Brak terminowej zapłaty składki ubezpieczeniowej może skutkować nie tylko naliczeniem odsetek, ale również ustaniem odpowiedzialności ubezpieczyciela. To oznacza, że w pewnych okolicznościach, mimo że polisa nadal obowiązuje, ochrona ubezpieczeniowa zostaje „zawieszona”. W praktyce może to mieć poważne konsekwencje – jeśli w tym czasie wydarzy się wypadek ubezpieczeniowy, zakład ubezpieczeń może odmówić wypłaty świadczenia. Warto wiedzieć, kiedy i na jakich zasadach takie zawieszenie może nastąpić, aby uniknąć przykrych niespodzianek.
Kiedy brak zapłaty raty składki prowadzi do ustania odpowiedzialności?
Kwestia ta została uregulowana w art. 814 § 3 Kodeksu cywilnego, który stanowi:
„W razie zapłaty składki w ratach niezapłacenie w terminie kolejnej raty może powodować ustanie odpowiedzialności ubezpieczyciela, jeżeli przewidywała to umowa lub ogólne warunki ubezpieczenia, a ubezpieczający został wezwany po upływie terminu płatności do zapłaty z zagrożeniem, że brak zapłaty w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania spowoduje ustanie odpowiedzialności.”
Z tego przepisu wynikają trzy kluczowe przesłanki, które muszą być spełnione jednocześnie:
- Zastrzeżenie takiej sankcji w umowie lub OWU
Umowa ubezpieczenia lub ogólne warunki ubezpieczenia (OWU) muszą zawierać wyraźny zapis, że brak zapłaty kolejnej raty składki może spowodować ustanie odpowiedzialności. - Brak zapłaty kolejnej raty po terminie
Chodzi o niezapłacenie co najmniej drugiej raty składki w ustalonym terminie. - Wezwanie do zapłaty z ostrzeżeniem
Po upływie terminu płatności ubezpieczyciel musi wysłać wezwanie do zapłaty, w którym jasno wskaże, że brak wpłaty w ciągu 7 dni od jego otrzymania spowoduje ustanie odpowiedzialności.
Forma wezwania – dowolna, ale z ryzykiem dowodowym
Ustawodawca nie określił formy wezwania, więc może być ono wysłane np. listem poleconym, e-mailem, SMS-em czy nawet doręczone osobiście. Jednak z punktu widzenia ubezpieczyciela kluczowe jest udowodnienie, kiedy wezwanie zostało doręczone – ponieważ to od tej daty biegnie 7-dniowy, sztywny termin.
📌 Ważne: termin 7 dni jest bezwzględnie obowiązujący – nie można go skracać ani wydłużać, nawet jeśli strony chciałyby działać na korzyść ubezpieczonego.
Kiedy można wysłać wezwanie?
Przepisy nie wskazują konkretnego momentu, w którym ubezpieczyciel powinien wysłać wezwanie po upływie terminu płatności. Oznacza to, że wezwanie można wysłać w dowolnym momencie od dnia wymagalności składki aż do końca okresu ubezpieczenia.
Strony umowy mogą jednak wprowadzić własne ograniczenia, np. że wezwanie musi zostać wysłane w ciągu 14 dni od daty opóźnienia.
Czy ustanie odpowiedzialności oznacza rozwiązanie umowy?
Nie. Zasadniczo ustanie odpowiedzialności oznacza zawieszenie ochrony od 8. dnia po doręczeniu wezwania do czasu zapłaty zaległej raty. Po jej uregulowaniu ochrona wraca i ubezpieczyciel nie może powoływać się na wcześniejsze zawieszenie.
Sąd Najwyższy w wyroku z 5 maja 2016 r. uznał jednak, że po bezskutecznym upływie dodatkowego terminu umowa rozwiązuje się automatycznie – bez potrzeby wysyłania kolejnego pisma. Stanowisko to jest krytykowane, ponieważ art. 814 § 3 k.c. mówi jedynie o ustaniu odpowiedzialności, a nie o rozwiązaniu umowy.
Praktyczne przykłady
Przykład 1 – zawieszenie ochrony i jej przywrócenie
Pani Anna prowadzi salon kosmetyczny w Lublinie. Opłaca polisę OC w 4 ratach. Nie zapłaciła raty przypadającej na 15 lipca. Ubezpieczyciel 20 lipca wysłał listem poleconym wezwanie z informacją, że brak zapłaty w ciągu 7 dni od odbioru spowoduje ustanie odpowiedzialności. Pani Anna odebrała pismo 25 lipca. Od 2 sierpnia ochrona została zawieszona. 10 sierpnia opłaciła zaległą ratę – od tego dnia ochrona została wznowiona.
Przykład 2 – brak ochrony i spór sądowy
Pan Krzysztof, właściciel firmy transportowej z Gdyni, nie zapłacił drugiej raty składki AC. Wezwanie odebrał 5 listopada, ale zapłacił dopiero 20 listopada. 12 listopada miał wypadek drogowy. Ubezpieczyciel odmówił wypłaty, powołując się na ustanie odpowiedzialności. Pan Krzysztof przegrał w sądzie – przepisy nie pozwalają na „wydłużenie” terminu 7 dni.
Kluczowe wnioski
- Ustanie odpowiedzialności dotyczy tylko sytuacji, gdy polisa jest opłacana w ratach i niezapłacona jest co najmniej druga rata.
- Musi być wyraźny zapis w umowie lub OWU oraz wezwanie do zapłaty z ostrzeżeniem o skutkach.
- Termin 7 dni od otrzymania wezwania jest nieprzekraczalny.
- Ustanie odpowiedzialności to nie to samo co rozwiązanie umowy – po zapłacie ochrona wraca.
- Zachowuj dowody wysłania i odbioru korespondencji – to może przesądzić o wyniku sporu.
Podstawa prawna
- art. 814 § 3 – Kodeks cywilny (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 536 ze zm.)
Tematy porad zawartych w poradniku
- ustanie odpowiedzialności ubezpieczyciela
- brak zapłaty raty składki OC/AC
- wezwanie do zapłaty w ubezpieczeniu
- zawieszenie ochrony polisy
Przydatne linki do instytucji i przepisów
- https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640160093/U/D19640093Lj.pdf – Kodeks cywilny
- https://www.knf.gov.pl – Komisja Nadzoru Finansowego
- https://uokik.gov.pl – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów