Egzekucja komornicza to sytuacja, która budzi wiele pytań i obaw – zarówno u dłużników, jak i u wierzycieli. Jednym z kluczowych etapów postępowania jest dozór nad zajętymi ruchomościami. To od prawidłowego powierzenia i sprawowania dozoru często zależy nie tylko zabezpieczenie wartości rzeczy, ale i koszty całego postępowania egzekucyjnego. W tym poradniku wyjaśniam, jak w praktyce wygląda dozór nad zajętymi przedmiotami, kto może być dozorcą, jakie są prawa i obowiązki tej osoby oraz jakie skutki niesie odebranie dozoru.
Zasady oddania ruchomości pod dozór w egzekucji komorniczej
Dozór nad zajętymi ruchomościami najczęściej sprawuje osoba, u której rzecz znajdowała się w momencie zajęcia – najczęściej jest to sam dłużnik lub członek jego rodziny. Tylko z ważnych powodów komornik może powierzyć dozór komuś innemu, np. wierzycielowi czy osobie trzeciej. Jednak nawet wtedy, jeżeli koszty przeniesienia lub przechowania rzeczy byłyby wyższe niż jej wartość, komornik nie może zdecydować o zmianie dozorcy. Takie rozwiązanie pozwala ograniczyć koszty egzekucji i zabezpieczyć interesy wszystkich stron (art. 855 § 1 k.p.c.).
Przykład 1:
Firma „Technopartner” z Katowic prowadziła sklep z elektroniką. W związku z zaległościami podatkowymi, komornik zajął znajdujące się w sklepie laptopy i telefony. Dozór nad sprzętem pozostawił właścicielowi sklepu, bo nie było podstaw, by przenosić je gdzie indziej. Dopiero po tym, gdy dłużnik próbował wywieźć część towaru bez zgody komornika, dozór odebrano i powierzoną rzecz przewieziono do profesjonalnej firmy magazynującej.
Przykład 2:
W przypadku sporu między dłużnikiem a osobą wynajmującą lokal, gdzie znajdowały się zajęte przedmioty, komornik uznał, że istnieje ryzyko uszkodzenia lub zniszczenia sprzętu i przekazał dozór lokalnej firmie ochroniarskiej. Jednak koszt przechowania okazał się zbyt wysoki w stosunku do wartości sprzętu, więc sąd uchylił decyzję komornika, a rzeczy wróciły pod dozór pierwotny.
Kto nie może zostać dozorcą zajętych rzeczy?
Od 1 stycznia 2019 roku przepisy jasno wskazują, kto nie może być dozorcą:
- Komornik oraz osoby przez niego zatrudnione, a także ich małżonkowie, dzieci, rodzice i rodzeństwo są wyłączeni z możliwości sprawowania dozoru (art. 855 § 5 k.p.c.).
Jeśli zachodzą ważne powody (np. nadużycia ze strony dozorcy, niewłaściwe zabezpieczenie rzeczy), komornik może w drodze postanowienia odebrać dozór i powierzyć go komuś innemu. W takim postanowieniu musi znaleźć się uzasadnienie decyzji, a odpis trafia do sądu właściwego dla kancelarii komorniczej wraz z nośnikiem zawierającym nagranie czynności. Sąd może z urzędu uchylić decyzję komornika – i obciążyć komornika kosztami nieuzasadnionego odebrania dozoru.
⚠️ Ważne!
Wydatki związane z przeniesieniem lub przechowaniem rzeczy nie mogą być wyższe niż wartość zajętych przedmiotów – w przeciwnym razie dozór musi pozostać przy pierwotnym dozorcy.
Jak wygląda przejęcie rzeczy przez komornika?
Jeśli zachodzą okoliczności uzasadniające odebranie dozoru (np. zagrożenie zniszczeniem mienia, utrudnianie egzekucji), komornik może przejąć drobne ruchomości pod swój osobisty dozór. Wówczas nie przysługuje mu wynagrodzenie za przechowywanie, a przedmioty są deponowane w kancelarii komornika (art. 855 § 14 k.p.c.). Na polecenie sądu lub zgodny wniosek obu stron, komornik musi wydać rzeczy uprawnionemu.
