Naliczanie odsetek to jeden z podstawowych instrumentów wierzyciela, który mobilizuje dłużnika do terminowej zapłaty. W praktyce przedsiębiorcy często mają wątpliwości, czy mogą domagać się odsetek także w sytuacjach szczególnych – np. gdy dług jest kwestionowany, gdy kontrahent ogłosił upadłość albo gdy został wykreślony z rejestru przedsiębiorców.
Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda to na gruncie prawa i jakie są praktyczne konsekwencje dla wierzyciela.
Odsetki od należności spornych
Należność sporna to taka, którą dłużnik kwestionuje – co do samej podstawy prawnej, wysokości albo terminu zapłaty. Często pojawia się pytanie, czy skoro dłużnik nie zgadza się z wierzycielem, to odsetki mogą w ogóle narastać.
Prawo nie przewiduje wyjątku w tym zakresie. Wierzyciel może naliczać odsetki od dnia wymagalności roszczenia, nawet jeśli dłużnik kwestionuje istnienie długu.
📌 Ważne: jeżeli ostatecznie okaże się, że roszczenie było bezzasadne lub zawyżone, to odsetki także będą musiały zostać skorygowane – wierzyciel nie może uzyskać ich ponad należną kwotę.
Przykład:
Firma transportowa z Gdyni wystawiła fakturę na 12 000 zł za wykonane przewozy. Kontrahent odmówił zapłaty, twierdząc, że część usług została wykonana wadliwie. Spór trafił do sądu. Wierzyciel naliczał odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia wymagalności faktury. Jeżeli sąd uzna, że faktycznie należne było tylko 8 000 zł, to odsetki będą przysługiwać wyłącznie od tej kwoty.
Odsetki od należności wobec byłego przedsiębiorcy
Wykreślenie dłużnika z CEIDG czy KRS nie oznacza, że przestają istnieć jego zobowiązania.
- Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą odpowiada całym swoim majątkiem także po zamknięciu firmy.
- Spółka kapitałowa (np. z o.o.) – do momentu zakończenia postępowania likwidacyjnego.
- Wierzyciel nadal może dochodzić zapłaty, a wraz z nią również odsetek za opóźnienie.
Nie ma przepisu, który zabraniałby naliczania odsetek tylko dlatego, że kontrahent zakończył działalność gospodarczą.
Odsetki a upadłość dłużnika
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku postępowania upadłościowego.
Zgodnie z przepisami:
„art. 92 ust. 1 – ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe: z masy upadłości mogą być zaspokojone odsetki od wierzytelności, należne od upadłego, za okres do dnia ogłoszenia upadłości.”
Oznacza to, że:
- odsetki należą się tylko do dnia ogłoszenia upadłości,
- za okres późniejszy wierzyciel nie może ich naliczać, nawet jeżeli dłużnik nadal nie spłacił zobowiązania.
Przykład:
Przedsiębiorca z Krakowa zalegał firmie informatycznej 50 000 zł. Faktura była płatna do 15 maja 2024 r. Od tego dnia wierzyciel naliczał odsetki ustawowe. 10 października 2024 r. sąd ogłosił upadłość dłużnika. Odsetki mogą być naliczane tylko do 9 października 2024 r. – później wierzyciel może dochodzić wyłącznie kwoty głównej w postępowaniu upadłościowym.
Checklist dla wierzycieli – naliczanie i dochodzenie odsetek
1. Należności sporne
✔ Sprawdź datę wymagalności faktury/umowy.
✔ Naliczaj odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia wymagalności, nawet jeśli dłużnik kwestionuje dług.
✔ Dokumentuj roszczenie (faktury, protokoły odbioru, korespondencja).
✔ Jeśli sprawa trafi do sądu – złóż pozew obejmujący kwotę główną + odsetki.
✔ Bądź przygotowany, że sąd może obniżyć kwotę roszczenia, a wtedy odsetki będą naliczane tylko od zasądzonej części.
2. Należności wobec byłego przedsiębiorcy (po wykreśleniu z CEIDG lub KRS)
✔ Ustal status dłużnika w CEIDG/KRS (sprawdź, czy działalność jest zamknięta, czy trwa likwidacja).
✔ Pamiętaj, że zobowiązania nie wygasają – osoba fizyczna odpowiada całym majątkiem prywatnym.
✔ Naliczaj odsetki tak samo, jak w przypadku aktywnego przedsiębiorcy.
✔ Przy osobach fizycznych – możesz wystąpić z pozwem do sądu cywilnego.
✔ Przy spółkach – kieruj roszczenia do likwidatora/spółki w likwidacji, a jeśli jest rozwiązana – rozważ odpowiedzialność członków zarządu (np. na podstawie art. 299 KSH).
3. Należności wobec dłużnika w upadłości
✔ Sprawdź w Monitorze Sądowym i Gospodarczym datę ogłoszenia upadłości.
✔ Naliczaj odsetki tylko do dnia poprzedzającego ogłoszenie upadłości.
✔ Po ogłoszeniu upadłości – przygotuj zgłoszenie wierzytelności do syndyka (tylko kwota główna + odsetki do dnia upadłości).
✔ Zachowaj dowody wymagalności roszczenia (faktury, umowy).
✔ Monitoruj listę wierzytelności – zgłoszone roszczenia są weryfikowane przez sędziego-komisarza i syndyka.
4. Formalności przy naliczaniu odsetek
✔ Stosuj stawki odsetek ustawowych za opóźnienie ogłaszane przez Ministra Sprawiedliwości (aktualne dane znajdziesz na podatki.gov.pl).
✔ Prowadź ewidencję naliczanych odsetek (np. w arkuszu kalkulacyjnym).
✔ Wysyłaj dłużnikowi wezwania do zapłaty, w których jasno wskazujesz:
- kwotę główną,
- okres naliczania odsetek,
- stawkę odsetek i podstawę prawną.
✔ Zachowuj potwierdzenia doręczenia wezwań – przydadzą się w sądzie.
5. Dochodzenie odsetek w sądzie
✔ W pozwie zawsze domagaj się odsetek – sąd zasądza je wyłącznie, jeśli wierzyciel tego zażąda.
✔ Precyzyjnie określ:
- od jakiej kwoty naliczasz odsetki,
- za jaki okres,
- w jakiej wysokości (np. „odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 15 maja 2024 r. do dnia zapłaty”).
✔ Dołącz dowody wymagalności i wezwania do zapłaty.
✔ Po uzyskaniu wyroku – wniosek o nadanie klauzuli wykonalności i kierowanie sprawy do komornika.
📄 Podsumowanie:
- Odsetki od należności spornych – tak, do czasu rozstrzygnięcia sporu.
- Odsetki wobec byłego przedsiębiorcy – tak, odpowiedzialność prywatna lub likwidacyjna.
- Odsetki wobec dłużnika w upadłości – tylko do dnia ogłoszenia upadłości.
Podstawa prawna
- art. 92 ust. 1 – ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535 z późn. zm.)
- art. 481 § 1 – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.): „Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia (…).”
Tematy porad zawartych w poradniku
- odsetki od należności spornych
- odsetki wobec dłużnika w upadłości
- odsetki po wykreśleniu przedsiębiorcy z CEIDG
- dochodzenie odsetek w praktyce gospodarczej