Egzekucja z praw majątkowych to jeden z bardziej złożonych sposobów dochodzenia należności przez wierzycieli. Temat ten zyskuje na znaczeniu szczególnie w przypadku firm i przedsiębiorców, których kontrahenci nie wywiązują się z płatności. W tym poradniku wyjaśniam, jak w praktyce przebiega zaspokojenie wierzyciela z zajętego prawa, na czym polega różnica pomiędzy zaspokojeniem się z dochodu a sprzedażą prawa, a także jakie uprawnienia i obowiązki mają wierzyciel, dłużnik oraz komornik. Zyskasz wiedzę, która pozwoli Ci świadomie zarządzać egzekucją i ochronić swoje interesy na każdym etapie postępowania.
Formy zaspokojenia wierzyciela z zajętego prawa
Postępowanie egzekucyjne dotyczące praw majątkowych (np. udziałów w spółkach, praw autorskich, patentów, akcji, obligacji czy innych praw zbywalnych) przewiduje kilka sposobów zaspokojenia roszczenia wierzyciela:
- Spełnienie świadczenia przez osobę trzecią (poddłużnika) – jeśli z zajętego prawa wynika wymagalne roszczenie (np. wypłata dywidendy przez spółkę), komornik może wezwać podmiot zobowiązany wobec dłużnika do spełnienia świadczenia bezpośrednio na rzecz wierzyciela lub komornika.
- Zaspokojenie z dochodu, jeżeli zajęte prawo generuje przychody – np. jeśli zajęte zostało prawo do czynszu dzierżawnego lub opłat licencyjnych, wierzyciel może być zaspokajany z bieżących wpływów.
- Zaspokojenie poprzez realizację lub sprzedaż prawa – chodzi tu o sprzedaż zajętego prawa (np. udziałów, akcji) w drodze licytacji lub tzw. sprzedaży z wolnej ręki.
Każda z tych form ma swoje specyficzne zasady, a wybór trybu zaspokojenia zależy w pierwszej kolejności od sytuacji faktycznej i decyzji wierzyciela.
Procedura zaspokojenia wierzyciela – krok po kroku
1. Zaspokojenie z udziałem poddłużnika
Zgodnie z art. 911<sup>5</sup> Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), jeżeli z zajętego prawa wynika wymagalne roszczenie, komornik wzywa dłużnika zajętej wierzytelności (czyli poddłużnika) do spełnienia świadczenia na rzecz wierzyciela lub komornika. To podstawowa forma egzekucji z wierzytelności lub innych praw majątkowych.
Przykład 1:
Pani Elżbieta, prowadząca działalność gospodarczą, ma zajęte przez komornika prawo do dywidendy w spółce „Eko-Dom” z Gdańska. Spółka ta (poddłużnik) otrzymuje od komornika wezwanie do wypłaty należnej dywidendy bezpośrednio wierzycielowi Pani Elżbiety. Jeśli spółka nie spełni świadczenia dobrowolnie, wierzyciel może pozwać spółkę o zapłatę.
Warto pamiętać:
Tryb ten nie ogranicza się wyłącznie do dobrowolnego spełnienia świadczenia przez poddłużnika – wierzyciel, powołując się na art. 911<sup>5</sup> k.p.c. w zw. z art. 887 k.p.c., ma także prawo wystąpić z pozwem przeciwko poddłużnikowi o spełnienie świadczenia.
2. Zaspokojenie przez zarząd przymusowy
Jeżeli wierzyciel nie uzyskał zaspokojenia od poddłużnika, możliwa jest egzekucja z dochodu z zajętego prawa lub z jego realizacji (np. korzystania z patentu, wynajmu nieruchomości). Do tego jednak wymagany jest wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji przez zarząd przymusowy (art. 106<sup>41</sup>–106<sup>413</sup> k.p.c.).
