Utwory inspirowane stanowią szczególną kategorię dzieł chronionych prawem autorskim. W praktyce przedsiębiorcy, twórcy i osoby działające w branży kreatywnej często stykają się z sytuacją, gdy ich dzieło powstaje pod wpływem innego utworu. Warto zatem wiedzieć, czym dokładnie różni się utwór inspirowany od opracowania cudzego utworu, jakie prawa przysługują jego twórcy i kiedy nie jest potrzebna zgoda autora dzieła inspirującego.
Czym jest utwór inspirowany?
Zgodnie z przepisami:
„Za opracowanie nie uważa się utworu, który powstał w wyniku inspiracji cudzym utworem” (art. 2 ust. 4 – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych).
Oznacza to, że jeśli twórca stworzy dzieło pod wpływem innego utworu, ale nie przejmuje jego elementów twórczych, mamy do czynienia z utworem inspirowanym.
- Utwór inspirowany jest samodzielnym, oryginalnym dziełem.
- Powstaje w wyniku impulsu twórczego dostarczonego przez inny utwór, ale nie zawiera przejętego wkładu twórczego.
- Może zawierać elementy rozpoznawalne z dzieła inspirującego (np. postać, motyw, imię), ale nie mogą one stanowić jego istoty.
👉 W praktyce utwór inspirowany nie wymaga zgody autora dzieła inspirującego i nie trzeba w nim wskazywać źródła inspiracji.
Różnica między utworem inspirowanym a opracowaniem
- Opracowanie (np. tłumaczenie, adaptacja filmowa, przeróbka muzyczna) zawsze korzysta z cudzych elementów twórczych i wymaga zgody autora oryginału.
- Utwór inspirowany nie przejmuje twórczych elementów, a jedynie powstaje pod wpływem cudzej twórczości.
⚖️ W wyroku z 10 lipca 2014 r. (I CSK 539/13) Sąd Najwyższy podkreślił, że zapożyczenie np. postaci czy określenia z cudzego utworu nie stanowi opracowania, dopóki przejęcie to nie jest zasadniczą częścią nowego dzieła.
Przykłady utworów inspirowanych
- W muzyce: wariacje muzyczne, improwizacje jazzowe.
- W literaturze: powieść, w której pojawia się imię bohatera znanego dzieła, ale fabuła i świat przedstawiony są autorskie.
- W sztukach plastycznych: obraz inspirowany innym dziełem, ale przedstawiający własną interpretację tematu.
Przykład praktyczny
Pani Anna prowadzi galerię sztuki w Krakowie. Jeden z artystów wystawiających swoje prace stworzył obraz inspirowany znanym dziełem Van Gogha – użył podobnej kolorystyki i motywów, ale przedstawił całkowicie nową scenę. Ponieważ obraz nie przejmuje oryginalnych elementów twórczych Van Gogha, jest utworem inspirowanym, a artysta nie musi ubiegać się o zgodę ani wskazywać źródła inspiracji.
Prawa autorskie do utworu inspirowanego
- Twórca sam decyduje o sposobie korzystania ze swojego dzieła.
- Nie ma obowiązku informowania o utworze inspirującym ani wskazywania jego autora.
- Utwór inspirowany nie jest ograniczony zezwoleniem twórcy dzieła, które stanowiło inspirację.
Podstawa prawna
- art. 2 ust. 4 – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
- Wyrok SN z 10.07.2014 r., I CSK 539/13.
Tematy porad zawartych w poradniku
- różnice między utworem inspirowanym a opracowaniem,
- prawa autorskie do utworu inspirowanego,
- przykłady utworów inspirowanych w praktyce,
- kiedy nie trzeba pytać o zgodę autora oryginału.