczących naruszenia praw własności przemysłowej ma kluczowe znaczenie dla skuteczności dochodzenia roszczeń. To właśnie od tego, kto jest uprawniony do wystąpienia z powództwem, zależy możliwość skutecznej ochrony interesów prawnych właścicieli patentów, znaków towarowych czy wzorów przemysłowych. W niniejszym poradniku przedstawiamy, kto i na jakich zasadach może dochodzić roszczeń w takich sprawach, a także przeciwko komu mogą być one kierowane.
Kto ma prawo dochodzić roszczeń?
Legitymacja czynna w zakresie roszczeń z tytułu naruszenia praw własności przemysłowej przysługuje osobie, której prawo zostało naruszone, lub innej osobie, jeżeli przewiduje to ustawa. Oto główne grupy podmiotów uprawnionych:
1. Uprawniony z prawa wyłącznego
Osoba (firma lub osoba fizyczna), której przysługuje prawo wyłączne – np. właściciel patentu czy prawa ochronnego na znak towarowy – może wystąpić z roszczeniami.
- Powinna dysponować aktualnym wyciągiem z rejestru potwierdzającym jej prawo.
- Jeżeli prawo wygasło, nadal może dochodzić roszczeń dotyczących naruszeń, które miały miejsce w czasie obowiązywania prawa.
- Wyjątek: nie może domagać się zaniechania naruszeń po wygaśnięciu prawa.
📌 Przykład: Spółka TechNova Sp. z o.o. z Krakowa posiadała patent na innowacyjne rozwiązanie techniczne, który wygasł w 2023 r. W 2024 r. odkryła, że konkurent korzystał z tego rozwiązania w latach 2021–2022. Mimo wygaśnięcia prawa, spółka nadal może żądać odszkodowania za wcześniejsze naruszenia.
2. Współuprawnieni
Jeżeli kilka osób lub firm posiada wspólnie prawo wyłączne (np. wspólny patent), każdy z nich może samodzielnie dochodzić roszczeń bez zgody pozostałych współuprawnionych.
- Podstawę prawną stanowi art. 72 ust. 1 i art. 159 ustawy – Prawo własności przemysłowej (p.w.p.).
- W sprawach nieuregulowanych w p.w.p. stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o współwłasności.
3. Licencjobiorca
Licencjobiorca może dochodzić roszczeń w zakresie, w jakim zezwala mu na to umowa licencyjna.
- Patent: licencjobiorca wyłączny (zarejestrowany w Urzędzie Patentowym) może wystąpić z roszczeniami na równi z właścicielem patentu (art. 76 ust. 6 p.w.p.), chyba że umowa stanowi inaczej.
- Znak towarowy:
- zasadniczo licencjobiorca może działać tylko za zgodą właściciela (art. 163 ust. 11 p.w.p.),
- ale licencjobiorca wyłączny może samodzielnie podjąć kroki prawne, jeżeli właściciel – pomimo wezwania – nie wystąpił z powództwem.
- Licencjobiorca może też przystąpić do sprawy wytoczonej przez właściciela, aby dochodzić odszkodowania za własną szkodę.
📌 Przykład: Firma EcoPrint S.A. ma wyłączną licencję na używanie znaku towarowego producenta tuszów drukarskich. Gdy konkurencyjna spółka zaczyna sprzedawać towary oznaczone identycznym znakiem, EcoPrint – po bezskutecznym wezwaniu właściciela znaku – może samodzielnie wystąpić z powództwem.
4. Nabywca prawa
Osoba, która nabyła prawo (np. znak towarowy), może dochodzić roszczeń od momentu dokonania wpisu do rejestru(art. 67 ust. 1–3 p.w.p.; art. 162 ust. 1 p.w.p.).
5. Zastawnik i użytkownik
- Zastawnik (np. bank, który ustanowił zastaw na znaku towarowym jako zabezpieczenie kredytu) ma prawo podejmować działania w celu zachowania wartości prawa obciążonego zastawem (art. 330 k.c.).
- Użytkownik (np. przedsiębiorca korzystający z prawa na podstawie umowy użytkowania) może czerpać pożytki z prawa i występować z roszczeniami w razie naruszeń (art. 215 k.c.).
Przeciwko komu można dochodzić roszczeń?
Roszczenia z tytułu naruszenia praw własności przemysłowej kierowane są w pierwszej kolejności przeciwko podmiotowi, który faktycznie narusza prawo – osobie lub firmie bezprawnie korzystającej z cudzego prawa wyłącznego.
W przypadku znaków towarowych przepisy przewidują dodatkowe możliwości:
1. Osoby trzecie wprowadzające towary do obrotu
Zgodnie z art. 296 ust. 3 p.w.p., z roszczeniami można wystąpić również przeciwko osobie, która wprowadza do obrotu towary oznaczone cudzym znakiem towarowym bez zgody właściciela. Odpowiedzialność obejmuje także podmioty, z usług których korzystano przy naruszeniu prawa.
⚠️ Wyjątek: nie dotyczy to podmiotów świadczących usługi drogą elektroniczną, których odpowiedzialność jest ograniczona na podstawie art. 12–15 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną.
2. Licencjobiorcy i sublicencjobiorcy
Właściciel znaku towarowego może pozwać licencjobiorcę lub sublicencjobiorcę, jeżeli ci naruszają warunki umowy dotyczące:
- okresu i terytorium obowiązywania,
- formy znaku,
- rodzaju towarów, dla których znak może być używany,
- jakości towarów.
Podstawę stanowią art. 296 ust. 4–5 p.w.p..
📌 Przykład: Właściciel znaku GreenFresh® udzielił licencji firmie BioMarket Sp. z o.o. na używanie go w odniesieniu do świeżych warzyw i owoców. BioMarket zaczął jednak używać znaku także dla przetworów konserwowych, co narusza warunki umowy. Właściciel znaku może w takiej sytuacji wytoczyć powództwo.
Podstawa prawna
- art. 72 ust. 1 – Prawo własności przemysłowej
- art. 76 ust. 6 – Prawo własności przemysłowej
- art. 159 – Prawo własności przemysłowej
- art. 162 ust. 1 – Prawo własności przemysłowej
- art. 163 ust. 11 – Prawo własności przemysłowej
- art. 296 ust. 3–5 – Prawo własności przemysłowej
- art. 67 ust. 1–3 – Prawo własności przemysłowej
- art. 215 – Kodeks cywilny
- art. 330 – Kodeks cywilny
- art. 12–15 – ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną
Tematy porad zawarte w poradniku
- legitymacja czynna w ochronie praw własności przemysłowej
- kto może dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia znaku towarowego
- odpowiedzialność licencjobiorcy i sublicencjobiorcy za naruszenie umowy licencyjnej
Linki do źródeł
- Tekst ustawy – Prawo własności przemysłowej
- Kodeks cywilny – tekst ujednolicony