Brak zgłoszenia szkody w przewidzianym terminie może znacząco utrudnić uzyskanie odszkodowania, a w niektórych przypadkach ograniczyć odpowiedzialność ubezpieczyciela. Problem ten często pojawia się z powodu niejasnych zapisów w umowie lub braku świadomości, kto faktycznie powinien zgłosić zdarzenie.
W tym poradniku omówimy szczegółowo, kto, kiedy i jak ma obowiązek poinformować ubezpieczyciela o wypadku, a także jakie są konsekwencje niewykonania tego obowiązku.
1. Podstawy prawne obowiązku zawiadomienia o wypadku
Zgodnie z art. 818 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, w umowie ubezpieczenia lub w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU) można przewidzieć, że:
- ubezpieczający ma obowiązek powiadomić ubezpieczyciela o wypadku w określonym terminie,
- w przypadku umowy zawartej na cudzy rachunek, obowiązek ten może być nałożony także na ubezpieczonego.
❌ Nie wolno natomiast nakładać takiego obowiązku na inne osoby, np. kierowcę pojazdu w polisie autocasco, jeśli nie jest on ubezpieczonym ani ubezpieczającym.
Wynika to z faktu, że art. 818 § 2 k.c. jest przepisem bezwzględnie obowiązującym, a zgodnie z art. 807 k.c. postanowienia umowy sprzeczne z tym przepisem są nieważne.
2. Na kogo można nałożyć obowiązek zgłoszenia szkody?
2.1. Tylko na ubezpieczającego lub tylko na ubezpieczonego
Ustawa nie wymaga, aby obowiązek zgłoszenia wypadku był nałożony jednocześnie na ubezpieczającego i ubezpieczonego. Możliwe są dwa warianty:
- obowiązek dotyczy tylko ubezpieczającego,
- obowiązek dotyczy tylko ubezpieczonego (np. gdy to on ma faktyczny kontakt z ubezpieczonym mieniem).
2.2. Warunek wiedzy ubezpieczonego
Aby można było nałożyć taki obowiązek na ubezpieczonego, musi on wiedzieć, że zawarto umowę ubezpieczenia na jego rachunek.
W przypadku osób prawnych wiedza ta musi być przypisana ich organom (np. zarządowi spółki).
3. Zakres wymaganej wiedzy ubezpieczonego
Pojawia się pytanie: czy ubezpieczony musi znać tylko fakt zawarcia polisy, czy również jej szczegóły (np. nazwę ubezpieczyciela i terminy zgłoszenia szkody)?
Są dwa podejścia:
- Minimalne wymagania – wystarczy ogólna wiedza, że polisa istnieje i kto jest ubezpieczającym. W takim wypadku po wystąpieniu zdarzenia ubezpieczony powinien skontaktować się z ubezpieczającym lub sam zdobyć szczegóły.
- Szersze wymagania – aby móc skutecznie spełnić obowiązek, ubezpieczony powinien znać co najmniej dane ubezpieczyciela i treść umowy w części dotyczącej terminów i formy zgłoszenia.
4. Praktyczne problemy z wykonaniem obowiązku
Brak pełnej wiedzy może powodować realne trudności w zachowaniu terminów.
Przykładowo, jeśli umowa przewiduje 24 godziny na zgłoszenie wypadku, a ubezpieczony nie zna danych ubezpieczyciela, może być mu bardzo trudno wykonać ten obowiązek.
💡 Przykład 1:
Firma transportowa „Trans-Pol” wynajmuje magazyn od spółki „Magazynex”. Magazyn jest ubezpieczony na rachunek „Trans-Pol”. W razie zalania magazynu „Trans-Pol” wie, że polisa istnieje, ale nie zna numeru telefonu ani adresu e-mail do zgłoszenia szkody. Jeśli musi to zrobić w ciągu 24 godzin, dotrzymanie terminu jest w praktyce niemal niemożliwe.
5. Obowiązek a relacje między stronami
Jeżeli ubezpieczony ma tylko ogólną wiedzę o polisie, ustawodawca oczekuje, że w razie wypadku podejmie on minimalne działania – np. skontaktuje się z ubezpieczającym lub spróbuje zdobyć dane polisy.
Wynika to także z art. 808 § 4 k.c., który daje ubezpieczonemu prawo żądania informacji o umowie od ubezpieczyciela.
🔎 Ważne:
Jeżeli ubezpieczający odmawia podania informacji, ubezpieczony nie ma prawnego obowiązku ich uzyskania od niego. Może jednak zwrócić się bezpośrednio do ubezpieczyciela.
6. Skutki niewykonania obowiązku zawiadomienia o wypadku
Niezgłoszenie wypadku w terminie przewidzianym w umowie lub OWU nie powoduje automatycznej utraty prawa do odszkodowania.
