Wielu przedsiębiorców i osób prowadzących działalność gospodarczą może spotkać się z sytuacją, w której ich rachunek bankowy zostaje zajęty najpierw w trybie zabezpieczenia roszczeń, a następnie – w toku postępowania egzekucyjnego. Taka sytuacja budzi wiele pytań dotyczących uprawnień dłużnika, możliwości dysponowania środkami oraz obowiązków banku. W tym poradniku w przystępny sposób wyjaśniam, jak w praktyce wygląda zbieg tych dwóch postępowań, jakie są skutki dla dłużnika i banku oraz na co zwrócić uwagę, by uniknąć niepotrzebnych problemów.
Dlaczego zbieg postępowania zabezpieczającego i egzekucji jest istotny?
Zbieg zajęcia rachunku bankowego w obu trybach (zabezpieczenia i egzekucji) dotyczy praktycznie każdego, kto prowadzi firmę lub obraca większymi kwotami – w praktyce rachunek bankowy często jest pierwszym celem zajęcia. Zrozumienie tej procedury pozwala świadomie podejmować decyzje oraz skutecznie komunikować się z bankiem, komornikiem czy sądem. Kluczowe są tu także konsekwencje naruszenia przepisów przez bank – za niewłaściwe działania grozi bowiem poważna odpowiedzialność.
Na czym polega zajęcie rachunku bankowego w postępowaniu zabezpieczającym?
Zajęcie rachunku bankowego w postępowaniu zabezpieczającym to jeden ze sposobów ochrony interesów wierzyciela jeszcze przed wydaniem prawomocnego wyroku. Na podstawie postanowienia sądu rachunek dłużnika zostaje zablokowany – bank nie może realizować z niego wypłat ani przelewów poza wyjątkami, na które zezwoli sąd. Przykładowo, sąd może dopuścić comiesięczne wypłaty na wynagrodzenia pracowników czy podatki.
Przykład 1:
Firma „Jaspis” z Poznania otrzymała od sądu postanowienie o zabezpieczeniu roszczenia na kwotę 80 000 zł. Bank, po otrzymaniu zawiadomienia, zablokował rachunek firmowy, ale sąd wyraził zgodę na dokonywanie wypłat do 8 000 zł miesięcznie na wynagrodzenia pracowników. Firma mogła więc wypłacać środki tylko w określonym przez sąd zakresie.
Co się dzieje, gdy dochodzi do egzekucji komorniczej tego samego rachunku?
W przypadku, gdy po zajęciu rachunku w trybie zabezpieczenia dochodzi do wszczęcia egzekucji komorniczej, w praktyce pojawia się tzw. zbieg postępowań. Kluczowe znaczenie ma tu art. 890¹ Kodeksu postępowania cywilnego.
Jakie skutki wywołuje zajęcie egzekucyjne dla uprawnień dłużnika?
Zgodnie z art. 890¹ k.p.c., w momencie skutecznego zajęcia rachunku bankowego przez komornika, dłużnik traci prawo do dalszego korzystania z uprawnień nadanych przez sąd w postępowaniu zabezpieczającym (np. możliwość wypłat z rachunku w określonym zakresie). Zajęcie egzekucyjne „zamyka” wszelkie wcześniejsze uprawnienia wynikające z zabezpieczenia – od tego dnia bank ma całkowity zakaz dokonywania wypłat z rachunku.
Przykład 2:
Pani Elżbieta z firmy „Lazurit” z Wrocławia miała zajęty rachunek na podstawie zabezpieczenia (mogła wypłacać 4 000 zł miesięcznie na czynsz za lokal). Po dwóch miesiącach wierzyciel wszczął egzekucję komorniczą – komornik zajął rachunek i poinformował bank. Od dnia, w którym bank otrzymał zawiadomienie o zajęciu egzekucyjnym, pani Elżbieta straciła prawo do wypłat – nawet tych, na które wcześniej zgodził się sąd.
Jakie są obowiązki banku przy zbiegu zajęć?
Bank, który otrzyma zawiadomienie o zajęciu egzekucyjnym, ma obowiązek niezwłocznie wstrzymać wszelkie wypłatyz rachunku, nawet jeśli wcześniej wykonywał je na podstawie postanowienia sądu o zabezpieczeniu. Naruszenie tego obowiązku przez bank wiąże się z odpowiedzialnością odszkodowawczą wobec wierzyciela (art. 892 k.p.c.). Dla banku oznacza to konieczność zachowania szczególnej ostrożności i niezwłocznego reagowania na pisma komornika.
Ważne:
Momentem, w którym bank powinien wstrzymać wypłaty, jest dzień otrzymania zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym. Nie ma tu znaczenia, kiedy samo postanowienie o zabezpieczeniu utraciło moc – to właśnie dzień doręczenia zawiadomienia przez komornika decyduje o „zamrożeniu” rachunku.
Co grozi bankowi za naruszenie zakazu wypłat?
Jeśli bank dokona wypłaty środków z rachunku po doręczeniu mu zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym, ponosi odpowiedzialność na zasadach określonych w art. 892 k.p.c. Może to oznaczać konieczność zapłaty równowartości niewłaściwie wypłaconych kwot na rzecz wierzyciela.
Przykład 3:
Bank Spółdzielczy w Bystrzycy popełnił błąd i po otrzymaniu zawiadomienia od komornika wypłacił z zajętego rachunku firmie „Agat” 5 000 zł. W rezultacie sąd zobowiązał bank do przekazania tej kwoty wierzycielowi oraz do pokrycia dodatkowych kosztów postępowania.
Podsumowanie – co warto zapamiętać?
- Zajęcie rachunku bankowego w trybie zabezpieczenia daje dłużnikowi ograniczone prawo do korzystania z rachunku – zgodnie z decyzją sądu.
- Zajęcie egzekucyjne „wyłącza” wszystkie uprawnienia wynikające z wcześniejszego zabezpieczenia – od dnia doręczenia zawiadomienia bankowi, nie wolno już wypłacać żadnych środków.
- Bank musi bezwzględnie przestrzegać zakazu wypłat – złamanie tego obowiązku naraża go na poważną odpowiedzialność finansową.
- Dłużnik powinien być świadomy, że wszczęcie egzekucji oznacza automatyczną utratę wszelkich uprawnień do korzystania z zajętego rachunku, nawet jeśli miał zgodę sądu na wypłaty.
- Przedsiębiorco! Jeżeli twój rachunek został najpierw zajęty na zabezpieczenie, a następnie w postępowaniu egzekucyjnym, nie próbuj zlecać żadnych wypłat po otrzymaniu informacji o zajęciu przez komornika – grozi to konsekwencjami nie tylko dla banku, ale i dla Ciebie.
Podstawa prawna
- art. 752² – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
- art. 890¹ – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
- art. 892 – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
Tematy porad zawartych w poradniku
- zbieg zajęcia rachunku bankowego 2025
- egzekucja komornicza rachunku a zabezpieczenie
- odpowiedzialność banku za wypłaty po zajęciu rachunku
- prawa dłużnika przy zajęciu konta firmowego
Przydatne strony urzędowe
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc
https://www.komornik.pl/