Postępowania restrukturyzacyjne w praktyce bardzo często dotykają nie tylko samego przedsiębiorcy, ale również jego rodziny. Szczególnie istotne jest to w sytuacji, gdy dłużnik pozostaje w związku małżeńskim objętym ustawową wspólnością majątkową. W takim przypadku w grę wchodzi pytanie: czy majątek wspólny małżonków automatycznie staje się częścią masy układowej lub sanacyjnej?
Wejście majątku wspólnego do masy restrukturyzacyjnej
Zgodnie z art. 73 ustawy – Prawo restrukturyzacyjne (pr. restr.):
„z dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego w stosunku do jednego z małżonków pozostających w ustroju wspólności majątkowej majątek wspólny małżonków wchodzi do masy układowej albo sanacyjnej i podlega nadzorowi nadzorcy sądowego albo zarządowi zarządcy”.
Oznacza to, że jeżeli wobec jednego z małżonków zostaje wszczęte:
- przyspieszone postępowanie układowe,
- zwykłe postępowanie układowe,
- postępowanie sanacyjne,
to cały majątek wspólny małżonków zostaje włączony do masy restrukturyzacyjnej. Staje się on przedmiotem nadzoru sądowego lub zarządu zarządcy i nie może być dowolnie rozporządzany przez małżonków.
Moment powstania skutku
Jak wynika z art. 189 ust. 1 pr. restr., skutki otwarcia przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego czy sanacyjnego powstają z dniem wydania postanowienia sądu o otwarciu danego postępowania.
Natomiast w przypadku postępowania o zatwierdzenie układu sytuacja wygląda inaczej. Zgodnie z art. 189 ust. 2 pr. restr.skutki otwarcia postępowania powstają z dniem układowym, o którym mowa w art. 211 pr. restr.. Jednak w tym trybie nie dochodzi do utworzenia ani masy układowej, ani sanacyjnej.
Brak masy w postępowaniu o zatwierdzenie układu
W literaturze pojawiały się poglądy, że w postępowaniu o zatwierdzenie układu również powinna powstać masa układowa, do której wchodzi majątek wspólny małżonków. Jednak analiza przepisów temu przeczy.
- Art. 240 pr. restr. definiuje masę układową wyłącznie w odniesieniu do przyspieszonego postępowania układowego.
- Art. 273 pr. restr. nakazuje stosowanie tej definicji odpowiednio do zwykłego postępowania układowego.
- Art. 294 pr. restr. wskazuje natomiast, że masa sanacyjna powstaje tylko w postępowaniu sanacyjnym.
Żaden z tych przepisów nie odnosi się do postępowania o zatwierdzenie układu, co oznacza, że w tym trybie nie powstaje ani masa układowa, ani sanacyjna. Tym samym majątek wspólny małżonków nie podlega ani nadzorcy sądowemu, ani zarządcy.
Nadzorca sądowy a nadzorca układu
Kolejnym argumentem jest brzmienie art. 73 pr. restr.. Przepis mówi wyłącznie o „nadzorcy sądowym”, a nie o „nadzorcy układu”. Ustawodawca używa określenia ogólnego „nadzorca” jedynie wtedy, gdy chce objąć regulacją oba te podmioty. Skoro więc w art. 73 wskazano wyłącznie nadzorcę sądowego, oznacza to, że regulacja dotyczy wyłącznie postępowań, w których taki nadzorca faktycznie występuje – a więc nie dotyczy postępowania o zatwierdzenie układu.
Przykład praktyczny
Pan Marek prowadzi firmę transportową w Krakowie i ma żonę Annę. Małżonkowie pozostają w ustawowej wspólności majątkowej. W 2024 r. Pan Marek popadł w poważne zadłużenie i sąd otworzył wobec niego postępowanie sanacyjne. W takiej sytuacji cały majątek wspólny – w tym wspólne konto bankowe oraz samochód osobowy – trafił do masy sanacyjnej. Pan Marek ani jego żona nie mogli swobodnie rozporządzać tymi składnikami majątku, gdyż podlegały one zarządowi zarządcy.
Gdyby jednak Pan Marek zdecydował się na postępowanie o zatwierdzenie układu, majątek wspólny nie zostałby objęty masą – ponieważ w tym trybie masa w ogóle nie powstaje.
Wniosek
Małżonek dłużnika nie staje się uczestnikiem postępowania o zatwierdzenie układu. Jego majątek wspólny z dłużnikiem nie jest włączany do masy układowej ani sanacyjnej, ponieważ taka masa w tym trybie nie powstaje. Skutek w postaci objęcia majątku wspólnego powstaje wyłącznie w przypadku przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego oraz sanacyjnego.
Podstawa prawna
- art. 73 – ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 189 ust. 1–2 – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 211 – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 240 – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 273 – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 294 – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 341 i art. 36–39 – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Tematy porad zawarte w artykule (frazy SEO)
- majątek wspólny małżonków w restrukturyzacji
- postępowanie o zatwierdzenie układu a majątek małżonka
- masa układowa i sanacyjna w restrukturyzacji małżonków
Linki do źródeł
- Prawo restrukturyzacyjne – tekst jednolity (sejm.gov.pl)
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy – tekst jednolity (sejm.gov.pl)