Zgodnie z art. 818 § 3 k.c., ograniczenie odpowiedzialności ubezpieczyciela jest możliwe tylko wtedy, gdy brak zgłoszenia miał wpływ na:
- ustalenie okoliczności zdarzenia, lub
- określenie rozmiaru szkody.
Oznacza to, że jeśli brak zgłoszenia nie miał znaczenia dla przebiegu postępowania likwidacyjnego, ubezpieczyciel nie może odmówić wypłaty świadczenia.
6.1. Sytuacja, gdy obowiązek dotyczył tylko ubezpieczonego
Jeżeli ubezpieczony nie zgłosił szkody, ale ubezpieczający miał pełne dane i wiedział o wypadku, mógł on sam dokonać zgłoszenia, co pozwala uniknąć negatywnych skutków.
6.2. Sytuacja odwrotna – obowiązek dotyczył tylko ubezpieczającego
Jeśli ubezpieczający zignorował obowiązek, a ubezpieczony działał w dobrej wierze, sankcje mogą dotyczyć wyłącznie ubezpieczającego.
💡 Przykład 2:
Pan Krzysztof jest ubezpieczonym w polisie wykupionej przez jego pracodawcę. W czasie wyjazdu służbowego dochodzi do kradzieży sprzętu komputerowego. Pan Krzysztof natychmiast informuje pracodawcę, ale ten zwleka ze zgłoszeniem szkody przez tydzień. W takim wypadku ubezpieczyciel mógłby ograniczyć odpowiedzialność wobec pracodawcy, ale nie względem pana Krzysztofa, jeśli nie miał on możliwości samodzielnego zgłoszenia.
7. Terminy zgłoszenia wypadku – jakie są dopuszczalne?
7.1. Termin musi być jasno określony
W piśmiennictwie podkreśla się, że termin zgłoszenia powinien być określony ściśle, bez używania pojęć niejednoznacznych jak „niezwłocznie” czy „w możliwie krótkim czasie”, jeśli nie podaje się konkretnej liczby godzin lub dni.
7.2. Termin nie może być rażąco krótki
Choć celem jest szybkie zgłoszenie szkody, zbyt krótki termin mógłby uniemożliwić realne wykonanie obowiązku.
Orzecznictwo uznaje, że 24 godziny od momentu zajścia zdarzenia to termin dopuszczalny i nie narusza on klauzuli dobrych obyczajów.
7.3. Realność dotrzymania terminu a forma powiadomienia
Zbyt krótki termin w połączeniu z wymogiem powiadomienia listem poleconym może być nie do pogodzenia z realnym czasem doręczenia. Dlatego większość ubezpieczycieli umożliwia zgłoszenie przez:
- infolinię,
- e-mail,
- formularz internetowy.
8. Forma zawiadomienia – swoboda i ograniczenia
Art. 817 § 1 k.c. w brzmieniu semiimperatywnym oznacza, że ubezpieczyciel nie może narzucać formy powiadomienia w sposób mniej korzystny dla ubezpieczającego.
Nie może więc wymagać np. wyłącznie formy pisemnej w przypadku krótkiego terminu, jeśli istnieje prostsza forma pozwalająca go dotrzymać.
9. Kogo należy powiadomić o wypadku?
Zgłoszenie należy kierować do ubezpieczyciela, ale na gruncie art. 30 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej uznaje się, że może być ono złożone także agentowi ubezpieczeniowemu.
W praktyce ubezpieczyciele wskazują w OWU konkretne kanały komunikacji:
- 📧 e-mail do zgłoszeń szkód,
- ☎ numer infolinii,
- 🌐 formularz kontaktowy na stronie.
10. Podsumowanie kluczowych zasad
✔ Obowiązek zgłoszenia szkody można nałożyć wyłącznie na ubezpieczającego i/lub ubezpieczonego.
✔ Ubezpieczony musi mieć przynajmniej ogólną wiedzę o istnieniu polisy, aby obowiązek był ważny.
✔ Termin zgłoszenia powinien być jasny, realny i nie za krótki.
✔ Forma zgłoszenia nie może być narzucona w sposób niekorzystny dla ubezpieczającego.
✔ Brak zgłoszenia skutkuje ograniczeniem odpowiedzialności ubezpieczyciela tylko wtedy, gdy ma wpływ na ustalenie okoliczności zdarzenia lub wysokości szkody.
Podstawa prawna:
- art. 807, art. 808 § 4, art. 817 § 1, art. 818 § 1–4 – Kodeks cywilny
- art. 30 – ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
Tematy porad zawartych w poradniku:
- obowiązek zgłoszenia szkody w ubezpieczeniu
- termin zawiadomienia o wypadku ubezpieczeniowym
- prawa i obowiązki ubezpieczonego i ubezpieczającego
Przydatne linki: