Unijny znak towarowy to skuteczny instrument ochrony marki w całej Unii Europejskiej. Rejestracja w EUIPO (European Union Intellectual Property Office – Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej) pozwala przedsiębiorcy na korzystanie z jednolitej ochrony we wszystkich państwach członkowskich. W tej części poradnika omówimy definicję unijnego znaku towarowego, podstawowe zasady prawa unijnego w tym zakresie oraz przebieg postępowania rejestracyjnego.
Pojęcie unijnego znaku towarowego
Znak towarowy może składać się z różnych oznaczeń. Mogą to być:
- wyrazy, w tym nazwiska,
- rysunki,
- litery i cyfry,
- kolory,
- kształt towarów lub ich opakowań,
- dźwięki.
Aby dane oznaczenie mogło być znakiem towarowym, musi spełniać dwa podstawowe warunki:
- Odróżnianie – pozwalać na odróżnienie towarów lub usług jednego przedsiębiorcy od towarów lub usług innych przedsiębiorców.
- Przedstawialność – dawać się przedstawić w rejestrze w sposób jasny i precyzyjny, umożliwiający ustalenie przedmiotu ochrony (art. 3 dyrektywy 2015/2436).
Rezygnacja z wymogu przedstawienia graficznego
Od 1 października 2017 r. obowiązuje zmieniona definicja znaku towarowego. Dotychczas wymagano, aby każdy znak dało się przedstawić graficznie. Obecnie wymóg ten został złagodzony – zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE (sprawa C-273/00, Ralf Sieckmann v. Deutsches Patent- und Markenamt) przedstawienie znaku nie musi być graficzne, ale nadal musi spełniać kryteria precyzji, jasności i dostępności.
Zgodnie z pkt 13 preambuły dyrektywy 2015/2436 przedstawienie powinno być:
- jasne,
- precyzyjne,
- autonomiczne,
- łatwo dostępne,
- trwałe,
- obiektywne.
To oznacza, że ochronie mogą podlegać znaki postrzegane różnymi zmysłami – nie tylko wzrokiem, ale także np. słuchem czy węchem.
📌 Przykład:
Firma FreshMedia Sp. z o.o. z Wrocławia stworzyła charakterystyczny dźwięk używany w reklamach radiowych. Dawniej rejestracja takiego znaku była trudna z uwagi na brak możliwości jednoznacznego graficznego przedstawienia dźwięku. Obecnie przedsiębiorca może załączyć cyfrowy zapis audio do zgłoszenia i uzyskać ochronę na terenie całej UE.
Podstawa prawna definicji
- art. 1 rozporz. nr 2017/1001 – definiuje unijny znak towarowy jako znak zarejestrowany na warunkach przewidzianych w rozporządzeniu,
- art. 4 rozporz. nr 2017/1001 – wskazuje, że znak może składać się z dowolnego oznaczenia, które umożliwia odróżnianie towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od innych.
Podstawowe zasady unijnego prawa znaków towarowych
Unijny system znaków towarowych opiera się na trzech filarach:
- Jednolitość – rejestracja znaku w EUIPO powoduje, że ochrona rozciąga się na całe terytorium Unii Europejskiej.
- Autonomia – unijny znak towarowy jest rejestrowany w jednym rejestrze i obowiązuje niezależnie od znaków krajowych oraz międzynarodowych.
- Koegzystencja – system unijny działa równolegle z systemami krajowymi. Rejestracja unijnego znaku nie wyklucza możliwości rejestracji tego samego oznaczenia w danym państwie członkowskim.
Postępowanie w sprawie udzielenia prawa ochronnego
Rejestracja unijnego znaku towarowego przebiega w ramach systemu sprzeciwowego.
- EUIPO bada jedynie przesłanki bezwzględne – np. czy znak nie jest opisowy, sprzeczny z porządkiem publicznym albo wprowadzający w błąd.
- Nie bada przesłanek względnych – czyli podobieństwa czy identyczności z wcześniejszymi znakami. To właściciele takich znaków muszą sami pilnować swoich praw i składać sprzeciw wobec zgłoszenia podobnych oznaczeń.
Zgłoszenie unijnego znaku towarowego obejmuje:
- wniosek o rejestrację,
- dane identyfikujące zgłaszającego,
- wykaz towarów i usług,
- przedstawienie znaku.
