Zajęcie środków zgromadzonych na rachunku bankowym to jeden z najskuteczniejszych sposobów prowadzenia egzekucji komorniczej. Sprawa komplikuje się jednak, gdy rachunek nie należy wyłącznie do dłużnika, lecz prowadzony jest jako wspólny rachunek kilku osób. W tym poradniku dowiesz się, na jakich zasadach komornik może zająć środki na wspólnym rachunku, jakie prawa i obowiązki mają współposiadacze oraz w jaki sposób można się bronić przed niesłuszną egzekucją.
Dlaczego temat egzekucji z rachunku wspólnego jest tak ważny?
Coraz więcej osób korzysta z tzw. rachunków wspólnych – nie tylko małżonkowie, ale także partnerzy, członkowie rodzin, wspólnicy spółek cywilnych czy osoby prowadzące wspólne inwestycje. W przypadku, gdy jeden ze współposiadaczy rachunku zostaje dłużnikiem i rozpoczyna się wobec niego postępowanie egzekucyjne, pojawia się pytanie: czy komornik może zająć środki należące do pozostałych osób? Jak zabezpieczyć swoje interesy w sytuacji, gdy wspólnik lub małżonek ma kłopoty finansowe? Poradnik odpowiada na te pytania, wskazując, jakie prawa przysługują współposiadaczom i dłużnikowi oraz na co warto zwrócić uwagę, by nie stracić niesłusznie swoich pieniędzy.
Zasady prowadzenia egzekucji z rachunku wspólnego
Kto może być współposiadaczem rachunku wspólnego?
Zgodnie z art. 51 ustawy Prawo bankowe, rachunek wspólny może być prowadzony dla:
- kilku osób fizycznych,
- kilku jednostek samorządu terytorialnego,
- stron umowy o współpracy w rozumieniu ustawy Prawo geologiczne i górnicze,
- kilku dobrowolnych funduszy emerytalnych zdefiniowanej daty zarządzanych przez jedno powszechne towarzystwo emerytalne.
Rachunek rodzinny to wyjątek – nie podlega tym samym zasadom.
Co to oznacza w praktyce?
Jeżeli masz wspólny rachunek z drugą osobą (np. partnerem, wspólnikiem, rodzeństwem), każdy z was posiada prawo do całości środków zgromadzonych na rachunku – dopóki umowa nie stanowi inaczej. Możecie swobodnie dysponować pieniędzmi, a bank traktuje was jako wierzycieli całości środków (art. 367 Kodeksu cywilnego).
Jak komornik zajmuje wspólny rachunek bankowy?
Egzekucja z rachunku wspólnego przebiega na podobnych zasadach jak zajęcie rachunku indywidualnego, z tym że występuje kilka kluczowych różnic, o których musisz wiedzieć.
Podstawowe zasady:
- Komornik może zająć rachunek wspólny nawet wtedy, gdy tytuł wykonawczy wystawiony jest tylko przeciwko jednemu współposiadaczowi (dłużnikowi).
- Po zajęciu bank blokuje dostęp do środków w wysokości odpowiadającej zadłużeniu wraz z kosztami egzekucyjnymi.
- Dalsze czynności egzekucyjne prowadzi się tylko do udziału przypadającego dłużnikowi – czyli komornik musi ustalić, jaka część środków na rachunku faktycznie należy do dłużnika.
Obowiązki dłużnika i znaczenie umowy rachunku wspólnego
Po zajęciu rachunku dłużnik musi w ciągu tygodnia przedłożyć komornikowi umowę rachunku wspólnego, z której wynika jego udział w środkach. Termin liczy się od skutecznego doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku.
- Jeśli dłużnik nie złoży umowy w terminie, komornik może zastosować domniemanie, że udziały współposiadaczy są równe.
- Jeśli umowa rachunku nie określa udziałów, również przyjmuje się, że są równe.
Komornik nie ma prawa żądać umowy rachunku bezpośrednio od banku – obowiązek ciąży wyłącznie na dłużniku.
