Wprowadzenie Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ) to ważna reforma, która zmieniła sposób prowadzenia postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych w Polsce. Nowy system ma usprawnić działanie sądów, zwiększyć przejrzystość obrotu gospodarczego i ułatwić wierzycielom dochodzenie należności.
Geneza i podstawa prawna powstania KRZ
Krajowy Rejestr Zadłużonych został utworzony na podstawie ustawy z dnia 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1909 ze zm.). Ustawa ta wdraża przepisy unijne, w szczególności rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.Urz. UE L 141, s. 19).
Celem rozporządzenia unijnego było przede wszystkim:
- zapewnienie jawności postępowań upadłościowych – tak, aby wierzyciele mogli szybko uzyskać informację o otwarciu postępowania,
- zapobieganie prowadzeniu równoległych postępowań upadłościowych wobec tego samego dłużnika w różnych państwach członkowskich,
- stworzenie mechanizmu wymiany informacji między krajowymi rejestrami upadłości poprzez europejski portal „e-Sprawiedliwość”.
Zgodnie z rozporządzeniem, rejestry państw członkowskich mają być w przyszłości zintegrowane, a wyszukiwanie danych o niewypłacalnych dłużnikach będzie możliwe w jednym miejscu.
📄 Podstawa prawna:
art. 24 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 – „Państwa członkowskie ustanawiają i prowadzą na swoim terytorium co najmniej jeden rejestr, w którym ogłasza się informacje o postępowaniach upadłościowych («rejestry upadłości»). Informacje ogłasza się natychmiast po wszczęciu takiego postępowania”.
Zakres informacji ujawnianych w rejestrach upadłości
Rozporządzenie 2015/848 wyznacza minimalny katalog informacji, jakie powinny znaleźć się w krajowych rejestrach. Są to w szczególności:
- data wszczęcia postępowania upadłościowego,
- sąd prowadzący sprawę i sygnatura akt,
- rodzaj wszczętego postępowania,
- podstawa jurysdykcji sądu,
- dane dłużnika:
- w przypadku spółek – nazwa, numer rejestrowy, adres siedziby,
- w przypadku osób fizycznych – imię, nazwisko, adres, a jeśli adres jest zastrzeżony – data i miejsce urodzenia,
- dane zarządcy lub syndyka,
- termin zgłaszania wierzytelności,
- data zakończenia głównego postępowania,
- informacje o możliwości wniesienia środka odwoławczego.
Państwa członkowskie mogą rozszerzyć ten katalog o dodatkowe dane – np. zakazy pełnienia funkcji kierowniczych przez osoby powiązane z upadłością.
Obowiązki wobec konsumentów
Warto podkreślić, że rozporządzenie nie nakłada obowiązku publikowania danych osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (czyli konsumentów). Państwa członkowskie mogą samodzielnie zdecydować, czy takie dane będą zamieszczane w rejestrach.
Jeżeli jednak dane konsumentów nie są ujawniane publicznie, to państwo członkowskie ma obowiązek zapewnić, aby wierzyciele – zwłaszcza zagraniczni – otrzymali indywidualne powiadomienia o prowadzonym postępowaniu i o terminach związanych ze zgłaszaniem wierzytelności.
W przeciwnym razie takie postępowanie nie może naruszać praw wierzyciela, który nie został prawidłowo poinformowany.
Skutki prawne ogłoszenia danych w rejestrze
Umieszczenie informacji w rejestrze wywołuje skutki prawne przewidziane przez prawo krajowe. Jednym z najważniejszych skutków jest rozpoczęcie biegu terminu na zgłaszanie wierzytelności przez wierzycieli zagranicznych.
📄 Podstawa prawna:
art. 55 ust. 6 rozporządzenia 2015/848 – „Termin na zgłoszenie wierzytelności nie może być krótszy niż 30 dni od dnia ogłoszenia wszczęcia postępowania upadłościowego w rejestrze upadłości państwa wszczęcia postępowania”.
