Egzekucja z rachunku bankowego to jedno z najczęstszych narzędzi stosowanych przez komorników w celu odzyskania należności. Wielu przedsiębiorców i osób fizycznych zadaje sobie pytanie: jak przebiega zajęcie konta bankowego, jakie są obowiązki komornika i banku, oraz jakie prawa przysługują dłużnikowi? W poniższym poradniku znajdziesz odpowiedzi na te i inne pytania, poparte aktualnymi przepisami oraz praktycznymi przykładami.
Jak działa zajęcie rachunku bankowego – kluczowe zasady
Zajęcie konta bankowego jest jednym z pierwszych etapów egzekucji wierzytelności prowadzonej przez komornika. Dla wierzyciela jest to szybka metoda zabezpieczenia środków dłużnika, natomiast dla przedsiębiorcy lub osoby fizycznej – sygnał o poważnych problemach z płynnością finansową.
Moment zajęcia rachunku bankowego
Zajęcie rachunku następuje z chwilą doręczenia bankowi przez komornika zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej dłużnika pochodzącej z rachunku bankowego, do wysokości kwoty egzekwowanej wraz z kosztami postępowania egzekucyjnego (art. 889 k.p.c.).
W praktyce, po nowelizacjach przepisów, komornik nie musi już ustalać konkretnego oddziału banku prowadzącego rachunek dłużnika. Wszystkie czynności odbywają się elektronicznie przez centralny system teleinformatyczny obsługujący zajęcia rachunków bankowych.
Przykład nr 1:
Firma logistyczna „TransMax” z Opola miała zaległość wobec kontrahenta w wysokości 41 200 zł. Komornik, na podstawie wniosku wierzyciela, przesłał do banku prowadzącego rachunek „TransMax” zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego. Po kilku godzinach od doręczenia tego pisma bank zablokował na rachunku kwotę objętą egzekucją i poinformował komornika o wykonaniu zajęcia. Firma nie mogła już swobodnie dysponować tymi środkami do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Elektroniczne zajęcie rachunku – nowe rozwiązania i ich skutki
Obecnie komornik doręcza bankowi zawiadomienia wyłącznie za pośrednictwem specjalnego systemu teleinformatycznego (tzw. Ognivo). Również wszelka korespondencja zwrotna banku do komornika musi odbywać się przez ten system (art. 8932a k.p.c.).
Co to oznacza dla dłużnika?
- Zawiadomienie o zajęciu konta jest natychmiastowe i skuteczne już z chwilą doręczenia bankowi.
- Dłużnik otrzymuje zawiadomienie o zajęciu konta, ale samo doręczenie dłużnikowi ma wyłącznie charakter informacyjny (nie jest warunkiem skuteczności zajęcia).
Przykład nr 2:
Pan Michał, prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą w Białymstoku, spóźnił się z zapłatą raty kredytu. Komornik, działając na zlecenie banku, przekazał informację o zajęciu rachunku przez system Ognivo. Michał, chcąc wypłacić środki, dowiedział się w banku, że jego konto jest zablokowane do kwoty 5 000 zł, mimo że zawiadomienie od komornika otrzymał dopiero dwa dni później.
Obowiązki banku po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu konta
Po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu bank jest zobowiązany do:
- Niezwłocznego zablokowania rachunku do wysokości zajętej wierzytelności;
- Wstrzymania wypłat z rachunku dłużnika bez zgody komornika;
- Przekazania zajętych środków komornikowi (obecnie bezzwłocznie, a nie – jak dawniej – po upływie 7 dni od zawiadomienia, zob. nowelizacja z 25.03.2024 r.);
- Poinformowania komornika o ewentualnych przeszkodach w przekazaniu środków (np. zbieg egzekucji, brak środków, spór sądowy o środki na rachunku itp.).
Co w przypadku kilku zajęć konta lub braku środków?
- Wielu wierzycieli: Jeśli rachunek jest zajęty w kilku postępowaniach egzekucyjnych, a zgromadzone środki nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich roszczeń, bank wstrzymuje się z wypłatą i powiadamia o tym komorników prowadzących egzekucję.
- Brak środków: Jeśli na zajętym rachunku nie ma wystarczających środków, egzekucja obejmuje tylko dostępną kwotę. Komornik informuje bank, gdy egzekucja zostanie zakończona lub umorzona.
Specjalne zasady przy egzekucji alimentów, rent i innych świadczeń powtarzalnych
W przypadku egzekucji świadczeń o charakterze alimentacyjnym, rentowym czy innych powtarzalnych komornik dodatkowo informuje bank o charakterze tych świadczeń. Zajęte środki mogą być przekazane nawet jeśli konto jest objęte blokadą na podstawie przepisów szczególnych (np. art. 8902 § 2 k.p.c.).
