Przedsiębiorcy zlecający transport towarów muszą liczyć się z tym, że przewoźnikowi przysługuje prawo do zatrzymania przesyłki, jeżeli nie zostały uregulowane należności za przewóz. Sprawa komplikuje się szczególnie wtedy, gdy firma zlecająca przewóz ogłosi upadłość. Jakie prawa ma w takiej sytuacji przewoźnik, a jakie możliwości odzyskania towaru ma upadła firma?
Prawo zastawu przewoźnika – na czym polega?
Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe przewoźnikowi przysługuje ustawowe prawo zastawu na przewożonej przesyłce.
Oznacza to, że przewoźnik może zatrzymać towar do czasu uregulowania opłat przewozowych – zarówno za aktualny przewóz, jak i wcześniejsze, niezapłacone faktury.
Prawo zastawu obowiązuje tak długo, jak przesyłka znajduje się u przewoźnika lub w jego dyspozycji. Wydanie towaru odbiorcy pozbawiłoby przewoźnika zabezpieczenia jego roszczeń.
Czy przewoźnik może żądać opłat za przechowanie towaru?
⚠️ Ważne: przewoźnik, który korzysta z prawa zastawu, nie może dodatkowo obciążać nadawcy ani odbiorcy kosztami przechowania.
Takie koszty należą się jedynie przechowawcy w sytuacji, gdy rzecz została oddana na przechowanie. W tym przypadku przewoźnik nie wykonuje usługi przechowania, lecz realizuje swoje ustawowe prawo zatrzymania towaru.
Kto odpowiada wobec przewoźnika za zapłatę przewoźnego?
Odpowiedzialność za zapłatę przewoźnego ponosi nie tylko nadawca przesyłki. Zgodnie z art. 51 ust. 1 Prawa przewozowego:
„przez przyjęcie przesyłki i listu przewozowego odbiorca zobowiązuje się do zapłaty należności ciążących na przesyłce”.
👉 Oznacza to, że odbiorca towaru odpowiada in solidum wraz z nadawcą – a więc przewoźnik może żądać zapłaty zarówno od firmy X (nadawcy), jak i od odbiorcy towaru.
Jak firma X może odzyskać zatrzymany towar?
Firma X (w upadłości) nie może skutecznie żądać wydania towaru bez uregulowania przewoźnego, ponieważ prawo zastawu przysługuje przewoźnikowi z mocy ustawy.
Możliwe rozwiązania:
- zapłata przewoźnego przez odbiorcę – odbiorca, przyjmując przesyłkę, zaciąga zobowiązanie wobec przewoźnika. Nawet jeśli umowa między odbiorcą a nadawcą przewidywała inaczej, odbiorca wciąż odpowiada na podstawie ustawy;
- zapłata przez firmę X – co w praktyce oznacza zgłoszenie wierzytelności przewoźnika do masy upadłości, jeśli chodzi o wcześniejsze zaległości, a w przypadku przewozu zleconego po ogłoszeniu upadłości – rozliczenie w ramach kosztów postępowania upadłościowego;
- negocjacje z przewoźnikiem – możliwe jest ustalenie, aby przewoźnik dochodził należności bezpośrednio od odbiorcy, co pozwoliłoby zwolnić przesyłkę.
Firma X nie dysponuje innymi środkami prawnymi, które mogłyby przymusić przewoźnika do wydania towaru wbrew jego prawu zastawu.
Przykład praktyczny
Firma Trans-Log z Warszawy zleciła przewóz partii elektroniki firmie SpeedCar, która następnie przekazała transport mniejszemu przewoźnikowi – firmie CargoExpress.
W międzyczasie Trans-Log ogłosiła upadłość. CargoExpress, wiedząc o zadłużeniu, zatrzymał towar, powołując się na prawo zastawu, ponieważ nie otrzymał zapłaty ani od SpeedCar, ani od Trans-Log.
Towar miał trafić do odbiorcy – firmy TechMarket z Poznania. W tej sytuacji CargoExpress może żądać zapłaty przewoźnego bezpośrednio od TechMarketu, który jako odbiorca odpowiada solidarnie z nadawcą. Dopiero po uregulowaniu należności przewoźnik będzie zobowiązany wydać przesyłkę.
Podstawa prawna
- art. 51 ust. 1 – ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe
- art. 57 ust. 1 – ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe
Tematy porad zawartych w poradniku
- prawo zastawu przewoźnika na towarze
- odpowiedzialność odbiorcy za zapłatę przewoźnego
- odzyskanie towaru zatrzymanego przez przewoźnika po upadłości nadawcy