Polska droga do KRZ
Wdrożenie rozporządzenia unijnego miało nastąpić już w 2018 r. W pierwszej wersji planowano stworzenie Centralnego Rejestru Restrukturyzacji i Upadłości, jednak ostatecznie zdecydowano się na powołanie Krajowego Rejestru Zadłużonych.
Polska była zobowiązana do uruchomienia rejestru do 26 czerwca 2018 r. (art. 24 w zw. z art. 92 rozporządzenia 2015/848). Ostatecznie KRZ zaczął funkcjonować w 2021 r.
Powody wprowadzenia KRZ w Polsce były jednak nie tylko formalne, ale również praktyczne. Liczba spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych, zwłaszcza upadłości konsumenckich, zaczęła gwałtownie rosnąć.
Wzrost liczby upadłości konsumenckich – motywacja do wprowadzenia KRZ
Jednym z kluczowych argumentów polskiego ustawodawcy przy tworzeniu Krajowego Rejestru Zadłużonych była lawinowo rosnąca liczba upadłości konsumenckich.
W uzasadnieniu do ustawy wskazano, że:
- w latach 2013–2014 rocznie ogłaszano jedynie około 30 upadłości osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej,
- w roku 2015 nastąpił gwałtowny wzrost – sądy ogłosiły ponad 2220 upadłości,
- w roku 2016 liczba ta wzrosła dwukrotnie i wyniosła 4478,
- w samym okresie od stycznia do maja 2017 r. ogłoszono już 2283 upadłości konsumenckie, co zapowiadało dalszy wzrost.
Tak duże zainteresowanie upadłością konsumencką spowodowało znaczne obciążenie sądów, a w konsekwencji wydłużenie czasu trwania postępowań.
Dane statystyczne – wykresy ustawodawcy
Dla zobrazowania problemu, w uzasadnieniu do projektu ustawy o KRZ zamieszczono wykresy ukazujące skalę wzrostu liczby spraw. Dane jasno pokazały, że sądy nie były przygotowane na tak dużą liczbę wniosków, a dotychczasowy system publikowania obwieszczeń w Monitorze Sądowym i Gospodarczym stawał się niewystarczający.
📄 Źródło: Uzasadnienie do projektu ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych, Sejm VIII kadencji, druk nr 2637, sejm.gov.pl.
Wprowadzenie KRZ a oczekiwania ustawodawcy
Wprowadzenie Krajowego Rejestru Zadłużonych miało służyć przede wszystkim:
- odciążeniu sądów w zakresie obsługi postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych,
- przyspieszeniu obiegu informacji – dostęp do akt online zamiast wyłącznie w sądzie,
- zwiększeniu transparentności – publiczny dostęp do informacji o dłużnikach,
- ochronie wierzycieli – łatwiejsze zgłaszanie wierzytelności i bieżące monitorowanie spraw.
Przykład z praktyki
Firma Tech-Media sp. z o.o. z Krakowa w 2016 r. miała kilku kontrahentów, którzy ogłosili upadłość konsumencką. Informacje o tych postępowaniach były publikowane w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Problem w tym, że przedstawiciele spółki musieli samodzielnie przeszukiwać papierowe wydania Monitora i regularnie kontrolować ogłoszenia, aby nie przegapić terminów zgłaszania wierzytelności.
W 2022 r. ta sama spółka miała dłużnika, który ogłosił upadłość konsumencką już w systemie KRZ. Pracownik firmy mógł zalogować się na portal i w kilka minut pobrać wszystkie potrzebne informacje, w tym termin zgłaszania wierzytelności. Dzięki temu przedsiębiorca nie przegapił żadnej istotnej daty, a zgłoszenie zostało złożone elektronicznie.
Statystyki po wprowadzeniu KRZ
Analizując dane z ostatnich lat widać, że liczba upadłości konsumenckich rosła:
- w 2018 r. ogłoszono ok. 7 tys. upadłości,
- w 2021 r. (roku uruchomienia KRZ) – już ponad 18 tys.,
- w 2022 r. liczba upadłości spadła nieznacznie, ale trend wskazuje, że w kolejnych latach znów będzie rosnąć.
