Kontrole działalności gospodarczej to codzienność w życiu wielu przedsiębiorców. Jednak nie każda kontrola prowadzona przez organ państwowy musi przebiegać bez sprzeciwu ze strony firmy. Polskie prawo przewiduje możliwość zgłoszenia sprzeciwu wobec czynności kontrolnych, co pozwala na czasowe wstrzymanie kontroli i daje czas na przygotowanie odpowiednich argumentów lub wyjaśnień. W niniejszym poradniku wyjaśniam, kto i w jakim trybie może wnieść sprzeciw, jakie wymogi musi spełnić taki sprzeciw oraz jakie są konsekwencje jego wniesienia.
Kto ma prawo wnieść sprzeciw wobec czynności kontrolnych?
Prawo do wniesienia sprzeciwu przysługuje wyłącznie przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców, przepisy rozdziału 5 tej ustawy dotyczą tylko kontroli prowadzonej wobec przedsiębiorców. W praktyce oznacza to, że złożenie sprzeciwu jest zarezerwowane dla osób prowadzących działalność gospodarczą lub ich przedstawicieli.
Ważne jest, że sprzeciw może być zgłoszony nie tylko przez samego przedsiębiorcę, ale również przez:
- pełnomocnika przedsiębiorcy,
- osobę upoważnioną do reprezentowania przedsiębiorcy podczas kontroli (jeżeli upoważnienie obejmuje takie działania).
Nie ma możliwości skutecznego wniesienia sprzeciwu przez osobę trzecią działającą w interesie przedsiębiorcy, np. przez organizację społeczną. Potwierdzają to również orzeczenia sądów administracyjnych.
Przykład praktyczny:
Pani Katarzyna Nowak, prowadząca działalność w Toruniu, została poddana kontroli przez urząd skarbowy. W czasie kontroli w firmie obecny był jej pełnomocnik, radca prawny – mec. Andrzej Wójcik. To właśnie mecenas Wójcik, na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa, skutecznie złożył sprzeciw wobec czynności kontrolnych.
Jakie są formalne wymogi skutecznego sprzeciwu?
Aby sprzeciw wywołał zamierzone skutki prawne, musi spełniać szereg formalnych warunków:
- Złożenie przez uprawniony podmiot – przedsiębiorcę, jego pełnomocnika lub osobę upoważnioną do reprezentowania firmy w kontroli.
- Forma pisemna – sprzeciw musi być sporządzony na piśmie; można również wykorzystać dokument elektroniczny, opatrzony bezpiecznym podpisem elektronicznym.
- Uzasadnienie – przedsiębiorca powinien wyraźnie wskazać, jakie okoliczności jego zdaniem uzasadniają wniesienie sprzeciwu. Należy również sformułować zarzuty dotyczące nieprawidłowego działania organu kontrolującego, podając podstawę prawną i rodzaj naruszenia.
- Wniesienie w toku kontroli – sprzeciw można złożyć tylko w trakcie trwania czynności kontrolnych. Po zakończeniu kontroli sprzeciw nie wywoła żadnych skutków.
- Dotrzymanie terminu – sprzeciw trzeba wnieść w terminie trzech dni roboczych od wszczęcia kontroli lub od zaistnienia przesłanki uzasadniającej sprzeciw.
- Doręczenie organowi – sprzeciw musi być doręczony organowi, który prowadzi kontrolę.
- Zawiadomienie kontrolującego – przedsiębiorca powinien zawiadomić osobę przeprowadzającą kontrolę o fakcie wniesienia sprzeciwu.
Jeśli którakolwiek z powyższych przesłanek nie zostanie spełniona, sprzeciw nie wywoła zamierzonych skutków prawnych, czyli nie wstrzyma kontroli ani nie wstrzyma biegu czasu jej trwania.
Przykład praktyczny:
Firma transportowa z Poznania wniosła sprzeciw wobec kontroli przeprowadzanej przez Inspekcję Transportu Drogowego. Jednakże złożono go ustnie podczas rozmowy z inspektorem, bez pisemnego uzasadnienia. Organ nie uznał tego za skuteczny sprzeciw – nie został on bowiem wniesiony w wymaganej formie i z odpowiednim uzasadnieniem.
Co powinno znaleźć się w treści sprzeciwu?
