Egzekucja z majątku wspólnego małżonków to temat, który wzbudza wiele pytań zarówno u wierzycieli, jak i u samych dłużników. Jeżeli prowadzisz działalność gospodarczą, odpowiadasz majątkiem wspólnym z małżonkiem, a Twój wierzyciel chce zająć prawo majątkowe wchodzące w skład tego majątku – warto wiedzieć, jak wygląda procedura oraz jakie prawa przysługują każdej ze stron. W tym poradniku znajdziesz praktyczne wyjaśnienia, jak przebiega zajęcie prawa majątkowego w majątku wspólnym, jakie są obowiązki komornika i jakie możliwości obrony mają małżonkowie.
Czym jest majątek wspólny małżonków i jakie prawa podlegają zajęciu?
Majątek wspólny małżonków to – mówiąc najprościej – wszystko, co zostało nabyte przez oboje małżonków w trakcie trwania małżeństwa (z wyjątkiem przedmiotów osobistych, darowizn, spadków itd., o czym mówi art. 31–34 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z perspektywy egzekucji najważniejsze są tzw. prawa majątkowe, np.:
- udziały w spółkach,
- prawa do nieruchomości,
- prawa do wynagrodzenia za pracę,
- prawa do lokali użytkowych,
- prawa do akcji, obligacji i innych papierów wartościowych.
Kiedy wierzyciel może zająć prawo majątkowe należące do majątku wspólnego?
Zgodnie z art. 923¹ Kodeksu postępowania cywilnego, jeśli tylko jeden z małżonków jest dłużnikiem, wierzyciel może zająć prawo majątkowe należące do majątku wspólnego. Jednak takie zajęcie jest ograniczone – nie może prowadzić do zaspokojenia wierzyciela (czyli np. sprzedaży tego prawa i przekazania pieniędzy wierzycielowi) bez spełnienia dodatkowych warunków.
Jak przebiega zajęcie prawa majątkowego należącego do majątku wspólnego?
1. Wystawienie tytułu wykonawczego
W pierwszej kolejności wierzyciel musi posiadać tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi (np. wyrok sądu zaopatrzony w klauzulę wykonalności).
Przykład 1:
Pan Artur Kowal prowadzi działalność gospodarczą, zadłużył się wobec kontrahenta i nie spłacił faktury na kwotę 50 000 zł. Wierzyciel uzyskuje wyrok przeciwko panu Arturowi i kieruje sprawę do komornika. Pan Artur pozostaje w związku małżeńskim z panią Ewą, a majątek wspólny obejmuje m.in. udziały w spółce cywilnej.
2. Zajęcie prawa majątkowego
Komornik, na podstawie art. 923¹ k.p.c., dokonuje zajęcia prawa majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego. Jednak na tym etapie nie można jeszcze sprzedać udziałów czy innych praw majątkowych – potrzeba dodatkowego tytułu przeciwko obojgu małżonkom.
3. Obowiązek zawiadomienia obu małżonków
Komornik musi osobno zawiadomić każdego z małżonków o zajęciu prawa majątkowego. W zawiadomieniu skierowanym do małżonka niebędącego dłużnikiem musi się znaleźć pouczenie o:
- prawie do zgłoszenia sprzeciwu wobec zajęcia,
- prawie do wniesienia skargi na czynności komornika.
Przykład 2:
Komornik zawiadamia panią Ewę Kowal (żonę pana Artura), że zostały zajęte udziały w spółce cywilnej, które należą do majątku wspólnego. W pouczeniu informuje ją o możliwości złożenia sprzeciwu wobec zajęcia.
4. Prawo do sprzeciwu
Małżonek dłużnika może zgłosić sprzeciw wobec zajęcia. Jeśli skorzysta z tego prawa, komornik niezwłocznie powiadamia o tym wierzyciela.
Wierzyciel ma tydzień od powiadomienia, aby złożyć wniosek o nadanie klauzuli wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika. Jeśli tego nie zrobi – egzekucja z zajętego prawa zostanie umorzona.
Kiedy zajęcie staje się skuteczne?
Zajęcie prawa majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego następuje z chwilą doręczenia zawiadomienia dłużnikowi (art. 910 § 2 k.p.c.). Są jednak wyjątki, które wynikają z art. 910 § 3 k.p.c. i art. 901 § 1 w zw. z art. 909 k.p.c. (np. przy prawach majątkowych o szczególnym charakterze, jak użytkowanie wieczyste).
Praktyczne skutki dla przedsiębiorcy i jego rodziny
- Bezpieczne prowadzenie działalności: Jeśli Twój majątek osobisty i majątek wspólny nie są rozdzielone, długi z działalności mogą dotknąć wspólnego majątku.
- Możliwość obrony: Małżonek niebędący dłużnikiem ma realny wpływ na egzekucję, może wnieść sprzeciw, co często wydłuża lub uniemożliwia sprzedaż zajętego prawa.
- Konieczność uzyskania klauzuli wykonalności: Dopiero po jej nadaniu wobec obojga małżonków możliwa jest dalsza egzekucja, np. sprzedaż udziałów czy pobranie z nich korzyści przez wierzyciela.
Podsumowanie – co warto zapamiętać?
- Zajęcie prawa majątkowego z majątku wspólnego małżonków może nastąpić na podstawie tytułu przeciwko jednemu małżonkowi, ale bez klauzuli przeciwko obojgu nie można z tego prawa zaspokoić wierzyciela.
- Komornik musi zawiadomić obu małżonków i pouczyć o prawie sprzeciwu.
- Sprzeciw małżonka blokuje egzekucję – jeśli wierzyciel nie uzyska klauzuli wykonalności także wobec drugiego małżonka, egzekucja zostanie umorzona.
- Dla przedsiębiorców i osób prowadzących działalność gospodarczą wspólność majątkowa to istotny obszar ryzyka – warto rozważyć rozdzielność majątkową lub konsultować każdy przypadek z ekspertem.
Podstawa prawna
- art. 31–34 – Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
- art. 910 § 2, art. 910 § 3, art. 901 § 1, art. 909 – Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
- art. 923¹ – Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
Tematy porad zawartych w poradniku
- egzekucja majątku wspólnego małżonków
- zajęcie prawa majątkowego komornik
- ochrona majątku wspólnego przed wierzycielem
- sprzeciw małżonka wobec zajęcia
- klauzula wykonalności a majątek wspólny