Dane pochodzą z raportu MGBI „Postępowania upadłościowe i restrukturyzacyjne. Raport 2023”.
Pierwsze doświadczenia z KRZ
Choć system KRZ przyniósł wiele korzyści, to w początkowej fazie jego funkcjonowania pojawiły się trudności:
- brak doświadczenia użytkowników zewnętrznych (przedsiębiorców, pełnomocników, wierzycieli),
- wątpliwości związane z obsługą techniczną i składaniem pism procesowych,
- konieczność dostosowania praktyki sądowej do nowych przepisów.
Te problemy początkowo wpływały na liczbę składanych wniosków i czas trwania postępowań. Jednak wraz z kolejnymi aktualizacjami systemu i rosnącą wiedzą użytkowników, KRZ stawał się coraz bardziej funkcjonalny.
Czy KRZ rzeczywiście usprawnił postępowania?
Na razie, z perspektywy niespełna dwóch lat od uruchomienia systemu, trudno jednoznacznie ocenić, czy KRZ przyspieszył prowadzenie postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych. Brakuje pełnych danych dotyczących czasu ich trwania.
Można jednak stwierdzić, że:
✔ dostęp do akt stał się łatwiejszy,
✔ wierzyciele mają bieżący wgląd w sprawę,
✔ obieg informacji jest szybszy,
✔ system umożliwia kontrolę przebiegu postępowania online.
Dopiero dłuższa praktyka pozwoli odpowiedzieć na pytanie, czy KRZ faktycznie przełoży się na skrócenie postępowań.
Jak działa Krajowy Rejestr Zadłużonych w praktyce?
Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ) to system teleinformatyczny, który umożliwia gromadzenie, publikowanie i udostępnianie informacji o postępowaniach upadłościowych, restrukturyzacyjnych oraz niektórych innych dotyczących zadłużonych osób i firm. Jego obsługą zajmuje się Ministerstwo Sprawiedliwości.
System funkcjonuje w pełni online – co oznacza, że zarówno sądy, syndycy, jak i strony postępowań mają możliwość korzystania z niego za pośrednictwem Internetu, bez konieczności wizyt w sądzie.
Jakie informacje zawiera KRZ?
Rejestr udostępnia dane dotyczące m.in.:
- dłużników – zarówno osób prawnych (np. spółek), jak i osób fizycznych (w tym konsumentów),
- wszczętych postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych,
- orzeczeń sądów wydanych w tych postępowaniach,
- syndyków, zarządców i nadzorców sądowych prowadzących sprawy,
- terminów zgłaszania wierzytelności,
- możliwości zaskarżenia orzeczeń.
Co ważne, dostęp do większości informacji jest jawny i bezpłatny – każdy może wyszukać dane w rejestrze.
Kto korzysta z KRZ?
System adresowany jest do różnych grup użytkowników:
- sądów i sędziów – którzy prowadzą postępowania upadłościowe i restrukturyzacyjne,
- syndyków i zarządców – którzy dzięki KRZ składają sprawozdania i komunikują się ze stronami,
- wierzycieli – którzy mogą zgłaszać swoje wierzytelności online i śledzić przebieg sprawy,
- dłużników – którzy mają bieżący dostęp do dokumentów i mogą składać pisma elektronicznie,
- przedsiębiorców i konsumentów – którzy chcą sprawdzić rzetelność kontrahenta lub dowiedzieć się, czy wobec danej osoby prowadzone jest postępowanie.
Dostęp do akt sprawy przez Internet
Jednym z największych ułatwień, jakie wprowadził KRZ, jest stały dostęp do akt sprawy online.
Dzięki temu:
- strony postępowania mogą na bieżąco kontrolować jego przebieg,
- wierzyciele nie muszą osobiście przeglądać akt w sądzie,
- można łatwo pobierać odpisy dokumentów bez konieczności składania dodatkowych wniosków.
