Ochrona wzoru wspólnotowego, zarówno zarejestrowanego, jak i niezarejestrowanego, nie jest nieograniczona w czasie. Może ona ustać w wyniku wygaśnięcia lub zostać unieważniona na wniosek uprawnionych podmiotów. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca, który korzysta z ochrony wzoru w Unii Europejskiej, musi pamiętać o warunkach jej trwania oraz o ryzyku utraty prawa.
W niniejszym poradniku wyjaśniamy, kiedy ochrona wzoru wspólnotowego wygasa, jak wygląda procedura zrzeczenia się wzoru, jakie są przesłanki unieważnienia, kto ma prawo je żądać oraz jakie skutki wywołuje utrata ochrony.
Wygaśnięcie ochrony wzoru wspólnotowego
Prawo do wzoru wspólnotowego wygasa w dwóch przypadkach:
- Z upływem okresu ochrony – w przypadku:
- zarejestrowanego wzoru wspólnotowego – ochrona udzielana jest na 5 lat i może być odnawiana co 5 lat, maksymalnie do 25 lat,
- niezarejestrowanego wzoru wspólnotowego – ochrona trwa tylko 3 lata od dnia pierwszego publicznego ujawnienia wzoru.
- Wskutek zrzeczenia się zarejestrowanego wzoru wspólnotowego – właściciel prawa może dobrowolnie zrezygnować z ochrony.
Skutkiem wygaśnięcia jest utrata prawa do wzoru przez podmiot uprawniony. Ma to znaczenie tylko na przyszłość – wszystkie czynności prawne i faktyczne dokonane przed wygaśnięciem prawa pozostają ważne.
Zrzeczenie się zarejestrowanego wzoru wspólnotowego
Właściciel zarejestrowanego wzoru wspólnotowego może w każdej chwili zrzec się swojego prawa. Procedura ta odbywa się w formie pisemnego oświadczenia złożonego do EUIPO (art. 51 ust. 1 rozporz. nr 6/2002).
Treść oświadczenia
Dokument musi zawierać:
- numer rejestracji wzoru wspólnotowego,
- imię i nazwisko lub nazwę oraz adres właściciela,
- dane pełnomocnika (jeżeli został ustanowiony),
- wskazanie, których wzorów dotyczy rezygnacja – jeśli chodzi o rejestrację zbiorową,
- zmieniony wzór – jeśli rezygnacja dotyczy jedynie części wzoru.
Skuteczność zrzeczenia
- Zrzeczenie staje się skuteczne z chwilą dokonania wpisu do rejestru.
- Wpis następuje wyłącznie za zgodą właściciela prawa wpisanego do rejestru.
- Możliwe jest częściowe zrzeczenie się wzoru, ale tylko pod warunkiem, że zmieniona forma nadal spełnia przesłanki ochrony i zachowuje tożsamość wzoru.
Relacja z licencją i prawami osób trzecich
Jeżeli na wzór została udzielona licencja, zrzeczenie zostaje wpisane do rejestru dopiero wtedy, gdy właściciel udowodni, że poinformował licencjobiorcę o swoim zamiarze. W praktyce wygląda to tak:
- zrzeczenie wpisywane jest do rejestru po 3 miesiącach od powiadomienia licencjobiorcy,
- jeżeli licencjobiorca wyrazi zgodę wcześniej, EUIPO dokonuje wpisu natychmiast,
- jeżeli w rejestrze wpisane są inne prawa osób trzecich, wymagane jest ich pisemne oświadczenie o zgodzie na zrzeczenie się wzoru.
👉 Jeśli oświadczenie właściciela ma braki formalne, EUIPO wzywa do ich uzupełnienia. Brak reakcji w terminie skutkuje odmową wpisu zrzeczenia (art. 27 rozprz. 2245/2002).
Przykład praktyczny:
Firma DesignFactory S.A. zarejestrowała wzór nowego biurka. Po kilku latach spółka zdecydowała, że nie będzie go już produkować, i postanowiła zrzec się ochrony. Okazało się jednak, że wcześniej udzielono licencji na ten wzór innemu przedsiębiorcy. W tej sytuacji spółka musiała najpierw powiadomić licencjobiorcę. Dopiero po jego zgodzie EUIPO dokonało wpisu zrzeczenia do rejestru.
Unieważnienie wzoru wspólnotowego
Oprócz wygaśnięcia prawa, ochrona wzoru wspólnotowego może również ustać w wyniku jego unieważnienia. W odróżnieniu od wygaśnięcia, które działa na przyszłość, unieważnienie oznacza, że wzór traktowany jest tak, jakby od samego początku nie wywoływał skutków prawnych (z pewnymi wyjątkami).