Przykład 2:
Spółka „Innowacja” z Krakowa jest właścicielem patentu, który został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Wierzyciel nie otrzymał należności od firmy korzystającej z tego patentu (poddłużnika). W związku z tym wierzyciel wnosi o egzekucję przez zarząd przymusowy – komornik zarządza prawem do patentu i kieruje zyski z jego komercyjnego wykorzystania na spłatę długu.
3. Sprzedaż zajętego prawa
Jeżeli uzyskanie świadczenia lub dochodu nie jest możliwe lub niewystarczające, komornik, zgodnie z art. 911<sup>6</sup> k.p.c., może sprzedać zajęte prawo. Sprzedaż może odbyć się:
- z wolnej ręki – cena nie może być niższa niż 75% wartości oszacowania; sprzedaż nie może nastąpić wcześniej niż po 14 dniach od oszacowania,
- na wniosek dłużnika, za zgodą wierzyciela – możliwa jest sprzedaż bez oszacowania i nawet po wskazanej przez dłużnika cenie, o ile nie narusza to interesów innych wierzycieli,
- w drodze licytacji – jeżeli sprzedaż z wolnej ręki nie dojdzie do skutku w ustalonym terminie.
Komornik dokonuje wyboru trybu sprzedaży zgodnie z wnioskiem wierzyciela lub zgodnie z przepisami ustawy.
Specyfika sprzedaży z wolnej ręki i ochrona wierzycieli
W przypadku sprzedaży z wolnej ręki dłużnik może wskazać:
- minimalną cenę sprzedaży (poniżej której sprzedaż nie może nastąpić),
- osobę lub osoby uprawnione do nabycia zajętego prawa oraz kolejność, w jakiej przysługuje im prawo nabycia.
Komornik nie ma obowiązku informować nabywcy o minimalnej cenie ustalonej przez dłużnika.
⚠️ Pamiętaj: Jeżeli sprzedaż nie dojdzie do skutku w ciągu tygodnia od wyrażenia zgody przez wierzyciela, komornik przeprowadza sprzedaż w trybie licytacji, chyba że wierzyciel wyrazi zgodę na ponowną sprzedaż z wolnej ręki.
Ograniczenia i obowiązki komornika
- Komornik może sprzedać zajęte prawo wyłącznie na warunkach określonych w przepisach, w szczególności z zachowaniem minimalnej ceny i terminów ustawowych.
- Przekroczenie terminów (np. sprzedaż wcześniej niż po 14 dniach od oszacowania) uprawnia strony do wniesienia skargi na czynności komornika, a także może skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą.
- Przekroczenie terminu sprzedaży nie wpływa jednak na ważność przeniesienia prawa na nabywcę.
Licytacja papierów wartościowych – szczególne zasady
Sprzedaż zajętych praw, takich jak akcje czy obligacje, podlega specyficznym regulacjom, których celem jest ochrona rynku kapitałowego oraz interesów uczestników obrotu.
Ważna zmiana w przepisach weszła w życie 30 listopada 2019 roku – została jednoznacznie uregulowana kwestia ogłoszeń dotyczących sprzedaży w drodze licytacji papierów wartościowych.
Co warto wiedzieć o licytacji papierów wartościowych?
- Ogłoszenia publikowane przez komornika lub sąd w związku z licytacją papierów wartościowych nie są traktowane jako oferta publiczna w rozumieniu przepisów o ofercie publicznej (art. 2 lit. d rozporządzenia UE 2017/1129).
- Nie stosuje się do nich przepisów dotyczących obowiązku publikowania prospektów emisyjnych ani innych dokumentów wymaganych przy publicznych ofertach.
- Dzięki temu sprzedaż akcji, obligacji lub innych papierów wartościowych w egzekucji sądowej może przebiegać szybciej i z mniejszymi formalnościami.
Przykład 3:
Pan Andrzej, będący wierzycielem spółki handlowej, prowadzi egzekucję z akcji tej spółki będących własnością dłużnika. Komornik ogłasza licytację akcji na stronie sądu. Tego typu ogłoszenie nie powoduje obowiązku sporządzenia prospektu ani nie jest traktowane jako publiczne oferowanie papierów wartościowych – pozwala to uniknąć długotrwałych formalności.