Elektroniczne składanie pism
KRZ umożliwia stronom postępowania składanie pism procesowych w formie elektronicznej. Oznacza to, że:
- wnioski, zgłoszenia wierzytelności czy odwołania mogą być składane przez Internet,
- system automatycznie potwierdza ich złożenie,
- dokumenty trafiają bezpośrednio do akt sprawy.
Dla wielu przedsiębiorców i pełnomocników to ogromna oszczędność czasu i kosztów, związanych wcześniej z wysyłką papierowych dokumentów czy wizytami w sądzie.
Publiczny charakter danych w KRZ
Informacje publikowane w KRZ są jawne, co ma zwiększać bezpieczeństwo obrotu gospodarczego.
Przykładowo, przedsiębiorca może sprawdzić:
- czy jego potencjalny kontrahent nie jest w trakcie restrukturyzacji,
- czy wobec spółki nie toczy się postępowanie upadłościowe,
- czy osoba fizyczna nie ogłosiła upadłości konsumenckiej.
Taka przejrzystość pozwala lepiej oceniać ryzyko w relacjach handlowych.
Przykład z praktyki
Pan Marek prowadzi hurtownię materiałów budowlanych. W 2023 r. zgłosił się do niego nowy klient – spółka budowlana z Warszawy, która chciała kupić towar z odroczonym terminem płatności.
Przed podpisaniem umowy pan Marek postanowił sprawdzić kontrahenta w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Okazało się, że wobec spółki od kilku miesięcy prowadzone jest postępowanie restrukturyzacyjne. Dzięki tej informacji przedsiębiorca zrezygnował z transakcji i uniknął ryzyka nieotrzymania zapłaty.
Pierwsze trudności w obsłudze systemu
Choć system KRZ daje wiele korzyści, w pierwszym okresie jego funkcjonowania pojawiły się problemy:
- użytkownicy nie byli zaznajomieni z nowymi procedurami,
- tworzenie pism elektronicznych budziło wątpliwości,
- zdarzały się błędy techniczne, które utrudniały obsługę spraw.
Z czasem jednak system był aktualizowany i rozwijany, a użytkownicy stopniowo nabywali doświadczenie w jego obsłudze.
Skutki prawne wprowadzenia KRZ dla wierzycieli
Wprowadzenie KRZ w istotny sposób zmieniło sytuację wierzycieli w postępowaniach upadłościowych i restrukturyzacyjnych.
Łatwiejsze zgłaszanie wierzytelności
- wierzyciele mogą zgłaszać swoje roszczenia w pełni online, bez konieczności składania papierowych pism,
- system automatycznie potwierdza złożenie zgłoszenia, co eliminuje ryzyko zagubienia dokumentów,
- elektroniczna forma ułatwia udział w postępowaniach wierzycielom zagranicznym.
Bieg terminów
Ogłoszenie wszczęcia postępowania w KRZ powoduje rozpoczęcie biegu terminów procesowych. Dotyczy to także wierzycieli zagranicznych, którzy muszą pamiętać, że od momentu publikacji w rejestrze zaczyna się odliczanie dni na zgłoszenie wierzytelności.
📄 Podstawa prawna:
art. 55 ust. 6 rozporządzenia 2015/848 – „Termin na zgłoszenie wierzytelności nie może być krótszy niż 30 dni od dnia ogłoszenia wszczęcia postępowania upadłościowego w rejestrze upadłości państwa wszczęcia postępowania”.
Większa przejrzystość
Dzięki jawności KRZ wierzyciele mogą na bieżąco monitorować sprawy swoich dłużników – zarówno krajowych, jak i zagranicznych. Ułatwia to podejmowanie decyzji o dalszych krokach prawnych i minimalizuje ryzyko przeoczenia ważnych terminów.