Obowiązki informacyjne komornika wobec dłużnika
Komornik po zajęciu konta ma obowiązek:
- Zawiadomić dłużnika o zajęciu rachunku bankowego i doręczyć mu odpis zawiadomienia przesłanego do banku.
- Poinformować o wszczęciu egzekucji, podstawie egzekucji (np. tytuł wykonawczy) i przysługujących środkach zaskarżenia.
- Pouczyć o możliwości złożenia wniosku o ograniczenie egzekucji, zasadach ochrony środków na rachunku rodzinnym oraz o innych przysługujących uprawnieniach.
Od lipca 2023 r. wystarczy wskazać dłużnikowi adres strony internetowej Krajowej Rady Komorniczej, gdzie zamieszczone są wszystkie wymagane pouczenia. Na żądanie dłużnika komornik musi jednak doręczyć pouczenia w formie papierowej.
Czy blokada rachunku to całkowity brak dostępu do środków?
Nie. Zajęcie rachunku nie oznacza całkowitej blokady wszystkich środków. Bank blokuje wyłącznie kwotę objętą egzekucją. Pozostałe środki na rachunku, jeśli takie występują, pozostają do dyspozycji dłużnika. Ponadto pewne świadczenia (np. alimenty, renty o charakterze alimentacyjnym, wynagrodzenia za pracę do wysokości minimalnego wynagrodzenia) są chronione i nie podlegają zajęciu nawet w przypadku blokady rachunku (art. 8902 § 2 k.p.c. oraz art. 54 pr. bank.).
Co zrobić, jeśli konto zajęto omyłkowo?
Zdarza się, że komornik skieruje zajęcie do rachunku osoby o tych samych danych identyfikacyjnych co dłużnik, ale która nie jest stroną postępowania. W takiej sytuacji posiadacz zajętego konta może złożyć do sądu wniosek o zwolnienie rachunku od egzekucji oraz o zwrot nienależnie pobranych środków (art. 841 k.p.c.).
Najczęstsze przyczyny odmowy przekazania zajętej kwoty przez bank
- Zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej – jeżeli środki na rachunku nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich wierzycieli.
- Wcześniejsze zajęcie tego rachunku przez innego komornika lub organ egzekucyjny.
- Spory sądowe dotyczące własności środków lub istnienia rachunku.
- Całkowity brak środków na rachunku.
- Blokada rachunku z tytułu podejrzenia prania pieniędzy lub innych przestępstw finansowych.
- Utrata wykonalności tytułu wykonawczego (np. umorzenie egzekucji, zawarcie ugody restrukturyzacyjnej).
Prawa i obowiązki dłużnika po zajęciu rachunku bankowego
Dłużnik, którego rachunek został zajęty przez komornika, nie pozostaje bez środków ochrony. Co istotne, nie każdy wpływ na konto może zostać zajęty w całości, a dłużnik może podjąć określone działania, aby ograniczyć negatywne skutki zajęcia.
Prawa dłużnika po zajęciu rachunku bankowego
1. Prawo do informacji i pouczenia
- Komornik zobowiązany jest niezwłocznie poinformować dłużnika o wszczęciu egzekucji, sposobie egzekucji i przysługujących środkach zaskarżenia.
- Od 1 lipca 2023 r. wystarczy, że komornik wskaże dłużnikowi adres strony internetowej Krajowej Rady Komorniczej, na której znajdzie on wymagane pouczenia i teksty przepisów. Na wniosek dłużnika komornik musi udostępnić te informacje również w wersji papierowej.
2. Prawo do wnioskowania o ograniczenie egzekucji
- Jeżeli zajęcie konta uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej lub zagraża podstawowym potrzebom życiowym dłużnika i jego rodziny, dłużnik może złożyć wniosek o ograniczenie egzekucji (np. przez wyłączenie spod zajęcia części środków lub wskazanie innych składników majątku do egzekucji).
- Wniosek taki należy złożyć do sądu właściwego według miejsca prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 797 § 3 k.p.c., art. 804 § 2 k.p.c.).
3. Prawo do ochrony wybranych środków
- Zgodnie z art. 54 ustawy Prawo bankowe, środki pochodzące z określonych świadczeń (np. świadczenia rodzinne, alimenty, niektóre renty) nie podlegają zajęciu.
- Bank ma obowiązek zapewnić, by środki z tytułu świadczeń niepodlegających egzekucji trafiały wyłącznie na tzw. rachunek rodzinny.
4. Prawo do żądania zwolnienia zajętego rachunku
- Jeśli rachunek został zajęty omyłkowo lub komornik zajął środki nienależne, dłużnik (lub osoba trzecia) może wnieść powództwo o zwolnienie rachunku spod egzekucji do sądu (art. 841 k.p.c.).
- W praktyce najczęściej dotyczy to przypadków, gdy rachunek należy do osoby o zbieżnych danych osobowych, która nie jest stroną postępowania egzekucyjnego.
