Sprzedaż przedsiębiorstwa w toku postępowania upadłościowego wiąże się z wieloma wyzwaniami prawnymi. Jednym z kluczowych problemów jest przejęcie umów wzajemnych zawartych przez upadłego. Brak jasnych regulacji w tym zakresie może utrudniać sprzedaż, obniżać jej wartość, a nawet prowadzić do fiaska transakcji. W artykule wyjaśniamy, jak obecnie wygląda kwestia przejęcia umów wzajemnych i jakie zmiany warto byłoby wprowadzić do prawa upadłościowego.
Znaczenie przejęcia umów wzajemnych
Dla potencjalnego nabywcy przedsiębiorstwa kluczowe jest, aby mógł on kontynuować realizację zawartych wcześniej kontraktów. Jeśli przejęcie tych umów jest utrudnione lub niepewne, inwestorzy mogą:
- obniżyć oferowaną cenę,
- zrezygnować z zakupu,
- a w skrajnych przypadkach – uniemożliwić sprzedaż przedsiębiorstwa jako całości.
W praktyce gospodarczej poza postępowaniem upadłościowym stosuje się rozwiązania polegające na zmianie całej strony umowy, aby uniknąć problemów z wielostronnymi stosunkami obligacyjnymi.
Obecny stan prawny
Sprzedaż przedsiębiorstwa poza upadłością
Aby skutecznie przejąć prawa i obowiązki z umów wzajemnych, konieczne jest:
- przelew wierzytelności – „art. 509 k.c.”,
- zwalniające przejęcie długu – „art. 519 k.c.”.
Nabywca wchodzi w wierzytelności z mocy prawa na podstawie „art. 552 w zw. z art. 551 k.c.”.
Jeśli w umowie znalazła się klauzula zakazująca cesji (pactum de non cedendo), potrzebna jest dodatkowa zgoda kontrahenta.
Sprzedaż przedsiębiorstwa w upadłości
W tym przypadku obowiązują szczególne zasady:
- zakaz cesji wierzytelności (pactum de non cedendo) nie obowiązuje względem masy upadłości – „art. 84 pr. up.”,
- przejęcie długu wymaga umowy zawartej między syndykiem a nabywcą, za zgodą kontrahenta – „art. 519 § 2 k.c.”,
- zgoda wierzyciela musi być wyrażona na piśmie – „art. 522 k.c.”,
- nie stosuje się reguły kumulatywnego przejęcia długów – wyłącza ją „art. 317 ust. 2 zdanie drugie pr. up.”.
Trudności praktyczne
Przejęcie dużej liczby umów wymaga indywidualnych negocjacji z kontrahentami, co:
- znacząco wydłuża proces sprzedaży,
- zwiększa koszty transakcji,
- osłabia podstawowy cel postępowania upadłościowego, jakim jest maksymalne zaspokojenie wierzycieli („art. 2 ust. 1 pr. up.”).
⚠️ Szczególnie problematyczne jest to w przypadku tzw. przygotowanej likwidacji (pre-pack), gdzie liczy się szybkość i ciągłość działania przedsiębiorstwa.
Przykład:
Spółka TechPol z Poznania, prowadząca działalność produkcyjną, posiadała ponad 200 umów z kontrahentami. W toku upadłości syndyk przygotował sprzedaż przedsiębiorstwa w trybie pre-packu. Nabywca – firma InnoTech – musiała jednak uzyskać zgody większości kontrahentów na przejęcie długów i wierzytelności. Proces negocjacji wydłużył sprzedaż o kilka miesięcy, co z kolei doprowadziło do utraty części kluczowych klientów i obniżenia ceny sprzedaży.
Ograniczenia w przejmowaniu umów
Nie wszystkie kontrakty mogą zostać przejęte przez nabywcę:
- automatycznie wygasające z chwilą ogłoszenia upadłości – np. umowa zlecenia, komisu, agencyjna, umowa o zarządzanie papierami wartościowymi, umowa pożyczki, gdy przedmiot pożyczki nie został wydany („art. 102–105 pr. up.”),
- umowy najmu i dzierżawy – jeśli syndyk ich nie rozwiązał, nabywca wchodzi w miejsce upadłego niezależnie od swojej woli („art. 108 pr. up.”),
- umowy, co do których syndyk ma prawo opcji („art. 98 pr. up.”).
Propozycje zmian (de lege ferenda)
Obecne regulacje nie zapewniają sprawnego i przewidywalnego przejmowania umów wzajemnych. Dlatego postulowane są następujące zmiany:
- Możliwość wyboru umów przez nabywcę – nabywca mógłby wskazać, które kontrakty chce przejąć wraz z przedsiębiorstwem.
- Ograniczone prawo ochrony kontrahentów – kontrahenci mogliby skarżyć postanowienie sądu zatwierdzające sprzedaż, ale tylko w zakresie dotyczącym przejęcia ich umowy i jedynie w przypadkach rażącego naruszenia interesów lub sprzeczności z prawem.
- Zmodyfikowanie skutków ogłoszenia upadłości dla niektórych umów – aby nie wygasały automatycznie, jeśli są kluczowe dla kontynuacji działalności.
- Doprecyzowanie zasad przejmowania umów w pre-packu – zwłaszcza gdy cena sprzedaży została wpłacona na rachunek depozytowy sądu i przejęcie ma nastąpić niezwłocznie po ogłoszeniu upadłości („art. 56f pr. up.”).
Podstawa prawna
- art. 509 k.c. – Kodeks cywilny
- art. 519 k.c. – Kodeks cywilny
- art. 522 k.c. – Kodeks cywilny
- art. 551–552 k.c. – Kodeks cywilny
- art. 554 k.c. – Kodeks cywilny
- art. 84, 98, 102–105, 108, 317 ust. 2, 56f – Prawo upadłościowe
- art. 2 ust. 1 – Prawo upadłościowe
Tematy porad zawartych w poradniku
- przejęcie umów wzajemnych w upadłości
- sprzedaż przedsiębiorstwa w trybie pre-pack
- skutki upadłości dla umów handlowych
- przejęcie wierzytelności i długów w upadłości