Wierzyciele często spotykają się z problemem braku wiedzy o aktualnym miejscu pobytu dłużnika. Sytuacja taka komplikuje możliwość skutecznego wszczęcia egzekucji, ponieważ komornik nie może prowadzić postępowania bez danych adresowych. W takich przypadkach sięga się po instytucję kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, ustanawianego na podstawie art. 802 Kodeksu postępowania cywilnego. Powstaje jednak pytanie: czy samo złożenie wniosku o ustanowienie kuratora powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia roszczenia?
Podstawy prawne – czym jest przerwanie biegu przedawnienia?
Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego:
„bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju (…) przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia”.
Kluczowym kryterium jest więc bezpośredniość czynności. Oznacza to, że dana czynność musi zmierzać wprost do dochodzenia czy zaspokojenia roszczenia. Jeżeli dany wniosek czy działanie ma charakter pomocniczy, przygotowawczy albo techniczny, nie zostanie uznane za przerwanie biegu przedawnienia.
Czynności uznawane przez sądy za przerywające bieg przedawnienia
Orzecznictwo wskazuje szeroki katalog działań, które prowadzą do przerwania biegu przedawnienia, m.in.:
- wytoczenie powództwa o zapłatę,
- złożenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego,
- złożenie wniosku o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności,
- wniosek o zabezpieczenie powództwa,
- zawezwanie do próby ugodowej (z ograniczeniami wynikającymi z k.p.c.),
- wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego.
Każda z tych czynności ma bezpośredni związek z dochodzeniem roszczenia i dlatego skutecznie przerywa bieg przedawnienia.
Czynności, które nie przerywają biegu przedawnienia
Równocześnie istnieje grupa działań, które – choć formalnie podejmowane w związku z dochodzeniem należności – nie spełniają kryterium bezpośredniości. Zalicza się do nich m.in.:
- wniosek o zabezpieczenie dowodów,
- skarga na czynności komornika,
- wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu,
- wniosek o ponowne wydanie utraconego tytułu wykonawczego,
- wniosek wierzyciela o ogłoszenie upadłości dłużnika.
W tych przypadkach sądy konsekwentnie uznają, że nie dochodzi do przerwania biegu przedawnienia, ponieważ czynności te nie zmierzają wprost do uzyskania świadczenia.
Wniosek o ustanowienie kuratora z art. 802 k.p.c.
Art. 802 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że:
„Jeżeli w toku postępowania egzekucyjnego okaże się, że dłużnik nie ma zdolności sądowej lub nie ma przedstawiciela ustawowego, sąd opiekuńczy albo sąd właściwy dla osoby prawnej ustanowi dla niego kuratora”.
Z powyższego wynika, że ustanowienie kuratora nie jest samodzielnym środkiem dochodzenia roszczenia, a jedynie instytucją wspierającą toczące się postępowanie. Dlatego wniosek taki – składany odrębnie – nie powoduje przerwania biegu terminu przedawnienia.
Jak działać w praktyce?
Aby uniknąć ryzyka przedawnienia, wierzyciel powinien:
- Złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji – już ta czynność przerywa bieg przedawnienia.
- W treści wniosku egzekucyjnego lub w uzupełnieniu – zawrzeć wniosek o ustanowienie kuratora dla dłużnika nieznanego z miejsca pobytu.
- Jednocześnie wnosić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu ustanowienia kuratora.
Dzięki temu dochodzi do skutecznego przerwania biegu przedawnienia poprzez inicjowanie egzekucji, a problem z brakiem danych adresowych dłużnika zostaje rozwiązany pośrednio poprzez ustanowienie kuratora.
Przykład praktyczny
Firma „Finanse Plus” złożyła wniosek o wszczęcie egzekucji przeciwko dłużnikowi Adamowi N., jednak komornik ustalił, że dłużnik został wymeldowany i nie ma znanego miejsca pobytu. Zamiast ograniczyć się do samego wniosku o kuratora, pełnomocnik firmy zawarł wniosek o jego ustanowienie w ramach wniosku egzekucyjnego. Dzięki temu postępowanie egzekucyjne zostało skutecznie zainicjowane, co przerwało bieg przedawnienia, a sąd ustanowił kuratora do reprezentowania dłużnika.
Podstawa prawna
- art. 123 § 1 pkt 1 – Kodeks cywilny
- art. 802 – Kodeks postępowania cywilnego
Tematy porad zawartych w poradniku (SEO)
- czy wniosek o kuratora przerywa bieg przedawnienia
- przedawnienie roszczeń a postępowanie egzekucyjne
- ustanowienie kuratora dla dłużnika nieznanego z miejsca pobytu
- jak skutecznie przerwać bieg przedawnienia w egzekucji