Postępowanie o zatwierdzenie układu nie odbywa się samodzielnie – zawsze uczestniczy w nim nadzorca układu. To właśnie on odpowiada za przygotowanie propozycji układu, współpracę z wierzycielami i kontrolę nad przebiegiem całego procesu. W poradniku wyjaśniamy, kto może być nadzorcą układu, jakie warunki musi spełniać i jakie są ograniczenia ustawowe w tym zakresie.
Kim jest nadzorca układu?
Zgodnie z art. 23 ustawy – Prawo restrukturyzacyjne postępowanie o zatwierdzenie układu prowadzi się z udziałem nadzorcy układu. Nie jest to organ sądowy, lecz podmiot prywatny, który pełni funkcję pozasądowego organu postępowania.
Najważniejsze cechy nadzorcy układu:
- wybiera go sam dłużnik (art. 35 ust. 1 pr. restr.),
- działa na podstawie umowy zawartej z dłużnikiem,
- czuwa nad prawidłowością procedury i przygotowaniem układu z wierzycielami.
📄 Przykład: Spółka „Nowe Technologie” z Poznania, która ma problemy z płynnością finansową, decyduje się na postępowanie o zatwierdzenie układu. Zarząd spółki zawiera umowę z doradcą restrukturyzacyjnym – Anną Kowalską, która obejmuje funkcję nadzorcy układu i prowadzi całą procedurę poza sądem.
Warunki formalne dla nadzorcy układu
Aby pełnić tę funkcję, nadzorca musi spełniać konkretne warunki określone w przepisach. Podstawowe regulacje zawiera art. 24 ust. 1 pr. restr..
1. Licencja doradcy restrukturyzacyjnego
- Osoba fizyczna – musi posiadać ważną licencję doradcy restrukturyzacyjnego.
- Spółka handlowa – licencję muszą posiadać wszyscy wspólnicy ponoszący nieograniczoną odpowiedzialność całym majątkiem albo wszyscy członkowie zarządu.
👉 Oznacza to, że np. w spółce z o.o. czy akcyjnej licencję muszą mieć wszyscy członkowie zarządu. W spółce jawnej – wszyscy wspólnicy.
Co istotne, licencja jest wymogiem ciągłym – jeśli doradca straci uprawnienia, umowa z dłużnikiem wygasa (art. 35 ust. 3 pr. restr.).
2. Pełna zdolność do czynności prawnych
Nadzorca układu musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych (art. 11 k.c.). Brak tej zdolności (np. w wyniku ubezwłasnowolnienia) automatycznie wyklucza możliwość pełnienia funkcji.
3. Konto w systemie teleinformatycznym KRZ
Nadzorca układu musi posiadać aktywne konto w systemie Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). Rejestracja wymaga m.in.:
- podania danych kontaktowych,
- użycia podpisu elektronicznego (kwalifikowanego, zaufanego lub osobistego),
- powiązania konta z profilem doradcy restrukturyzacyjnego.
⚠️ Brak konta w KRZ uniemożliwia pełnienie funkcji nadzorcy układu.
📄 Przykład: Doradca restrukturyzacyjny z Warszawy nie założył konta w KRZ. Mimo posiadanej licencji nie może objąć funkcji nadzorcy układu w postępowaniu dotyczącym spółki z Krakowa.
Kto nie może być nadzorcą układu?
Ustawodawca wprowadził szereg wyłączeń. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pr. restr., nadzorcą układu nie może być osoba, która:
- jest wierzycielem lub dłużnikiem dłużnika,
- pozostaje w bliskich relacjach rodzinnych lub osobistych (małżonek, rodzeństwo, partner życiowy),
- była zatrudniona lub współpracowała z dłużnikiem (z wyjątkiem świadczenia usług doradztwa restrukturyzacyjnego),
- była członkiem organów, prokurentem, pełnomocnikiem albo znaczącym wspólnikiem (powyżej 5% udziałów/akcji),
- jest powiązana ze spółką powiązaną z dłużnikiem.
