Rejestracja nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych w Unii Europejskiej odbywa się na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012. Choć system ochrony geograficznej ma na celu wyróżnienie i zabezpieczenie produktów związanych z określonym miejscem pochodzenia, ustawodawca przewidział sytuacje, w których rejestracja jest wyłączona.
Poniżej omówione zostały główne przeszkody uniemożliwiające rejestrację nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych.
Nazwy rodzajowe a rejestracja
Nazwa rodzajowa to określenie produktu, które pierwotnie mogło wskazywać na konkretne miejsce jego wytworzenia, ale z czasem stało się nazwą zwyczajową używaną w całej UE.
W takim przypadku nazwa nie pełni już funkcji oznaczenia pochodzenia – jest ogólną informacją i powinna pozostać w domenie publicznej.
Zgodnie z art. 41 ust. 2 rozporządzenia 1151/2012:
„aby ustalić, czy nazwa produktu stała się nazwą rodzajową, uwzględnia się w szczególności: bieżącą sytuację w obszarach konsumpcji oraz stosowne krajowe lub unijne akty prawne”.
Przykład z praktyki
Słynna sprawa dotyczyła sera „Feta”. Początkowo Trybunał Sprawiedliwości UE uznał tę nazwę za rodzajową i skreślił ją z rejestru chronionych nazw (wyrok z 16.03.1999 r., sprawy połączone C-289/96, C-293/96, C-299/96). Po kolejnych postępowaniach orzeczono jednak inaczej – w wyroku z 25.10.2005 r. (sprawy połączone C-465/02, C-466/02) Trybunał uznał „Fetę” za tradycyjną nazwę związaną wyłącznie z Grecją kontynentalną i wyspą Lesbos.
Kolizja z odmianami roślin i rasami zwierząt
Nie można zarejestrować oznaczenia geograficznego, jeżeli koliduje ono z nazwą odmiany roślin lub rasy zwierząt i w efekcie mogłoby wprowadzać konsumentów w błąd co do rzeczywistego pochodzenia produktu.
Zgodnie z art. 6 ust. 2 rozporządzenia nr 1151/2012, przeszkoda ta ma charakter względny – odmowa rejestracji następuje tylko wtedy, gdy istnieje faktyczne ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd.
Przykład
Francuski ser Abondance uzyskał ochronę jako chroniona nazwa pochodzenia, mimo że „abondance” to również nazwa rasy krów, z których mleka jest produkowany. Komisja Europejska uznała, że w tym przypadku ryzyko wprowadzenia konsumentów w błąd nie występuje.
Homonimy w nazwach
Nie rejestruje się nazw, które są homonimiczne względem innych już wpisanych do rejestru. Wyjątek możliwy jest tylko wtedy, gdy istnieje wyraźne rozróżnienie w praktyce lokalnej i tradycji, które pozwala uniknąć wprowadzenia konsumentów w błąd.
Homonim to wyraz brzmiący tak samo jak inny, ale mający odmienne znaczenie.
Zgodnie z rozporządzeniem nr 1151/2012:
„nie rejestruje się homonimicznej nazwy wprowadzającej w błąd konsumenta, prowadzącej go do przekonania, że produkty pochodzą z innego obszaru, nawet jeżeli nazwa ta odpowiada rzeczywistemu terytorium, regionowi lub miejscu pochodzenia danych produktów”.
Kolizja z renomowanymi znakami towarowymi
Nie rejestruje się również nazw, które kolidują z renomowanymi znakami towarowymi.
Decydującym kryterium jest renoma, czyli znajomość znaku wśród konsumentów i jego pozycja rynkowa. Jeżeli rejestracja oznaczenia geograficznego mogłaby wprowadzić w błąd co do tożsamości produktu, zostanie ona zablokowana.
Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 14.09.1999 r. (C-375/97, General Motors Corporation v. Yplon SA) wskazał, że przy badaniu renomy należy brać pod uwagę nie tylko rozpoznawalność znaku, ale także jego pozycję na rynku i długość używania.
Podsumowanie
Rejestracja nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych w UE podlega ścisłym zasadom. Najczęściej spotykane przeszkody to:
- nazwy rodzajowe,
- kolizje z odmianami roślin lub rasami zwierząt,
- homonimy mogące wprowadzać w błąd,
- kolizje z renomowanymi znakami towarowymi.
Celem tych ograniczeń jest ochrona konsumentów przed dezinformacją oraz zachowanie równowagi między prawami producentów a interesem publicznym.
Podstawa prawna
- art. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych,
- art. 41 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012.
Tematy porad zawarte w poradniku
- przeszkody rejestracji oznaczeń geograficznych w UE
- nazwy rodzajowe a ochrona prawna produktów
- kolizja oznaczeń geograficznych ze znakami towarowymi
Linki do źródeł
- Tekst rozporządzenia 1151/2012: eur-lex.europa.eu
- Orzecznictwo TSUE: curia.europa.eu