Zmiana dozorcy i elektroniczna sprzedaż ruchomości
Złożenie wniosku o sprzedaż rzeczy w trybie licytacji elektronicznej lub o wybór przedsiębiorcy przeprowadzającego sprzedaż elektronicznie to niezależne podstawy do odebrania dozoru dłużnikowi (art. 879² § 2 i art. 879¹⁰ k.p.c.). W praktyce, jeżeli wierzyciel składa taki wniosek, dozór może zostać przekazany podmiotowi prowadzącemu sprzedaż.
Prawa i obowiązki dozorcy zajętych ruchomości
Zakres praw i obowiązków dozorcy określają art. 856–862 k.p.c. Dozorca musi dbać o rzecz, nie może jej używać, zbywać, zastawiać czy uszkadzać. Jeżeli jednak rzecz „pracuje na siebie” i przynosi dochód (np. wynajęty samochód czy maszyna), a dozorca nie jest uprawniony do korzystania z niej, po ustaniu dozoru musi złożyć rachunek z uzyskanych dochodów komornikowi. Po odliczeniu wydatków czysty dochód trafia na rachunek depozytowy Ministra Finansów. Wynagrodzenie dla dozorcy jest pokrywane z tych środków, reszta zaś dołącza się do sumy uzyskanej z egzekucji. W razie umorzenia egzekucji pozostała kwota wraca do dłużnika (art. 862 k.p.c.).
📌 Uwaga:
Tylko dłużnik jest uprawniony do korzystania z rzeczy będącej pod dozorem. Inne osoby, w tym wierzyciel lub zastawnik, nawet jeśli mieli fizyczne posiadanie rzeczy, nie mogą jej użytkować ani pobierać z niej dochodów.
Obowiązki dozorcy zajętych ruchomości – czego musisz przestrzegać?
Osoba, której komornik powierza dozór nad zajętą ruchomością, staje się w praktyce „stróżem” tej rzeczy na czas egzekucji. Jej zadaniem jest przede wszystkim zabezpieczenie mienia i dbanie, by nie zostało zniszczone, zagubione lub wykorzystane w sposób sprzeczny z prawem.
Podstawowe obowiązki dozorcy (art. 856–861 k.p.c.)
Dozorca ma obowiązek:
- dbać o powierzoną rzecz i utrzymać ją w stanie niepogorszonym,
- nie korzystać z rzeczy, chyba że jest do tego wyraźnie uprawniony (dotyczy wyłącznie dłużnika),
- nie udostępniać, nie przenosić, nie zbywać ani nie zastawiać zajętego mienia,
- informować komornika o każdej zmianie dotyczącej stanu rzeczy – np. kradzieży, uszkodzeniu, zniszczeniu,
- umożliwić komornikowi dostęp do rzeczy na każde jego wezwanie.
⚠️ Odpowiedzialność dozorcy
Dozorca odpowiada za szkodę, jaką poniosłyby wierzyciel lub dłużnik wskutek niewłaściwego sprawowania dozoru. Jeżeli rzecz ulegnie zniszczeniu, zaginięciu lub uszkodzeniu z winy dozorcy, może on być zobowiązany do naprawienia szkody.
Odpowiedzialność karna i cywilna dozorcy
- Jeżeli dozorca celowo zbywa, ukrywa lub niszczy zajętą rzecz, może narazić się na odpowiedzialność karną z art. 300 § 2 kodeksu karnego (udzielanie pomocy do ukrycia składników majątku w celu udaremnienia egzekucji).
- W przypadku zaniedbań, np. pozostawienia rzeczy bez opieki, co doprowadzi do jej kradzieży, dozorca ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą wobec wierzyciela lub dłużnika.
Wynagrodzenie i zwrot wydatków dozorcy
W praktyce, jeśli dozór nad rzeczą sprawuje dłużnik, najczęściej nie przysługuje mu dodatkowe wynagrodzenie. Wyjątkiem są sytuacje, gdy dozór został powierzony osobie trzeciej (np. firmie magazynującej). Wydatki związane z przechowaniem rzeczy, zabezpieczeniem czy transportem są zwracane z masy egzekucyjnej, ale tylko w uzasadnionych i niezbędnych przypadkach.
Przykład 3:
Pan Paweł, będący dozorcą samochodu zajętego przez komornika, musiał ponieść koszt lawety, gdy pojazd przestał być sprawny i wymagał przewiezienia do bezpiecznego miejsca. Przedstawione rachunki zostały zwrócone przez komornika z sum uzyskanych w egzekucji.