Dzięki tym ograniczeniom postępowanie ma być prowadzone w sposób niezależny i obiektywny.
Spółka jako nadzorca układu – kiedy to możliwe?
Pełnienie funkcji nadzorcy układu przez spółki handlowe jest dopuszczalne, ale zależy od formy prawnej:
- spółka jawna – licencję muszą posiadać wszyscy wspólnicy,
- spółka partnerska – dopuszczalne tylko, jeśli partnerzy odpowiadają za zobowiązania jak wspólnicy spółki jawnej albo gdy wszyscy członkowie zarządu mają licencję,
- spółka komandytowa – licencję muszą posiadać wszyscy komplementariusze,
- spółka komandytowo-akcyjna – wszyscy komplementariusze (z wyjątkami przewidzianymi w k.s.h.),
- spółka z o.o., PSA, S.A. – licencję muszą mieć wszyscy członkowie zarządu.
📌 W praktyce oznacza to, że np. spółka z o.o. doradców restrukturyzacyjnych, której zarząd składa się wyłącznie z licencjonowanych doradców, może być nadzorcą układu.
Oświadczenie o braku przeszkód
Każdy nadzorca układu jest zobowiązany złożyć oświadczenie, że nie występują przeszkody do pełnienia tej funkcji. Wynika to z art. 24 ust. 5 pr. restr..
Dokument można złożyć w formie elektronicznej (z podpisem kwalifikowanym) lub jako skan podpisanego oświadczenia. W praktyce załącza się go do akt w systemie KRZ.
Uznanie kwalifikacji zagranicznych
Funkcję nadzorcy układu mogą pełnić także osoby, które uzyskały uznanie kwalifikacji zawodowych na podstawie ustawy o uznawaniu kwalifikacji nabytych w państwach UE. Warunkiem jest posiadanie konta w systemie KRZ.
Nadzorca układu – ograniczenia i praktyczne problemy w postępowaniu restrukturyzacyjnym
W poprzedniej części wyjaśniliśmy, kto może być nadzorcą układu i jakie warunki formalne musi spełnić. Teraz skupimy się na szczegółowych wyłączeniach ustawowych, problemach związanych z udziałem spółek partnerskich oraz praktycznych aspektach braku konta w systemie KRZ.
Szczegółowy katalog wyłączeń ustawowych
Prawo restrukturyzacyjne dokładnie określa sytuacje, w których dana osoba lub spółka nie mogą pełnić funkcji nadzorcy układu. Ograniczenia te znajdują się w art. 24 ust. 2 pr. restr..
1. Konflikt interesów finansowych
Nadzorcą nie może być wierzyciel ani dłużnik osoby, której postępowanie dotyczy. Zakaz obejmuje zarówno wierzytelności osobiste, jak i rzeczowe (np. zabezpieczenia hipoteczne).
2. Bliskie powiązania rodzinne i osobiste
Wyłączone są osoby spokrewnione lub spowinowacone z dłużnikiem lub jego wierzycielem – małżonek, rodzeństwo, dzieci, rodzice, a także osoby pozostające w związku partnerskim i prowadzące wspólne gospodarstwo domowe.
📌 Co ważne – były partner (konkubent) dłużnika nie jest objęty zakazem.
3. Relacje zawodowe i gospodarcze
Funkcji nadzorcy nie może objąć osoba, która:
- była zatrudniona przez dłużnika,
- świadczyła na jego rzecz usługi (z wyjątkiem usług doradztwa restrukturyzacyjnego).
Ten zakaz ma nieograniczony czasowo charakter i ma zapobiegać zależnościom ekonomicznym.
4. Powiązania kapitałowe i organizacyjne
Nadzorcą układu nie mogą być osoby, które:
- pełniły funkcję w organach spółki dłużnika,
- były prokurentami lub pełnomocnikami,
- posiadały istotne udziały (ponad 5% w spółkach kapitałowych lub prostych spółkach akcyjnych).