Przykład 1:
Anna Nowak i Tomasz Kowalczyk prowadzą wspólny rachunek oszczędnościowy. Komornik zajmuje rachunek na podstawie tytułu wykonawczego przeciwko Tomaszowi, który ma dług wobec firmy windykacyjnej. Bank blokuje środki do wysokości 12 000 zł (kwota długu i koszty). Tomasz nie dostarcza w terminie umowy rachunku, dlatego komornik przyjmuje, że udziały są po 50%. Egzekucja obejmuje więc 6 000 zł (udział Tomasza). Pozostałe środki mogą być zwolnione z egzekucji.
Przykład 2:
Trzech wspólników spółki cywilnej (Marek, Patryk i Daniel) posiada wspólny rachunek firmowy. Marek zalega z opłatą podatku VAT i ma wobec tego tytuł wykonawczy. Po zajęciu rachunku komornik wzywa Marka do dostarczenia umowy rachunku. Okazuje się, że Marek ma tylko 1/3 udziału. Egzekucja obejmuje wyłącznie środki odpowiadające tej części.
Niedoregulowania i obowiązek informowania współposiadaczy
Polskie prawo nie nakłada obowiązku na komornika, by informował pozostałych współposiadaczy (niebędących dłużnikami) o zajęciu rachunku wspólnego. Wyjątkiem są współposiadacze będący wspólnikami spółki cywilnej – w tym wypadku komornik ma taki obowiązek.
W praktyce oznacza to, że:
- Pozostali współposiadacze o zajęciu rachunku dowiedzą się z wyciągu bankowego lub informacji z banku.
- To rozwiązanie może utrudnić szybką reakcję na egzekucję, np. złożenie powództwa przeciwegzekucyjnego.
Egzekucja z rachunku wspólnego małżonków
Zgodnie z art. 891² Kodeksu postępowania cywilnego, egzekucja z rachunku wspólnego małżonków może być prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego tylko przeciwko jednemu z małżonków, ale wyłącznie jeśli pozostają oni w ustroju wspólności majątkowej (ustawowej lub umownej).
- Jeśli małżonkowie mają rozdzielność majątkową, traktuje się ich jak osoby trzecie – a wtedy egzekucję prowadzi się według zasad ogólnych, jak w przypadku zwykłego rachunku wspólnego.
Małżonek niebędący dłużnikiem może bronić się przed egzekucją, jeśli środki na rachunku pochodzą z jego majątku osobistego lub innych źródeł, które nie podlegają egzekucji.
Najważniejsze wskazówki dla współposiadaczy rachunku wspólnego
- Sprawdź treść umowy rachunku wspólnego. Warto ustalić już przy podpisywaniu umowy, jakie udziały mają poszczególni współposiadacze i czy są one wyraźnie określone.
- Pilnuj terminów! Jeśli jesteś dłużnikiem i współposiadaczem rachunku – po zajęciu masz tylko 7 dni na przedstawienie komornikowi umowy rachunku.
- Rozważ prowadzenie odrębnych rachunków, jeśli chcesz uniknąć ryzyka zajęcia środków w przypadku problemów finansowych drugiej osoby.
- Monitoruj rachunek – jeśli jesteś współposiadaczem i zauważysz blokadę środków, ustal jak najszybciej przyczynę i ewentualnie złóż powództwo przeciwegzekucyjne.
Podsumowanie
Egzekucja z rachunku wspólnego jest możliwa nawet wtedy, gdy dłużnikiem jest tylko jeden ze współposiadaczy. Pozostali współposiadacze powinni być świadomi ryzyka oraz tego, jak bronić swoich interesów. Kluczowe jest ustalenie udziałów oraz szybka reakcja po zajęciu środków. Prawo nie zapewnia pełnej ochrony przed egzekucją, ale daje narzędzia do walki o zwolnienie niesłusznie zajętych środków.
Podstawa prawna
- art. 51, art. 51a, art. 51c, art. 52 – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2023 r. poz. 2488)
- art. 367, art. 725, art. 728 – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2023 r. poz. 1610)
- art. 889 § 1 pkt 2, art. 891¹, art. 891², art. 913–920¹, art. 13 § 2, art. 168 – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550)
- art. 9 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze
- art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych
Tematy porad zawartych w poradniku
- egzekucja z rachunku wspólnego 2025
- komornik a rachunek wspólny
- ochrona współposiadacza rachunku
- powództwo przeciwegzekucyjne rachunek wspólny
- wspólny rachunek bankowy dłużnika