Amortyzacja liniowa to jedna z najczęściej stosowanych metod rozliczania kosztów zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (WNiP) w działalności gospodarczej. Poprawne stosowanie tej metody jest kluczowe dla prawidłowego rozliczenia kosztów podatkowych oraz optymalizacji obciążeń przedsiębiorcy. Poniżej wyjaśniam, na czym polegają zasady amortyzacji liniowej, kiedy i jak ją stosować, a także na co zwrócić uwagę, aby uniknąć najczęstszych błędów.
Na czym polega amortyzacja liniowa?
Amortyzacja liniowa polega na dokonywaniu odpisów amortyzacyjnych w stałej, równomiernej wysokości przez cały okres użytkowania środka trwałego lub WNiP, aż do momentu, gdy suma odpisów zrówna się z jego wartością początkową. Zgodnie z art. 16h ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (u.p.d.o.p.):
„Odpisów amortyzacyjnych dokonuje się: 1) od wartości początkowej środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, z zastrzeżeniem art. 16k, począwszy od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym ten środek lub wartość wprowadzono do ewidencji, z zastrzeżeniem art. 16e, do końca tego miesiąca, w którym następuje zrównanie sumy odpisów amortyzacyjnych z ich wartością początkową lub w którym postawiono je w stan likwidacji, zbyto lub stwierdzono ich niedobór; suma odpisów amortyzacyjnych obejmuje również odpisy, których zgodnie z art. 16 ust. 1 nie uważa się za koszty uzyskania przychodów”.
Kluczowe zasady stosowania metody liniowej:
- Podstawą amortyzacji jest wartość początkowa środka trwałego lub WNiP, ustalona na moment wprowadzenia składnika majątku do ewidencji (zgodnie z art. 16g u.p.d.o.p.).
- Odpisów dokonuje się miesięcznie, w stałej kwocie, aż do całkowitego zamortyzowania środka trwałego lub WNiP.
- Amortyzację rozpoczyna się od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym składnik został ujęty w ewidencji środków trwałych (EŚT).
- Zakończenie amortyzacji następuje w miesiącu, w którym suma odpisów zrówna się z wartością początkową składnika lub w którym środek trwały zostanie zlikwidowany, zbyty bądź stwierdzony zostanie jego niedobór.
- Jeżeli w trakcie amortyzacji wartość początkowa zostanie zwiększona (np. w wyniku ulepszenia środka trwałego), od kolejnego miesiąca podstawą naliczania odpisów jest ta nowa, podwyższona wartość.
Praktyczne aspekty i szczególne sytuacje
1. Wartość początkowa – jak ją ustalić?
Wartość początkowa środka trwałego (lub WNiP) to kwota, od której nalicza się odpisy amortyzacyjne. Ustalana jest na moment wprowadzenia składnika majątku do ewidencji, zgodnie z zasadami określonymi w art. 16g u.p.d.o.p. Najczęściej będzie to:
- cena nabycia (w przypadku zakupu),
- koszt wytworzenia (w przypadku wytworzenia we własnym zakresie),
- wartość rynkowa (np. w przypadku darowizny).
Pamiętaj, że zmiana wartości początkowej (np. w wyniku ulepszenia lub odłączenia części peryferyjnej) skutkuje koniecznością przeliczenia podstawy amortyzacji od miesiąca następującego po miesiącu zmiany.
2. Kiedy nie można stosować metody liniowej?
Metoda liniowa może być stosowana do wszystkich środków trwałych i WNiP, z wyjątkiem tych, które ustawodawca wyłączył z możliwości amortyzacji (art. 16c u.p.d.o.p.) oraz przypadków, gdy podatnik wybrał inną metodę (np. degresywną – art. 16k u.p.d.o.p.). Wyłączenie dotyczy też jednorazowej amortyzacji (art. 16d ust. 1 u.p.d.o.p.).
3. Ewidencja jest kluczowa
Środek trwały lub WNiP musi zostać ujęty w ewidencji środków trwałych – bez tego nie można rozpocząć amortyzacji podatkowej. Brak wpisu oznacza brak możliwości zaliczenia odpisów do kosztów uzyskania przychodów, nawet jeśli faktycznie środek trwały jest używany w działalności.
WAŻNE: Jeżeli przedsiębiorca ujawni środek trwały dopiero po czasie, okres amortyzacji przesuwa się – odpisy za okres, w którym składnik nie był ujawniony, nie przepadają, ale okres amortyzacji zaczyna się od momentu wpisu do ewidencji.
4. Przypadki zakończenia amortyzacji
Amortyzację kończy się nie tylko w przypadku całkowitego zamortyzowania środka trwałego, ale również gdy:
- środek trwały zostanie zlikwidowany,
- zostanie zbyty (sprzedaż, aport, darowizna itp.),
- stwierdzono jego niedobór.
W przypadku likwidacji – niewykorzystana część wartości początkowej może być zaliczona do kosztów uzyskania przychodów. Natomiast w przypadku zbycia – sposób rozliczenia zależy od tego, czy nastąpiła sprzedaż, aport czy darowizna:
- Sprzedaż – niezamortyzowana część wartości początkowej stanowi koszt uzyskania przychodu na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p.