Zakaz obejmuje także powiązania ze spółkami powiązanymi z dłużnikiem.
📄 Przykład: Spółka „Alfa” chce wybrać nadzorcę układu. Jeden z doradców restrukturyzacyjnych jest równocześnie wspólnikiem w spółce powiązanej z „Alfą”, posiadającym 10% udziałów. Taka osoba nie może pełnić funkcji nadzorcy, ponieważ istnieje ryzyko stronniczości.
Spółka partnerska jako nadzorca – kontrowersje
Najwięcej wątpliwości budzi możliwość pełnienia funkcji nadzorcy układu przez spółkę partnerską. Wynika to z regulacji Kodeksu spółek handlowych (art. 86–97 k.s.h.).
- Spółka partnerska może być założona tylko przez osoby wykonujące wolne zawody (np. adwokat, lekarz, architekt).
- Doradca restrukturyzacyjny nie znajduje się w katalogu zawodów uprawnionych do tworzenia spółki partnerskiej (art. 88 k.s.h.).
Mimo to, jeśli partnerzy wykonują inny wolny zawód, a dodatkowo posiadają licencję doradcy restrukturyzacyjnego, spółka może być nadzorcą – pod warunkiem, że partnerzy w umowie przyjmą odpowiedzialność jak wspólnicy spółki jawnej albo spółką kieruje zarząd, którego wszyscy członkowie mają licencję.
⚠️ Jeśli partnerzy nie przyjmą odpowiedzialności lub zarząd nie ma licencji – spółka partnerska nie może pełnić tej funkcji.
Konto w KRZ – warunek konieczny
Założenie konta w Krajowym Rejestrze Zadłużonych jest obowiązkowe dla nadzorcy układu.
Jak założyć konto?
- Wejść na stronę: https://prs.ms.gov.pl/krz,
- Kliknąć „Zaloguj”, następnie „Zarejestruj”,
- Wybrać metodę uwierzytelnienia (np. Kwalifikowany podpis elektroniczny, Profil zaufany, e-dowód),
- Uzupełnić dane i utworzyć profil doradcy restrukturyzacyjnego.
W przypadku spółki konieczne jest:
- utworzenie konta dla spółki,
- utworzenie kont indywidualnych dla wszystkich wspólników/zarządu,
- powiązanie ich z profilem spółki.
📌 Brak konta w KRZ oznacza automatyczne wyłączenie możliwości objęcia funkcji nadzorcy.
Oświadczenie nadzorcy – wymóg ustawowy
Każdy nadzorca układu musi złożyć oświadczenie o braku przeszkód do pełnienia funkcji (art. 24 ust. 5 pr. restr.).
- Składa się je elektronicznie w systemie KRZ,
- może to być dokument podpisany elektronicznie albo skan papierowego dokumentu z poświadczeniem,
- oświadczenie trafia do akt prowadzonych przez nadzorcę układu.
Brak wymogu lokalizacji
Co istotne, nadzorca układu nie musi mieć siedziby ani kancelarii w okręgu sądu właściwego dla dłużnika. Oznacza to, że doradca z Gdańska może prowadzić postępowanie dla dłużnika z Rzeszowa. Właściwość miejscowa ma znaczenie dopiero na etapie sądowym.
Podstawa prawna
- art. 11 – Kodeks cywilny
- art. 86–97 – Kodeks spółek handlowych
- art. 23, 24, 35, 38, 51, 137, 196a – Prawo restrukturyzacyjne
Tematy porad zawartych w poradniku
- nadzorca układu kto może pełnić funkcję
- spółka partnerska a postępowanie restrukturyzacyjne
- konto w KRZ doradcy restrukturyzacyjnego
- wyłączenia nadzorcy układu prawo restrukturyzacyjne