Organy właściwe do unieważnienia
Do stwierdzenia nieważności wzoru wspólnotowego uprawnione są dwa organy:
- Wydział Unieważnień EUIPO – w zakresie unieważnienia wzorów zarejestrowanych,
- sądy ds. wzorów wspólnotowych – w sprawach dotyczących zarówno wzorów zarejestrowanych, jak i niezarejestrowanych, jeżeli unieważnienie następuje w drodze powództwa wzajemnego w postępowaniu o naruszenie (art. 24 ust. 1 i art. 81 rozporz. nr 6/2002).
Tryby stwierdzenia nieważności
Unieważnienie może nastąpić w dwóch trybach:
- Na wniosek uprawnionych podmiotów – składany do EUIPO (dla wzorów zarejestrowanych) albo do sądu (dla niezarejestrowanych),
- Z powództwa wzajemnego w sprawie o naruszenie – rozpoznawanego przez sąd ds. wzorów wspólnotowych (art. 24 ust. 3 rozporz. nr 6/2002).
Podstawy unieważnienia wzoru wspólnotowego
Zgodnie z art. 25 rozporz. nr 6/2002, wzór wspólnotowy (zarówno zarejestrowany, jak i niezarejestrowany) może zostać uznany za nieważny, jeżeli:
a) nie odpowiada definicji wzoru wspólnotowego, tzn. nie przedstawia postaci całego produktu lub jego części wynikającej z cech takich jak linie, kontury, kształt, kolorystyka, faktura czy materiał,
b) nie posiada zdolności rejestracyjnej, tj.:
- brak mu nowości,
- nie ma indywidualnego charakteru,
- jego forma wynika wyłącznie z funkcji technicznej,
- jest sprzeczny z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami,
c) właściciel nie miał prawa do wzoru – np. prawo do wzoru przysługiwało innej osobie (art. 25 ust. 1 lit. c),
d) występuje kolizja z wcześniejszym wzorem, który został ujawniony przed datą zgłoszenia,
e) narusza wcześniejsze prawa ochronne – np. używa znaku towarowego chronionego prawem wspólnotowym lub krajowym,
f) stanowi naruszenie prawa autorskiego w państwie członkowskim,
g) stanowi niewłaściwe użycie symboli szczególnie chronionych na podstawie art. 6 bis konwencji paryskiej – np. herbów, flag, godła państwowego.
Legitymacja do złożenia wniosku o unieważnienie
Prawo do złożenia wniosku o unieważnienie wzoru przysługuje różnym podmiotom w zależności od podstawy prawnej (art. 25 ust. 2–5 rozporz. nr 6/2002):
- osoba uprawniona do wzoru wspólnotowego – gdy właściciel nie miał prawa do wzoru (lit. c),
- zgłaszający lub właściciel wcześniejszego prawa – w przypadku kolizji z wcześniejszym wzorem, znakiem towarowym lub prawem autorskim (lit. d, e, f),
- osoba lub przedsiębiorstwo dotknięte używaniem wzoru – przy naruszeniu interesu publicznego (lit. g),
- organ państwa członkowskiego – może działać z urzędu w przypadkach kolizji z wcześniejszymi prawami i naruszenia interesu publicznego (lit. d, g).
Skutki unieważnienia wzoru
Unieważnienie wzoru oznacza, że traktuje się go tak, jakby nigdy nie był objęty ochroną. Jednakże ten wsteczny skutek nie wpływa na:
- prawomocne orzeczenia sądowe dotyczące naruszeń, które zapadły przed unieważnieniem,
- umowy zawarte i wykonane przed decyzją o unieważnieniu – pozostają ważne, choć możliwy jest zwrot świadczeń na zasadach słuszności (art. 26 rozporz. nr 6/2002).
Przykład praktyczny:
Projektantka Anna Malinowska zarejestrowała wzór dekoracyjnego świecznika. Po pewnym czasie inna firma wniosła o unieważnienie, wykazując, że identyczny projekt został wcześniej ujawniony publicznie przez innego twórcę. EUIPO stwierdził nieważność rejestracji. Skutek był taki, że wzór od początku nie podlegał ochronie, jednak umowy sprzedaży świeczników zawarte przed decyzją pozostały ważne.
Podstawa prawna
- art. 51 ust. 1 – rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych
- art. 24 ust. 1, ust. 3 – rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002
- art. 25 ust. 1–5 – rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002
- art. 26 – rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002
- art. 27 – rozporządzenie Komisji (WE) nr 2245/2002 ustanawiające przepisy wykonawcze do rozporządzenia nr 6/2002
- art. 81 – rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002
Tematy porad zawartych w artykule
- wygaśnięcie ochrony wzoru wspólnotowego
- zrzeczenie się wzoru wspólnotowego w EUIPO
- unieważnienie zarejestrowanego i niezarejestrowanego wzoru wspólnotowego
- przesłanki unieważnienia wzoru wspólnotowego
- skutki unieważnienia prawa do wzoru