Przykład praktyczny nr 3:
Pani Dorota, prowadząca sklep internetowy, otrzymała zawiadomienie o zajęciu rachunku firmowego, choć jej zadłużenie wynosiło 3 500 zł, a na koncie znajdowało się 11 000 zł. Komornik zajął jedynie kwotę odpowiadającą zadłużeniu, a pozostała część środków pozostała do jej dyspozycji. Gdy okazało się, że na rachunek wpływają również świadczenia rodzinne (500+), bank wydzielił specjalny rachunek rodzinny, chroniony przed zajęciem komorniczym. Pani Dorota mogła wnioskować do sądu o ograniczenie egzekucji, powołując się na potrzebę zapewnienia środków na utrzymanie dzieci.
Procedura ograniczenia egzekucji z rachunku bankowego
Jak złożyć wniosek o ograniczenie egzekucji?
- Wniosek należy złożyć na piśmie do sądu rejonowego właściwego dla miejsca prowadzenia egzekucji.
- We wniosku trzeba opisać okoliczności faktyczne, uzasadnić, że zajęcie rachunku jest nadmierne (np. zagrożenie dla funkcjonowania firmy, utrzymania rodziny) oraz wskazać propozycje ograniczenia egzekucji (np. wyłączenie spod zajęcia części środków lub określonych wpływów).
- Sąd rozpatruje wniosek niezwłocznie, w praktyce w terminie od kilku dni do kilku tygodni.
Ważne!
Złożenie wniosku nie wstrzymuje automatycznie zajęcia rachunku – bank i komornik realizują zajęcie do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. Jednak sąd, na wniosek dłużnika, może zarządzić wstrzymanie egzekucji na czas rozpoznania sprawy.
Przykład praktyczny nr 4:
Pan Krzysztof, właściciel firmy budowlanej, złożył do sądu wniosek o ograniczenie egzekucji po zajęciu wszystkich rachunków firmowych. Uzasadnił, że blokada wszystkich środków uniemożliwia mu wypłatę wynagrodzeń pracownikom oraz opłacenie składek ZUS. Sąd uwzględnił jego wniosek, ograniczając zajęcie do 30% wpływów na rachunek.
Najczęściej zadawane pytania przedsiębiorców dotyczące zajęcia rachunku
Czy komornik zawsze wie, ile mam kont bankowych?
Nie. Komornik może zająć rachunki, które ustalił na podstawie informacji od wierzyciela, banków lub z ogólnodostępnych rejestrów, jednak po wprowadzeniu centralnego systemu teleinformatycznego, zajęcie rachunków stało się prostsze i obejmuje wszystkie konta wskazane przez bank.
Czy wszystkie wpływy na konto podlegają zajęciu?
Nie. Zajęciu nie podlegają środki pochodzące z określonych świadczeń (np. rodzinnych, alimentacyjnych, niektórych rent) oraz wpływy na rachunek rodzinny, zgodnie z art. 54 ustawy Prawo bankowe.
Co z płatnościami kartą i zleceniami stałymi?
Po zajęciu rachunku, bank wstrzymuje wszelkie wypłaty i przelewy z rachunku do wysokości zajętej wierzytelności, w tym także płatności kartą oraz zlecenia stałe, chyba że środki na rachunku przekraczają kwotę zajęcia.
Czy bank może pobrać opłatę za zajęcie rachunku?
Tak, banki mają prawo pobierać opłaty lub prowizje za czynności związane z realizacją zajęcia rachunku, jednak wysokość tych opłat jest ograniczona przepisami (art. 52a pr. bank.).
Podsumowanie – kluczowe wskazówki
- Zajęcie rachunku bankowego następuje w chwili doręczenia zawiadomienia bankowi przez system teleinformatyczny.
- Komornik musi poinformować dłużnika o zajęciu oraz przysługujących mu prawach – pouczenia dostępne są online lub na wniosek w wersji papierowej.
- Nie wszystkie środki na koncie podlegają zajęciu – szczególnie chronione są świadczenia rodzinne, alimenty i wynagrodzenia do wysokości minimalnego wynagrodzenia.
- Dłużnik może wnioskować do sądu o ograniczenie egzekucji, zwolnienie zajętego rachunku lub zmianę sposobu prowadzenia egzekucji.
- W przypadku błędnego zajęcia konta osoba, której konto zostało zajęte, może domagać się zwolnienia rachunku i zwrotu nienależnie pobranych środków.
Podstawa prawna
- art. 889, 891, 8932a, 805, 841, 8902 § 1 i 2 – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 52, 52a, 54, 112c, 112d – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe
Tematy porad zawartych w poradniku
- zajęcie rachunku bankowego komornik 2025
- egzekucja z konta bankowego przedsiębiorcy
- ochrona środków przed komornikiem
- ograniczenie egzekucji rachunku bankowego