Skuteczny sprzeciw musi zawierać:
- Oznaczenie przedsiębiorcy (nazwa firmy, NIP, adres itp.),
- Precyzyjne wskazanie naruszenia przez organ kontroli wraz z podstawą prawną,
- Faktyczne okoliczności uzasadniające wniesienie sprzeciwu,
- Zarzuty dotyczące sposobu prowadzenia kontroli (np. naruszenie procedury wszczęcia kontroli, niewłaściwe upoważnienie kontrolujących itp.).
Nie ma obowiązku składania osobnego wniosku o wstrzymanie czynności kontrolnych – skutkiem wniesienia skutecznego sprzeciwu jest z mocy prawa wstrzymanie kontroli oraz biegu czasu jej trwania (art. 59 ust. 5 pkt 1 pr. przed.).
Kiedy i jak doręczyć sprzeciw oraz zawiadomić kontrolujących?
Sprzeciw należy doręczyć organowi prowadzącemu kontrolę – najlepiej za potwierdzeniem odbioru (np. osobiście do protokołu lub przesyłką poleconą za zwrotnym potwierdzeniem odbioru). Równocześnie należy poinformować kontrolującego (czyli osobę prowadzącą kontrolę), że sprzeciw został złożony – w tym zakresie ustawa nie przewiduje dodatkowych wymogów formalnych poza pisemnością.
Jakie są skutki wniesienia sprzeciwu wobec czynności kontrolnych?
Wniesienie skutecznego sprzeciwu powoduje:
- Wstrzymanie czynności kontrolnych – od momentu wniesienia sprzeciwu do czasu rozpatrzenia go przez organ,
- Wstrzymanie biegu czasu trwania kontroli – okres od dnia wniesienia sprzeciwu do dnia zakończenia postępowania w sprawie sprzeciwu nie wlicza się do ogólnego czasu kontroli.
Warto pamiętać, że w przypadku kontroli podatkowej przepisy dotyczące uzupełniania braków formalnych podania (art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej) nie mają zastosowania. Organ nie ma obowiązku wzywania przedsiębiorcy do uzupełnienia braków – sprzeciw złożony bez uzasadnienia zostanie pozostawiony bez rozpoznania.
Kiedy nie można wnieść sprzeciwu?
Nie każda kontrola uprawnia do złożenia sprzeciwu. Sprzeciw nie przysługuje m.in. w przypadku tzw. kontroli krzyżowej, której celem nie jest bezpośrednie skontrolowanie przedsiębiorcy, a zweryfikowanie danych u innego podmiotu. Takie działania mają charakter czynności sprawdzających, a nie pełnoprawnych czynności kontrolnych.
Co jeśli sprzeciw zostanie wniesiony po zakończeniu kontroli?
Sprzeciw wniesiony po zakończeniu czynności kontrolnych nie wywoła żadnych skutków prawnych – nie wstrzyma już zakończonej kontroli. Takie pismo powinno być traktowane jako skarga w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ale nie daje prawa do wznowienia kontroli czy prowadzenia postępowania odwoławczego lub sądowoadministracyjnego.
Podsumowanie
- Sprzeciw wobec czynności kontrolnych może wnieść wyłącznie przedsiębiorca, jego pełnomocnik lub osoba upoważniona do reprezentowania go podczas kontroli.
- Sprzeciw musi być złożony w formie pisemnej, z uzasadnieniem i w terminie 3 dni roboczych od wszczęcia kontroli.
- Należy zawiadomić kontrolujących o wniesieniu sprzeciwu oraz doręczyć pismo organowi kontroli.
- Wniesienie skutecznego sprzeciwu powoduje automatyczne wstrzymanie czynności kontrolnych oraz biegu czasu ich trwania.
- Sprzeciw nie przysługuje przy kontroli krzyżowej i nie wywołuje skutków prawnych, jeśli zostanie złożony po zakończeniu kontroli.
Podstawa prawna
- art. 50 ust. 1 i 3, art. 55 ust. 3, art. 59 ust. 1, 3, 4, 5 – Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców
- art. 291d § 1, art. 169 § 1, art. 292, art. 236 § 2 – Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa
- Dział VIII – Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
Tematy porad zawartych w poradniku
- sprzeciw wobec kontroli działalności gospodarczej
- procedura wnoszenia sprzeciwu przedsiębiorcy 2025
- skutki prawne wniesienia sprzeciwu kontrolnego