Skutki dla dłużników
KRZ wpłynął również na sytuację dłużników – zarówno przedsiębiorców, jak i konsumentów.
Jawność danych
Informacje o dłużniku są publicznie dostępne w rejestrze. W praktyce oznacza to, że każdy (np. kontrahent czy instytucja finansowa) może sprawdzić, czy wobec danej osoby prowadzone jest postępowanie.
Dla przedsiębiorcy taka jawność to utrudnienie w prowadzeniu działalności – kontrahenci mogą zrezygnować ze współpracy. Dla konsumentów z kolei jest to element ograniczający możliwość zaciągania nowych zobowiązań finansowych.
Łatwiejszy dostęp do akt
Dłużnicy mają stały wgląd do akt postępowania i mogą śledzić wszystkie czynności sądu, syndyka czy wierzycieli. To ułatwia im obronę swoich interesów i bieżące reagowanie na działania podejmowane w sprawie.
Składanie pism elektronicznie
Dłużnicy mogą składać wnioski i oświadczenia w formie elektronicznej, co upraszcza kontakt z sądem i ogranicza koszty związane z prowadzeniem sprawy.
Skutki dla przedsiębiorców
KRZ odgrywa również dużą rolę w obrocie gospodarczym.
Sprawdzanie kontrahentów
Dzięki jawności rejestru przedsiębiorcy mogą szybko sprawdzić, czy ich partner biznesowy nie jest niewypłacalny. Zmniejsza to ryzyko zawierania umów z firmami, które znajdują się w złej sytuacji finansowej.
Większe bezpieczeństwo obrotu
Transparentność informacji pozwala uniknąć wielu sporów i strat finansowych. Kontrahenci mają możliwość weryfikacji sytuacji drugiej strony jeszcze przed podpisaniem umowy.
Ochrona wierzycieli zagranicznych
Szczególnie ważnym skutkiem KRZ jest ochrona wierzycieli zagranicznych.
Jeżeli państwo członkowskie nie zamieszcza danych konsumentów w rejestrze, musi zapewnić inną procedurę indywidualnego powiadamiania wierzycieli o prowadzonych postępowaniach.
Brak takiej informacji oznacza, że postępowanie nie może naruszać praw wierzyciela zagranicznego – jego roszczenia pozostają chronione.
Przykład z praktyki
Pan Adam, przedsiębiorca z Poznania, miał kontrahenta z Niemiec. W 2022 r. wobec polskiej firmy dłużnika ogłoszono postępowanie restrukturyzacyjne. Informacja została natychmiast opublikowana w KRZ, dzięki czemu kontrahent z Niemiec w porę złożył swoje zgłoszenie wierzytelności.
W czasach sprzed KRZ zagraniczny wierzyciel mógłby w ogóle nie dowiedzieć się o postępowaniu, albo dowiedzieć się za późno, tracąc możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw.
Transparentność jako fundament KRZ
Jednym z najważniejszych skutków funkcjonowania KRZ jest zwiększenie transparentności obrotu gospodarczego. Rejestr daje wszystkim uczestnikom rynku – wierzycielom, dłużnikom, przedsiębiorcom i konsumentom – łatwy dostęp do kluczowych informacji.
W efekcie:
- zmniejsza się liczba sporów,
- szybciej wykrywane są problemy finansowe kontrahentów,
- rośnie bezpieczeństwo transakcji handlowych.
Podstawa prawna
- art. 24 ust. 1 – Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.Urz. UE L 141, s. 19)
- art. 55 ust. 6 – Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.Urz. UE L 141, s. 19)
- ustawa z dnia 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1909 ze zm.)
Tematy porad zawartych w poradniku (SEO)
- Krajowy Rejestr Zadłużonych – podstawa prawna i funkcjonowanie
- Upadłość konsumencka a KRZ – co się zmieniło dla dłużników i wierzycieli
- Jak sprawdzić kontrahenta w Krajowym Rejestrze Zadłużonych
- Obowiązki wierzycieli i dłużników w KRZ