Coraz więcej umów – w tym ubezpieczeniowych – zawiera się w formie elektronicznej. Przedsiębiorcy chętnie korzystają z możliwości przesyłania wzorców umów (np. regulaminów czy OWU) w formie plików cyfrowych. Jednak nie każde udostępnienie wzorca online oznacza, że konsument będzie nim skutecznie związany.
Znajomość zasad określonych w art. 384 § 4 Kodeksu cywilnego jest tu kluczowa, bo ich niedopełnienie może oznaczać bezskuteczność wzorca i utratę zapisów, które miały chronić interes przedsiębiorcy.
Czym jest „wzorzec w postaci elektronicznej”?
Kodeks cywilny przewiduje, że wzorzec umowy może być udostępniony w formie elektronicznej zarówno w sytuacjach opisanych w art. 384 § 1, jak i w art. 384 § 2 k.c. Przepis art. 384 § 4 k.c. stanowi tu lex specialis, czyli przepis szczególny, który precyzuje wymogi dla tej formy.
Aby wzorzec w postaci elektronicznej skutecznie wiązał drugą stronę, musi zostać udostępniony przed zawarciem umowy w taki sposób, aby konsument mógł go:
- przechowywać – zapisać w trwałej formie, dostępnej bez dodatkowego sprzętu czy wiedzy specjalistycznej,
- odtwarzać – wyświetlić lub wydrukować w zwykłym toku czynności.
Jakie formy udostępnienia są skuteczne?
✅ Przesłanie pliku PDF e-mailem – najczęściej stosowana praktyka w branży ubezpieczeniowej. Plik można zapisać, odtworzyć w dowolnym czasie, a jego treść jest zabezpieczona przed modyfikacją przez konsumenta.
✅ Przekazanie pliku na nośniku fizycznym – np. płyta CD, pendrive. Obecnie rzadziej spotykane, ale formalnie dopuszczalne.
Jakie formy udostępnienia są nieskuteczne?
❌ Samo opublikowanie treści wzorca na ogólnodostępnej stronie internetowej – bez możliwości pobrania pliku lub zapisu w trwałej formie.
Dlaczego? Ponieważ:
- Konsument nie ma pewności, że treść nie zostanie zmieniona lub usunięta.
- Nie jest spełniony warunek przechowywania i odtwarzania „w zwykłym toku czynności”.
- Dostęp jest uzależniony od bieżącej decyzji przedsiębiorcy.
Co ciekawe, orzecznictwo w tej kwestii nie jest całkowicie jednolite, ale większość doktryny uznaje, że taka forma nie spełnia wymogów kodeksowych.
Dodatkowe obowiązki ubezpieczycieli
Zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, ubezpieczyciel ma obowiązek zamieszczania na swojej stronie internetowej wszystkich wzorców umów, z których korzysta. Obowiązek ten dotyczy zarówno wzorców elektronicznych, jak i tradycyjnych.
Brak wykonania tego obowiązku nie powoduje jednak automatycznej bezskuteczności wzorca – wiąże się raczej z ryzykiem sankcji administracyjnych (np. kary od KNF).
Przykłady praktyczne
Przykład 1 – skuteczne doręczenie
Pan Adam kupuje polisę komunikacyjną przez internet. Po złożeniu wniosku otrzymuje e-mail z potwierdzeniem i załączonym plikiem PDF zawierającym OWU. Może go zapisać na komputerze i w każdej chwili wydrukować. W tym przypadku wzorzec został skutecznie doręczony.
Przykład 2 – nieskuteczne doręczenie
Pani Ewa kupuje ubezpieczenie telefonu przez formularz online. Przed kliknięciem „Zamawiam” widzi link „OWU” prowadzący do strony z treścią regulaminu. Nie ma możliwości pobrania pliku ani zapisu dokumentu w formie PDF, a strona nie daje gwarancji, że treść się nie zmieni. Taki sposób udostępnienia może zostać uznany za nieskuteczny.
Wnioski i rekomendacje
📌 Udostępnienie wzorca w formie elektronicznej jest skuteczne tylko wtedy, gdy konsument może go zapisać i odtworzyć w zwykłym toku czynności.
📌 Samo zamieszczenie treści na stronie internetowej, bez opcji pobrania w trwałej formie, jest ryzykowne i może prowadzić do bezskuteczności wzorca.
📌 W interesie przedsiębiorcy jest, aby doręczenie miało formę pozwalającą wykazać, że obowiązek został wykonany (np. przesłanie pliku PDF e-mailem).
📌 Ubezpieczyciele mają dodatkowy obowiązek publikowania wszystkich wzorców na swoich stronach, ale sankcja za niewykonanie tego obowiązku ma charakter administracyjny, a nie cywilnoprawny.
Podstawa prawna
- art. 384 § 1, § 2 i § 4 Kodeksu cywilnego – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.)
- art. 15 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej – ustawa z dnia 11 września 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 1844 z późn. zm.)
Tematy porad zawartych w poradniku
- skuteczne doręczenie wzorca w formie elektronicznej
- wzorce umów w branży ubezpieczeniowej
- art. 384 § 4 k.c. – lex specialis
- obowiązki ubezpieczycieli online
- nieskuteczne udostępnienie wzorca
Przydatne linki do urzędów i instytucji
- https://www.uokik.gov.pl – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
- https://www.knf.gov.pl – Komisja Nadzoru Finansowego
- https://isap.sejm.gov.pl – Internetowy System Aktów Prawnych