Najważniejsze zasady ochrony interesów wierzycieli i dłużników
- Wierzyciel ma decydujący głos w wyborze trybu zaspokojenia (z dochodu, z realizacji prawa, przez sprzedaż). Może również zgodzić się na sprzedaż z wolnej ręki lub za wskazaną przez dłużnika cenę, o ile nie szkodzi to innym wierzycielom.
- Komornik czuwa nad ochroną interesów wszystkich wierzycieli, również tych, którzy mają zabezpieczenia rzeczowe na zajętym prawie lub uczestniczą w podziale sumy uzyskanej z egzekucji.
- Dłużnik ma prawo do wskazania minimalnej ceny oraz osoby nabywcy, ale nie może to odbywać się ze szkodą dla innych wierzycieli.
- Sprzedaż prawa z wolnej ręki musi odbyć się według zasad opisanych w przepisach, a wszelkie uchybienia proceduralne mogą być podstawą do zaskarżenia czynności komornika.
- Zgoda sądu nie jest wymagana przy sprzedaży praw na zasadach art. 911<sup>6</sup>–911<sup>8</sup> k.p.c., ale sąd może podjąć decyzję, jeśli pojawią się spory lub sytuacje wymagające rozstrzygnięcia.
Podsumowanie – kluczowe wnioski dla przedsiębiorców i wierzycieli
- Skuteczna egzekucja z praw majątkowych wymaga znajomości różnych trybów zaspokojenia wierzyciela. W praktyce najczęściej stosowane są: egzekucja z udziałem poddłużnika, egzekucja z dochodu z prawa (np. zyski z patentu) lub sprzedaż prawa przez komornika.
- Wybór odpowiedniego trybu zależy od rodzaju zajętego prawa, stopnia jego płynności i możliwości uzyskania z niego dochodu.
- W interesie wierzyciela jest aktywne uczestniczenie w postępowaniu egzekucyjnym – składanie wniosków, wyrażanie zgód oraz reagowanie na działania komornika.
- Dłużnik powinien zadbać o prawidłowe określenie minimalnej ceny sprzedaży oraz osób uprawnionych do nabycia prawa, aby nie naruszyć interesów innych wierzycieli.
- Sprzedaż papierów wartościowych w egzekucji nie jest ofertą publiczną – to istotne uproszczenie formalności dla wszystkich stron postępowania.
Podstawa prawna
- art. 910 § 1 pkt 2, art. 910 § 2, art. 887, art. 911<sup>5</sup>–911<sup>8</sup>, art. 106<sup>41</sup>–106<sup>413</sup>, art. 908 Kodeks postępowania cywilnego
- art. 2 ustawy z dnia 16 października 2019 r. o zmianie ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych oraz niektórych innych ustaw
- art. 2 lit. d rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1129 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie prospektu, który ma być publikowany w związku z ofertą publiczną papierów wartościowych lub dopuszczeniem ich do obrotu na rynku regulowanym oraz uchylenia dyrektywy 2003/71/WE
Tematy porad zawartych w poradniku
- egzekucja z praw majątkowych 2025
- sprzedaż udziałów przez komornika
- zaspokojenie wierzyciela z akcji
- zarząd przymusowy w egzekucji
- licytacja papierów wartościowych komornik
Przydatne adresy urzędowe
- https://www.komornik.pl/ – Krajowa Rada Komornicza (informacje o egzekucji, wyszukiwarka komorników)
- https://isap.sejm.gov.pl/ – Internetowy System Aktów Prawnych (pełne teksty ustaw i kodeksów)
- https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc – Ministerstwo Sprawiedliwości (informacje dla wierzycieli, egzekucja komornicza)
- https://www.knf.gov.pl/ – Komisja Nadzoru Finansowego (informacje o rynku kapitałowym, sprzedaż papierów wartościowych)