Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SPZOZ) bardzo często borykają się z problemem należności od pacjentów nieubezpieczonych. Dotyczy to zwłaszcza osób, które trafiły na oddział w stanie nietrzeźwości i nie mają stałego miejsca zamieszkania. W takich przypadkach szanse na odzyskanie pieniędzy są minimalne, a kierowanie sprawy na drogę sądową zwykle generuje jedynie dodatkowe koszty. Jak więc zgodnie z prawem i zasadami rachunkowości należy postąpić w takich sytuacjach?
Odpisy aktualizujące należności – podstawa prawna
Zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości jednostka ma obowiązek nie rzadziej niż na dzień bilansowy wycenić swoje należności, stosując zasadę ostrożności. Oznacza to, że w przypadku wątpliwości co do ściągalności długu, należy dokonać jego aktualizacji.
Szczegółowe przesłanki wskazuje art. 35b ust. 1 ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem odpisów aktualizujących dokonuje się m.in. w odniesieniu do:
- należności od dłużników w likwidacji lub upadłości,
- należności, w przypadku których oddalono wniosek o upadłość z powodu braku majątku dłużnika,
- należności spornych lub zaległych, których spłata jest mało prawdopodobna,
- należności przeterminowanych o znacznym stopniu ryzyka nieściągalności.
W praktyce oznacza to, że SPZOZ może utworzyć odpis aktualizujący dla pacjentów nieubezpieczonych, których sytuacja życiowa wskazuje, że nie uregulują swoich zobowiązań.
Kto podejmuje decyzję o odpisie?
W zależności od struktury organizacyjnej SPZOZ, decyzję o dokonaniu odpisu aktualizującego zatwierdza:
- kierownik jednostki (dyrektor),
- główny księgowy lub inna osoba odpowiedzialna za prowadzenie ksiąg rachunkowych – jeśli takie uprawnienia wynikają z przyjętej polityki rachunkowości.
Dlatego tak istotne jest, aby polityka rachunkowości SPZOZ precyzyjnie określała zasady:
- tworzenia odpisów aktualizujących,
- kryteria oceny opłacalności dochodzenia należności,
- sposób postępowania z należnościami nieściągalnymi (np. umorzenie, odpisanie w straty, oczekiwanie na przedawnienie).
Praktyczne rozwiązania – kiedy umorzyć należność?
W praktyce SPZOZ-y często określają w polityce rachunkowości graniczne kwoty, przy których dochodzenie należności na drodze sądowej jest nieopłacalne.
👉 Przykład:
Szpital w Rzeszowie ustalił, że jeśli przewidywane koszty sądowe i egzekucyjne przekraczają wartość należności, dług zostaje odpisany w straty. Przykładowo – pacjent w stanie nietrzeźwości trafił na oddział ratunkowy, a koszt udzielonej pomocy wyniósł 420 zł. Ponieważ osoba ta nie miała adresu zamieszkania ani ubezpieczenia, szpital uznał, że egzekucja jest nierealna. Zgodnie z polityką rachunkowości dokonano odpisu aktualizującego i następnie umorzono należność.
Co daje odpis aktualizujący?
Odpis aktualizujący nie oznacza jeszcze definitywnego „skasowania” długu. Jest to księgowe narzędzie pozwalające:
- zachować rzetelność sprawozdań finansowych,
- nie zawyżać wartości należności w bilansie,
- przygotować grunt do ewentualnego umorzenia długu, jeśli okaże się całkowicie nieściągalny.
Odpis wykorzystuje się wyłącznie w odniesieniu do należności, dla której został utworzony.
Podsumowanie
SPZOZ, mając do czynienia z pacjentami nieubezpieczonymi, wobec których egzekucja jest praktycznie niemożliwa, powinien:
- Dokonać odpisu aktualizującego należność – zgodnie z ustawą o rachunkowości.
- Określić w polityce rachunkowości zasady postępowania z nieściągalnymi należnościami (np. kryteria umorzenia).
- Zlecić opiniowanie decyzji kierownikowi jednostki lub osobie odpowiedzialnej za księgi – w zależności od przyznanych kompetencji.
- Unikać wszczynania postępowań sądowych, które generują koszty większe niż sama należność.
Takie rozwiązanie jest zgodne z prawem, racjonalne ekonomicznie i pozwala zachować przejrzystość finansów SPZOZ.
Podstawa prawna
- art. 28 ust. 1 pkt 7 – ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości
- art. 35b ust. 1 – ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości
Tematy porad zawartych w artykule
- odpisy aktualizujące należności w SPZOZ
- nieściągalne należności w służbie zdrowia
- umorzenie należności pacjentów nieubezpieczonych
- polityka rachunkowości SPZOZ