- Aport – rozliczenie na podstawie art. 15 ust. 1j pkt 1 u.p.d.o.p.
- Darowizna – niezamortyzowana część nie stanowi kosztu uzyskania przychodu (art. 16 ust. 1 pkt 14 u.p.d.o.p.).
5. Ostatni odpis amortyzacyjny
Jeśli w ostatnim miesiącu użytkowania środka trwałego kwota pozostała do zamortyzowania jest niższa niż miesięczny odpis, dokonuje się odpisu w tej niższej wysokości. Ten odpis obejmuje cały miesiąc – nie dzieli się go proporcjonalnie, nawet jeśli środek trwały nie był wykorzystywany przez pełny miesiąc.
Przykłady praktyczne
Przykład 1 – Klasyczna amortyzacja liniowa
Pani Anna prowadzi sklep internetowy. W lutym 2024 r. kupiła komputer stacjonarny za 7 200 zł netto i wprowadziła go do ewidencji środków trwałych w tym samym miesiącu. Komputer zakwalifikowała do grupy 6 KŚT (stawka amortyzacyjna 30%).
- Wartość początkowa: 7 200 zł
- Roczna stawka amortyzacyjna: 30%
- Miesięczny odpis: 7 200 zł × 30% / 12 = 180 zł
Pani Anna rozpoczęła amortyzację od marca 2024 r., a ostatni odpis przypadnie na miesiąc, w którym suma odpisów zrówna się z wartością początkową. Gdyby komputer został sprzedany w listopadzie 2026 r., w tym miesiącu pani Anna dokonuje ostatniego odpisu – bez względu na to, w którym dniu miesiąca nastąpiła sprzedaż.
Przykład 2 – Ulepszenie środka trwałego
Pan Robert prowadzi firmę usługową. W styczniu 2023 r. wprowadził do ewidencji samochód osobowy o wartości początkowej 70 000 zł (stawka amortyzacyjna 20%). W maju 2024 r. przeprowadził ulepszenie pojazdu (montaż instalacji LPG), zwiększając wartość początkową do 77 000 zł.
- Do maja 2024 r. odpisy są naliczane od kwoty 70 000 zł.
- Od czerwca 2024 r. – od nowej wartości 77 000 zł.
- Amortyzacja trwa do momentu, aż suma odpisów osiągnie nową wartość początkową.
Podsumowanie: Najważniejsze zasady amortyzacji liniowej
Amortyzacja liniowa to uniwersalna i czytelna metoda rozliczania zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w firmie. Aby móc korzystać z tej metody:
Ustal prawidłowo wartość początkową środka trwałego/WNiP – to ona stanowi podstawę do obliczenia odpisów.
Wprowadź każdy składnik majątku do ewidencji środków trwałych – bez tego nie możesz rozpocząć amortyzacji podatkowej.
Stosuj odpowiednią stawkę amortyzacyjną – zgodnie z Klasyfikacją Środków Trwałych i przepisami ustawy.
Dokonuj odpisów co miesiąc, począwszy od pierwszego miesiąca po wprowadzeniu składnika do ewidencji, aż do zamortyzowania całości wartości początkowej lub zbycia/likwidacji środka trwałego.
W przypadku ulepszenia lub zmiany wartości początkowej, odpisy licz od nowej kwoty począwszy od kolejnego miesiąca po zmianie.
Zwróć uwagę na szczególne przypadki zakończenia amortyzacji (likwidacja, zbycie, utrata statusu środka trwałego) – sposób rozliczenia pozostałej, niezamortyzowanej wartości zależy od okoliczności (sprzedaż, aport, darowizna).
Pamiętaj, że nie wszystkie środki trwałe podlegają amortyzacji liniowej – są wyjątki wynikające z przepisów (np. jednorazowa amortyzacja, amortyzacja degresywna lub składniki wyłączone z amortyzacji).
Wskazówka praktyczna:
W razie wątpliwości co do prawidłowej stawki lub sposobu rozliczenia konkretnego przypadku, warto sięgnąć po interpretacje indywidualne Krajowej Informacji Skarbowej lub skonsultować sprawę z doradcą podatkowym. Błędy w amortyzacji mogą prowadzić do zakwestionowania kosztów podatkowych przez urząd skarbowy.
Podstawa prawna
art. 16h ust. 1 pkt 1, art. 16g ust. 1, ust. 13, 16, 17, art. 16k, art. 16e, art. 16c, art. 16a, art. 16b, art. 16d ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 1, 14, 63–64a, art. 15 ust. 1j pkt 1 – Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. 2023 poz. 2805 ze zm.)
Tematy porad zawartych w poradniku
amortyzacja liniowa środków trwałych
odpisy amortyzacyjne CIT 2025
rozliczanie ulepszeń środków trwałych
likwidacja i sprzedaż środków trwałych w firmie
amortyzacja podatkowa ewidencja
Przydatne linki do stron urzędowych
https://www.podatki.gov.pl/cit/
https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/00117
https://www.gov.pl/web/finanse/interpretacje-indywidualne-podatki
https://sip.mf.gov.pl/