Nieopłacenie składki ubezpieczeniowej w terminie może skończyć się nie tylko naliczeniem odsetek, ale nawet natychmiastowym zakończeniem ochrony ubezpieczeniowej. Polskie prawo przewiduje szczególne uprawnienie dla ubezpieczyciela – może on wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym, co powoduje automatyczne ustanie jego odpowiedzialności. Warto zrozumieć, kiedy i na jakich zasadach takie wypowiedzenie jest możliwe, aby uniknąć przykrych niespodzianek.
Kiedy ubezpieczyciel może wypowiedzieć umowę w trybie natychmiastowym?
Podstawę do tego daje art. 814 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym ubezpieczyciel może wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym, jeśli:
- odpowiada za ryzyko jeszcze przed zapłatą składki lub jej pierwszej raty, a
- składka (lub jej pierwsza rata) nie została zapłacona w terminie.
W praktyce oznacza to sytuację, gdy strony umówiły się, że ochrona ubezpieczeniowa zaczyna się wcześniej niż moment faktycznej zapłaty składki. Może to dotyczyć zarówno pierwszej, jak i – w pewnych przypadkach – kolejnych rat.
Problem tzw. składek bieżących
W niektórych polisach (zwłaszcza w ubezpieczeniach osobowych) pobierane są tzw. składki bieżące, płatne np. co miesiąc lub co kwartał, bez określonego z góry czasu trwania umowy. Powstaje pytanie, czy prawo do natychmiastowego wypowiedzenia dotyczy tylko pierwszej składki, czy także kolejnych.
W doktrynie przyjmuje się, że ubezpieczyciel może skorzystać z tego prawa także przy braku zapłaty kolejnych rat, pod warunkiem, że ochrona obejmuje okres przypadający jeszcze przed terminem płatności danej raty. Przykładowo:
Jeżeli miesięczna rata dotyczy ochrony od 1 do 31 maja, ale płatna jest dopiero 15 maja – brak wpłaty może skutkować natychmiastowym wypowiedzeniem.
Brak terminu na złożenie wypowiedzenia
Ustawodawca nie określił, w jakim czasie od powstania zaległości ubezpieczyciel musi złożyć oświadczenie o wypowiedzeniu. W praktyce oznacza to, że może to zrobić w dowolnym momencie aż do końca obowiązywania umowy.
Przykładowe sytuacje:
- 📄 Natychmiastowe działanie – Ubezpieczyciel wypowiada umowę zaraz po upływie terminu płatności, kończąc ochronę od tego momentu.
- 📄 „Hodowanie” składki – Ubezpieczyciel kontynuuje ochronę do końca okresu, za który należała się składka, i dopiero wtedy wypowiada umowę.
Wypadek przed wypowiedzeniem – czy odszkodowanie się należy?
Tak. Jeżeli wypadek ubezpieczeniowy nastąpi przed złożeniem wypowiedzenia, ubezpieczyciel nadal ponosi odpowiedzialność. Sam fakt, że składka nie została opłacona w terminie, nie jest wystarczający do odmowy wypłaty odszkodowania.
Zapłata składki a możliwość wypowiedzenia
Jeżeli składka (lub jej pierwsza rata) zostanie uregulowana, ubezpieczyciel traci prawo do wypowiedzenia umowy w tym trybie. Ważne jednak, że:
- zapłata powinna obejmować również zaległe odsetki,
- zgodnie z art. 451 § 1 zd. 2 k.c., ubezpieczyciel może zaliczyć wpłatę najpierw na poczet odsetek, a dopiero później na kapitał, więc niepełna wpłata może nie uratować polisy.
Przykłady z praktyki
Przykład 1 – Ubezpieczenie OC przedsiębiorcy
Firma „Tech-Pol” zawarła polisę OC, w której ustalono, że ochrona zaczyna się 1 marca, a pierwsza rata składki jest płatna do 10 marca. Firma nie opłaciła raty w terminie, a ubezpieczyciel wypowiedział umowę 15 marca ze skutkiem natychmiastowym. Odpowiedzialność wygasła w dniu wypowiedzenia.
Przykład 2 – Ubezpieczenie na życie z płatnością miesięczną
Pan Marek miał polisę z miesięczną składką 200 zł, płatną do 20 dnia każdego miesiąca, ale ochrona obejmowała pełny miesiąc. W kwietniu nie zapłacił składki. Ubezpieczyciel wypowiedział umowę 5 maja, mimo że część ochrony za kwiecień już była świadczona – było to zgodne z prawem, ponieważ początek ochrony przypadał przed płatnością.
Podsumowanie – kluczowe wnioski
- Brak zapłaty składki w terminie może skutkować natychmiastowym wypowiedzeniem umowy przez ubezpieczyciela (art. 814 § 2 k.c.).
- Dotyczy to zarówno pierwszej, jak i – w niektórych przypadkach – kolejnych rat składki.
- Brak terminu ustawowego oznacza, że ubezpieczyciel może wypowiedzieć umowę w dowolnym momencie aż do jej wygaśnięcia.
- Wypadek przed wypowiedzeniem oznacza, że odszkodowanie się należy.
- Zapłata składki i odsetek przed wypowiedzeniem blokuje możliwość jego dokonania.
Podstawa prawna
- art. 814 § 2 – Kodeks cywilny
- art. 830 – Kodeks cywilny (w odniesieniu do ubezpieczeń osobowych)
- art. 451 § 1 zd. 2 – Kodeks cywilny
Tematy porad zawartych w poradniku
- wypowiedzenie umowy ubezpieczenia brak składki
- art. 814 kodeks cywilny 2025
- kiedy ubezpieczyciel może odmówić odszkodowania
- skutki nieopłacenia składki w terminie
Przydatne linki do urzędowych stron:
- https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19640160093 – Kodeks cywilny
- https://uokik.gov.pl/ – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
- https://rf.gov.pl/ – Rzecznik Finansowy