Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym to kluczowy krok dla każdego wierzyciela, który chce realnie uczestniczyć w podziale masy upadłości oraz w innych czynnościach związanych z likwidacją majątku dłużnika. Zaniechanie tego obowiązku powoduje istotne konsekwencje – przede wszystkim brak możliwości zaspokojenia roszczenia w toku postępowania.
Poniżej omawiamy szczegółowo, jak wygląda procedura zgłaszania wierzytelności w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ), jakie są skutki prawne dokonania zgłoszenia oraz jakie błędy mogą opóźnić lub uniemożliwić uwzględnienie wierzytelności.
Wierzytelności podlegające zgłoszeniu
Każdy wierzyciel osobisty dłużnika, który chce uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, powinien zgłosić swoją wierzytelność w KRZ w ciągu 30 dni od obwieszczenia o ogłoszeniu upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
Uprawnienie to dotyczy również wierzycieli zabezpieczonych, w szczególności gdy wierzytelność została:
- zabezpieczona hipoteką,
- zabezpieczona zastawem zwykłym,
- zabezpieczona zastawem rejestrowym,
- zabezpieczona zastawem skarbowym,
- zabezpieczona hipoteką morską,
- zabezpieczona innym wpisem w księdze wieczystej lub rejestrze okrętowym.
📌 Istotne: nawet jeśli wierzyciel zabezpieczony nie zgłosi swojej wierzytelności, zostanie ona uwzględniona z urzędu– albo na liście wierzytelności, albo w planie spłaty. Wynika to z przepisu:
„art. 236 – Prawo upadłościowe”
Natomiast wierzyciel, który w ogóle nie zgłosi wierzytelności (a nie posiada zabezpieczenia rzeczowego), nie uczestniczy w postępowaniu upadłościowym.
To oznacza, że:
- nie może brać udziału w podziale funduszów masy upadłości,
- nie zostanie uwzględniony w planie spłaty zatwierdzonym przez sąd,
- jego wierzytelność formalnie nadal istnieje, ale nie może być przymusowo dochodzona do czasu zakończenia postępowania.
⚠️ Dopiero po zakończeniu upadłości, jeśli sąd nie umorzył wszystkich wierzytelności upadłego, wierzyciel pominięty w postępowaniu może próbować dochodzić swojego roszczenia.
Skutki prawne zgłoszenia wierzytelności
Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym nie tylko otwiera drogę do udziału w podziale masy upadłości, ale także wywołuje istotne skutki w zakresie przedawnienia roszczenia.
Zgodnie z przepisem:
„art. 239a – Prawo upadłościowe”
dokonanie zgłoszenia wierzytelności przerywa bieg przedawnienia. Nowy termin przedawnienia zaczyna biec od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego.
Dzięki temu wierzyciel chroni się przed ryzykiem przedawnienia swojego roszczenia w czasie trwania skomplikowanego i wieloletniego postępowania upadłościowego.
Sposób dokonania zgłoszenia wierzytelności
Zasadą jest, że zgłoszenia wierzytelności dokonuje się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego KRZ.
❌ Zgłoszenia dokonane w innej formie – np. papierowej czy e-mailowej – nie zostaną rozpoznane.
✅ Wyjątek: obowiązek zgłoszenia przez KRZ nie dotyczy wierzycieli, którym przysługują:
- należności z tytułu stosunku pracy,
- należności alimentacyjne,
- renty odszkodowawcze.
Wynika to z przepisu:
„art. 216aa – Prawo upadłościowe”
Treść zgłoszenia wierzytelności
Treść zgłoszenia została ściśle określona w ustawie.
Zgodnie z art. 240 – Prawo upadłościowe, zgłoszenie wierzytelności powinno zawierać:
- Dane wierzyciela – imię i nazwisko lub nazwę, numer PESEL/KRS/NIP, siedzibę lub adres zamieszkania, a w przypadku przedsiębiorców także firmę.
- Określenie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi i wartością wierzytelności niepieniężnej.
- Dowody potwierdzające istnienie wierzytelności. Jeżeli została ona uznana w spisie wierzytelności w postępowaniu restrukturyzacyjnym – wystarczy powołanie się na tę okoliczność.
- Wskazanie kategorii zaspokojenia wierzytelności.
- Informację o zabezpieczeniach związanych z wierzytelnością.
- W przypadku wierzytelności, w której upadły nie jest dłużnikiem osobistym – wskazanie przedmiotu zabezpieczenia.
- Stan sprawy, jeśli w odniesieniu do wierzytelności toczy się postępowanie sądowe, administracyjne lub polubowne.
- Numer rachunku bankowego wierzyciela.
📌 Ponadto zgłoszenie wierzytelności musi spełniać wymogi pisma procesowego określone w art. 126 k.p.c. oraz być podpisane przez wierzyciela, jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika.
⚠️ Jeżeli zgłoszenie ma braki formalne, syndyk wezwie wierzyciela do ich uzupełnienia w ciągu tygodnia. Niezastosowanie się do wezwania oznacza zwrot zgłoszenia.
Zgłoszenie wierzytelności w KRZ – krok po kroku
Większość wierzycieli, którzy chcą skutecznie uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, musi dokonać zgłoszenia wyłącznie za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). Rejestr przewiduje specjalne formularze, a ustawodawca wprost wymaga korzystania z oficjalnych wzorów dokumentów.
❌ Jeśli wierzyciel złoży zgłoszenie na niewłaściwym formularzu, zostanie wezwany do poprawienia pisma poprzez ponowne złożenie go na odpowiednim wzorze.
Formularz zgłoszenia wierzytelności ma oznaczenie:
30048 – Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.
Instrukcja zgłoszenia wierzytelności w KRZ
Krok 1. Logowanie
Wejdź na stronę KRZ i zaloguj się do „Portalu użytkowników zarejestrowanych”.
Krok 2. Wybór nowego pisma
Z menu po lewej stronie wybierz „Nowy wniosek”, a następnie kliknij przycisk „Wyszukaj wzór pisma”.
Krok 3. Wyszukanie formularza
Wpisz numer „30048” lub frazę „zgłoszenie wierzytelności”. Następnie wybierz właściwy formularz – oddzielnie przewidziano wzory dla postępowania upadłościowego konsumenta i przedsiębiorcy.
Krok 4. Wprowadzenie sygnatury
W oknie „Nowy dokument” wpisz sygnaturę postępowania upadłościowego, którą znajdziesz w obwieszczeniu o ogłoszeniu upadłości w KRZ. Kliknij przycisk „Utwórz”.
📌 Ważne: tylko pismo oznaczone prawidłową sygnaturą trafi do właściwych akt postępowania.
- Akta „GUp” prowadzi sędzia-komisarz.
- Akta „GUp-Zw” i „GUp-s-Zw” prowadzi syndyk.
Jeśli wierzyciel pomyli sygnatury, pismo najpierw trafi do akt głównych, a dopiero później zostanie przekierowane. To może znacznie wydłużyć rozpoznanie zgłoszenia.
Krok 5. Wypełnienie formularza
Dane upadłego i organu prowadzącego sprawę uzupełniają się automatycznie po wpisaniu sygnatury. Następnie wierzyciel wprowadza swoje dane oraz informacje o wierzytelności.
System wymaga m.in. podania:
- numeru ID konta wierzyciela lub pełnomocnika,
- danych identyfikujących wierzyciela (imię i nazwisko, firma, PESEL, KRS, NIP).
❌ Brak podstawowych danych (np. nazwy wierzyciela) spowoduje, że syndyk nie utworzy tzw. „teczki wierzyciela”, co utrudni prowadzenie sprawy.
✅ Dodatkowo warto wskazać adres e-mail i numer telefonu – ułatwi to syndykowi kontakt w przypadku wątpliwości.
Jak poprawnie określić wierzytelność?
W formularzu KRZ należy wskazać:
- należność główną,
- należności uboczne (np. odsetki),
- ewentualne koszty,
- kategorię zaspokojenia (zgodnie z art. 342 p.u.).
📌 Jeżeli wierzytelność została już uznana w spisie wierzytelności w postępowaniu restrukturyzacyjnym, wystarczy powołać się na tę okoliczność – nie trzeba składać dodatkowych dowodów.
Warto również podać, czy w sprawie wierzytelności toczy się postępowanie sądowe lub administracyjne i wskazać jego aktualny stan.
Załączniki do zgłoszenia
Do zgłoszenia wierzyciel powinien dołączyć dowody istnienia i wysokości wierzytelności. Mogą to być np.:
- umowy,
- faktury,
- nakazy zapłaty,
- dokumenty z postępowania egzekucyjnego.
Ułatwi to syndykowi ustalenie wysokości roszczenia i ewentualne kwestie związane z jego przedawnieniem.
Jednak zgodnie z przepisem:
„art. 243 ust. 2 zdanie drugie – Prawo upadłościowe”
wierzyciel może ograniczyć się do wymienienia dowodów w zgłoszeniu i nie musi ich od razu załączać. Syndyk może wezwać go później do ich dostarczenia.
Prawidłowe podpisanie zgłoszenia
Zgłoszenie wierzytelności należy podpisać w sposób przewidziany w systemie KRZ. Dopuszczalne są:
- podpis kwalifikowany,
- podpis zaufany,
- podpis osobisty,
- inny sposób uwierzytelnienia dostępny w KRZ, zapewniający integralność i możliwość potwierdzenia danych.