Procedura odebrania dozoru i odwołania – jakie masz prawa?
Odebranie dozoru – kiedy i w jaki sposób?
Odebranie dozoru następuje na mocy postanowienia komornika, które musi zawierać uzasadnienie – czyli dokładne wskazanie przyczyn takiej decyzji (np. niewłaściwa opieka nad rzeczą, próba zbycia przedmiotu, konflikt interesów). Komornik jest zobowiązany niezwłocznie poinformować sąd rejonowy właściwy według siedziby swojej kancelarii. Do sądu trafia odpis postanowienia i nagranie z przebiegu czynności.
Sąd może, z urzędu, uchylić postanowienie komornika, jeżeli uzna, że nie było podstaw do odebrania dozoru lub naruszono prawa dłużnika czy wierzyciela. Jeżeli decyzja komornika okaże się nieuzasadniona, sąd może nałożyć na komornika obowiązek pokrycia kosztów związanych z odebraniem dozoru.
Możliwość odwołania się od decyzji komornika
Strony postępowania (dłużnik, wierzyciel, dozorca) mogą składać wnioski i zażalenia do sądu na czynności komornika, w tym także na postanowienie o odebraniu dozoru. Sąd rozpatruje sprawę w trybie określonym w art. 759 § 2 k.p.c.
Przykład 4:
Pani Joanna była dozorcą maszyn budowlanych zajętych w ramach egzekucji. Komornik odebrał jej dozór po tym, jak inny przedsiębiorca twierdził, że maszyny nie są odpowiednio zabezpieczone. Pani Joanna złożyła zażalenie, a sąd uznał, że komornik nie wykazał ważnych powodów do odebrania dozoru – maszyny były sprawne i przechowywane zgodnie z instrukcją. Sąd uchylił decyzję komornika, a koszty przeniesienia maszyn pokrył komornik.
Skutki finansowe i praktyczne powierzenia dozoru
Prawidłowe sprawowanie dozoru pozwala uniknąć dodatkowych kosztów i zabezpiecza interesy wszystkich stron egzekucji. Niewłaściwe wykonywanie obowiązków dozorcy może prowadzić nie tylko do odpowiedzialności finansowej, ale także do problemów z dalszym prowadzeniem działalności gospodarczej.
Warto pamiętać:
- Oddanie rzeczy pod dozór profesjonalnej firmie generuje koszty, które mogą pomniejszyć kwotę uzyskaną z egzekucji,
- Dłużnik jako dozorca nie otrzymuje wynagrodzenia, a w przypadku przejęcia dozoru przez komornika – nie są naliczane żadne opłaty,
- Każda zmiana dozorcy powinna być uzasadniona, a strony mogą dochodzić swoich praw w sądzie.
Podsumowanie – najważniejsze wnioski dla przedsiębiorcy
- Komornik oddaje ruchomości pod dozór najczęściej osobie, u której były w chwili zajęcia, zwykle dłużnikowi.
- Dozoru nie może sprawować komornik, jego pracownicy oraz bliscy.
- Dozór można odebrać tylko z ważnych powodów, przy czym koszty nie mogą być wyższe niż wartość rzeczy.
- Dozorca odpowiada za powierzone mienie – zarówno cywilnie, jak i karnie.
- W przypadku sporu lub nieuzasadnionego odebrania dozoru przysługuje zażalenie do sądu.
- Zyskujesz pewność, że Twoje prawa – zarówno jako dłużnika, jak i wierzyciela – są zabezpieczone, jeśli znasz zasady dozoru i korzystasz z przysługujących środków odwoławczych.
Podstawa prawna
- art. 855–862, art. 759 § 2, art. 879² § 2, art. 879¹⁰ – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 300 § 2 – Kodeks karny
Tematy porad zawartych w poradniku
- dozór nad ruchomościami zajętymi przez komornika
- prawa i obowiązki dozorcy egzekucyjnego
- zmiana dozorcy w egzekucji komorniczej
- odpowiedzialność za powierzone mienie podczas egzekucji
Przydatne adresy urzędowe
- https://www.gov.pl/web/komornicy – oficjalna strona Krajowej Rady Komorniczej
- https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc – Ministerstwo Sprawiedliwości
- https://isap.sejm.gov.pl/ – Internetowy System Aktów Prawnych