Właściwy organ
Zgłoszenia dokonuje się wyłącznie w EUIPO (art. 30 rozporz. nr 2017/1001).
Opłaty
Zgłoszenie jest ważne tylko po uiszczeniu opłaty w odpowiednim terminie (art. 31 rozporz. nr 2017/1001).
Krąg uprawnionych
Do złożenia wniosku uprawnione są:
- osoby fizyczne,
- osoby prawne, w tym podmioty prawa publicznego (art. 5 rozporz. nr 2017/1001).
📌 Przykład:
Pani Marta Kowalska, prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą w Lublinie, może zgłosić swój znak do EUIPO na takich samych zasadach jak spółka akcyjna EuroTrade S.A. z Madrytu.
Przeszkody bezwzględne rejestracji unijnego znaku towarowego
Podczas badania zgłoszenia EUIPO analizuje, czy nie występują tzw. przeszkody bezwzględne. Oznaczają one sytuacje, w których znak z definicji nie może zostać zarejestrowany – niezależnie od tego, czy ktokolwiek wniesie sprzeciw.W tym zakresie obowiązuje zasada numerus clausus – katalog przeszkód jest zamknięty i wynika z przepisów (art. 7 rozporz. nr 2017/1001 oraz art. 129¹ p.w.p.).
Najważniejsze przeszkody bezwzględne
Nie podlegają rejestracji:
Oznaczenia, które nie mogą być znakiem towarowym – czyli takie, które nie spełniają definicji z art. 4 rozporz. nr 2017/1001.Brak charakteru odróżniającego – oznaczenia pozbawione indywidualności, które nie pozwalają odróżnić towarów danego przedsiębiorcy od innych.Oznaczenia opisowe – składające się wyłącznie z określeń dotyczących np. rodzaju, jakości, ilości, wartości, przeznaczenia, pochodzenia geograficznego, czasu produkcji czy innych właściwości towaru lub usługi.
Przykład: „100% naturalny sok jabłkowy” dla soków owocowych.
Oznaczenia zwyczajowe – czyli takie, które weszły do języka potocznego lub są powszechnie używane w handlu.
Przykład: „ECO” czy „BIO” bez dodatkowych elementów graficznych.
Oznaczenia składające się wyłącznie z kształtu lub właściwości towaru, gdy:
wynikają z charakteru samego towaru,są niezbędne do uzyskania efektu technicznego,znacznie zwiększają wartość towaru.Przykład: wyłącznie kształt piłki nożnej – nie można go zmonopolizować jako znaku.
Znaki sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami – np. zawierające treści wulgarne, obraźliwe, dyskryminujące.Znaki wprowadzające w błąd – np. co do pochodzenia geograficznego, charakteru czy jakości towarów.
Przykład: oznaczenie „Swiss Gold” dla biżuterii produkowanej w Polsce.
Znaki bez zgody właściwych władz – gdy zawierają elementy chronione na mocy art. 6bis Konwencji paryskiej, np. godła, flagi, ordery, symbole wojskowe.Znaki zawierające odznaki, godła lub herby będące przedmiotem szczególnego interesu publicznego – np. symbole państwowe lub urzędowe znaki jakości.Znaki sprzeczne z ochroną oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia – przewidzianą w prawie UE, prawie krajowym lub umowach międzynarodowych.Znaki powtarzające nazwy odmian roślin – jeśli dana odmiana jest już zarejestrowana i chroniona na poziomie krajowym, unijnym lub międzynarodowym.
📌 Przykład praktyczny:Firma GoldenHoney Ltd. z Bułgarii próbuje zarejestrować znak słowny „Manuka Honey Europe” dla miodów. EUIPO odmówi rejestracji, ponieważ oznaczenie zawiera chronioną nazwę geograficzną „Manuka”, która odnosi się do miodu produkowanego wyłącznie w Nowej Zelandii.
Przeszkody względne rejestracji unijnego znaku towarowego
W przeciwieństwie do przeszkód bezwzględnych, które bada EUIPO z urzędu, przeszkody względne uwzględniane są tylko wtedy, gdy odpowiedni podmiot wniesie sprzeciw. To oznacza, że przedsiębiorcy muszą aktywnie monitorować rynek i rejestry znaków towarowych, aby chronić swoje prawa.
Podstawy prawne:
- art. 8 rozporz. nr 2017/1001,
- art. 132¹ p.w.p..
Kiedy nie rejestruje się znaku ze względu na przeszkody względne?
Zgłoszony znak towarowy nie zostanie zarejestrowany, jeśli:
- Jest identyczny z wcześniejszym znakiem towarowym, a towary lub usługi są takie same.
- Przykład: próba rejestracji znaku „Nike” dla obuwia przez inny podmiot.
- Jest identyczny lub podobny do wcześniejszego znaku, a towary lub usługi są identyczne lub podobne, co powoduje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd odbiorców.
- Obejmuje to również ryzyko skojarzenia z wcześniejszym znakiem.
- Przykład: „Adibas” dla obuwia sportowego – możliwość pomylenia z „Adidas”.
- Jest identyczny lub podobny do znaku powszechnie znanego w danym państwie członkowskim dla towarów identycznych lub podobnych.
- Przykład: rejestracja „McDonal’s” dla restauracji w Polsce – kolizja ze znakiem powszechnie znanym.
- Jest identyczny lub podobny do znaku renomowanego, nawet jeśli towary nie są podobne, jeśli:
- używanie nowego znaku mogłoby przynieść zgłaszającemu nienależną korzyść,
- albo szkodziłoby renomie lub odróżniającemu charakterowi wcześniejszego znaku.
- Przykład: rejestracja „Coca-Kola” dla mebli – pasożytowanie na renomie „Coca-Cola”.
- Kolizja z nazwami pochodzenia i oznaczeniami geograficznymi chronionymi prawem krajowym lub unijnym, jeśli ich wcześniejsze zgłoszenie pozwala zakazać używania późniejszego znaku.
- Przykład: próba rejestracji znaku „Champagne Moments” dla win musujących produkowanych w Hiszpanii.
- Kolizja z określeniami tradycyjnymi dla win lub napojów spirytusowych – np. „Sherry”, „Cognac”.
📌 Przykład praktyczny:
Spółka Bello Café Sp. z o.o. z Poznania próbuje zarejestrować znak „Starbocks” dla kawy i kawiarni. EUIPO samo nie odrzuci zgłoszenia, ale właściciel marki „Starbucks” może wnieść sprzeciw, wskazując na podobieństwo fonetyczne i ryzyko wprowadzenia konsumentów w błąd.
Opłaty za rejestrację i przedłużenie unijnego znaku towarowego
Ochrona znaku towarowego Unii Europejskiej trwa 10 lat od daty zgłoszenia i może być przedłużana na kolejne okresy 10-letnie. Przedłużenie jest możliwe bez ograniczeń czasowych, pod warunkiem uiszczenia wymaganych opłat.
Kiedy należy uiścić opłatę?
- Podstawową opłatę za zgłoszenie trzeba wnieść w ciągu miesiąca od dnia przyjęcia zgłoszenia przez EUIPO.
- Urząd nie rozpatruje zgłoszenia ani nie prowadzi korespondencji do momentu dokonania płatności.
Opłaty za zgłoszenie (e-zgłoszenie do EUIPO):
- Pierwsza klasa towarów/usług – 850 EUR,
- Druga klasa – 50 EUR,
- Trzecia i każda kolejna klasa – 150 EUR.
Opłaty za przedłużenie (e-zgłoszenie):
- Pierwsza klasa towarów/usług – 850 EUR,
- Druga klasa – 50 EUR,
- Trzecia i każda kolejna klasa – 150 EUR.
📌 Przykład praktyczny:
Spółka DesignPro S.A. zgłosiła swój znak do EUIPO w 2020 r. w dwóch klasach (odzież i obuwie). Za zgłoszenie zapłaciła 900 EUR (850 EUR + 50 EUR). W 2030 r. będzie musiała uiścić identyczną opłatę, aby przedłużyć ochronę na kolejne 10 lat.
Podstawa prawna
- art. 1, art. 4, art. 5, art. 7, art. 8, art. 30, art. 31 – rozporządzenie nr 2017/1001 w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej
- art. 3 – dyrektywa 2015/2436
Tematy porad zawartych w artykule
- jak zarejestrować unijny znak towarowy krok po kroku
- przeszkody rejestracji znaku towarowego w UE
- ile kosztuje rejestracja i przedłużenie unijnego znaku w EUIPO