Podstawę prawną stanowi:
„art. 19 pkt 26 lit. b – ustawa o Krajowym Rejestrze Zadłużonych”
Korekta zgłoszenia wierzytelności
KRZ umożliwia poprawienie już złożonego zgłoszenia. Wystarczy w module „Skrzynka przesyłek” odnaleźć pierwotne zgłoszenie, rozwinąć listę akcji i wybrać opcję „Skoryguj”.
Dzięki temu kolejne dokumenty zostaną przypisane do jednego zgłoszenia, co ułatwia syndykowi pracę i porządkowanie akt.
Spóźnione zgłoszenie wierzytelności i związane koszty
Zgłoszenie wierzytelności w terminie 30 dni od obwieszczenia upadłości w KRZ to jeden z najważniejszych obowiązków wierzyciela. Niedochowanie tego terminu wiąże się z poważnymi konsekwencjami finansowymi.
Obowiązek syndyka w zawiadamianiu wierzycieli
Zgodnie z przepisem:
„art. 176 – Prawo upadłościowe”
syndyk ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić znanych mu wierzycieli o ogłoszeniu upadłości.
Jednak termin 30 dni na zgłoszenie wierzytelności biegnie od chwili obwieszczenia w KRZ, a nie od momentu doręczenia zawiadomienia od syndyka.
Wynika to z:
„art. 236 – Prawo upadłościowe”
Dlatego każdy wierzyciel powinien samodzielnie monitorować tablicę obwieszczeń KRZ, aby nie przegapić terminu.
Konsekwencje spóźnionego zgłoszenia
Wierzyciel, który zgłosi wierzytelność po terminie, ponosi zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego.
Podstawę prawną stanowi:
„art. 235 ust. 1 – Prawo upadłościowe”
Koszty te wynoszą 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa GUS za III kwartał roku poprzedniego.
Przykład z 2023 roku
W 2023 r. kwota ta wynosiła 1010,49 zł. Jeżeli wierzyciel nie uiści tych kosztów w terminie wskazanym przez syndyka, jego zgłoszenie zostanie zwrócone.
Czy wierzyciel zawsze musi zapłacić koszty?
Nawet jeżeli wierzyciel nie ponosi winy za spóźnienie – np. syndyk wysłał zawiadomienie dopiero po upływie terminu – i tak musi zapłacić zryczałtowane koszty.
Powód jest prosty: KRZ jest jawny, a wierzyciel może w każdej chwili sprawdzić, czy wobec dłużnika ogłoszono upadłość.
Przykład praktyczny
Pani Anna z Krakowa udzieliła pożyczki firmie Delta sp. z o.o. w wysokości 60 000 zł. W styczniu 2024 r. wobec spółki Delta ogłoszono upadłość.
- Obwieszczenie w KRZ ukazało się 8 stycznia 2024 r., co oznacza, że termin na zgłoszenie wierzytelności mijał 7 lutego 2024 r.
- Syndyk zawiadomił Annę o upadłości dopiero 20 lutego 2024 r., czyli po upływie ustawowego terminu.
- Pani Anna zgłosiła swoją wierzytelność 25 lutego 2024 r., ale syndyk wezwał ją do zapłaty zryczałtowanych kosztów.
Mimo że opóźnienie nie wynikało z winy wierzycielki, musiała ona uiścić koszt w wysokości 15% przeciętnego wynagrodzenia.
Dlaczego warto monitorować KRZ?
Spóźnienie w zgłoszeniu wierzytelności zawsze oznacza dodatkowy wydatek dla wierzyciela. Dlatego w praktyce najlepiej:
- śledzić regularnie KRZ (szczególnie gdy wiadomo, że dłużnik ma kłopoty finansowe),
- korzystać z możliwości ustawienia powiadomień,
- reagować od razu po pojawieniu się obwieszczenia.
Podstawa prawna
- art. 176 – Prawo upadłościowe
- art. 216aa – Prawo upadłościowe
- art. 235 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 236 – Prawo upadłościowe
- art. 239a – Prawo upadłościowe
- art. 240 – Prawo upadłościowe
- art. 243 ust. 2 – Prawo upadłościowe
- art. 342 – Prawo upadłościowe
- art. 126 – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 19 pkt 26 lit. b – ustawa o Krajowym Rejestrze Zadłużonych
Tematy porad zawartych w poradniku
- jak zgłosić wierzytelność w KRZ krok po kroku
- treść i wymagania formalne zgłoszenia wierzytelności
- spóźnione zgłoszenie wierzytelności i związane koszty