W przypadku egzekucji komorniczej często pojawia się pytanie, czy wierzyciel może zająć nie tylko konkretne przedmioty majątkowe dłużnika, ale także jego prawo do żądania działu majątku – np. udziału we wspólnej nieruchomości, masie spadkowej czy majątku wspólnym po rozwodzie. To rozwiązanie zyskuje na znaczeniu szczególnie wtedy, gdy dłużnik nie posiada majątku wprost, ale ma prawo żądać jego podziału. W tym poradniku wyjaśniam, jak wygląda zajęcie takiego prawa, jakie są konsekwencje dla dłużnika, wierzyciela i pozostałych współwłaścicieli lub wspólników. Poznasz też praktyczne przykłady z życia oraz wskazówki, jak zabezpieczyć swoje interesy w podobnej sytuacji.
Na czym polega zajęcie prawa do żądania działu majątku?
Zajęcie prawa do żądania działu majątku to nieco mniej znany sposób egzekucji, który pozwala wierzycielowi „przejść na miejsce dłużnika” i domagać się podziału majątku, do którego dłużnik ma określone uprawnienia (np. udziału we wspólnej nieruchomości, masie spadkowej, majątku po ustaniu wspólności małżeńskiej czy w spółce cywilnej).
Podstawa prawna: Zgodnie z art. 912 § 1 k.p.c., jeśli zostało zajęte prawo, na mocy którego dłużnik może żądać działu majątku, zajęcie obejmuje wszystko, co dłużnikowi z działu przypadnie.
Co to oznacza w praktyce?
- Wierzyciel, który uzyskał zajęcie takiego prawa, może zainicjować postępowanie działowe i żądać podziału majątku.
- Wszelkie składniki majątku, które przypadną dłużnikowi w wyniku działu, również zostaną objęte zajęciem i mogą być przedmiotem egzekucji.
Kiedy i na jakich zasadach możliwe jest zajęcie prawa do żądania działu majątku?
Zajęcie prawa do żądania działu majątku dotyczy sytuacji, w których dłużnik jest:
- współwłaścicielem rzeczy (np. nieruchomości),
- wspólnikiem spółki cywilnej,
- małżonkiem po ustaniu wspólności majątkowej,
- spadkobiercą przed działem spadku.
Pamiętaj: to rozwiązanie odnosi się do uprawnień tymczasowych, ponieważ po przeprowadzeniu działu powstają po stronie dłużnika konkretne prawa majątkowe, które stają się przedmiotem egzekucji.
Przykład 1: Zajęcie prawa do działu majątku po rozwodzie
Pani Anna z Warszawy, po rozwodzie z mężem, zachowała prawo do żądania podziału majątku wspólnego, który obejmuje mieszkanie i samochód. Jej były mąż, pan Paweł, ma długi i jeden z jego wierzycieli (firma windykacyjna) kieruje do komornika wniosek o zajęcie prawa Pawła do żądania działu majątku wspólnego. Komornik zawiadamia Annę o zajęciu i informuje sąd wieczystoksięgowy o zajęciu tego prawa. Po przeprowadzeniu działu i przypisaniu Pawłowi połowy wartości mieszkania, wierzyciel może żądać egzekucji z tego udziału. Jeśli w ciągu miesiąca nie złoży odpowiedniego wniosku, udział ten stanie się wolny od zajęcia.
Przykład 2: Zajęcie prawa do żądania działu spadku
Pan Michał z Poznania jest jednym z trojga spadkobierców po zmarłym ojcu. Nie podzielili jeszcze majątku spadkowego – m.in. domu i działki. Michał posiada długi wobec banku, a komornik na wniosek banku zajmuje jego prawo do żądania działu spadku. Komornik zawiadamia pozostałych spadkobierców (jeśli zna ich adresy). Po przeprowadzeniu działu i przyznaniu Michałowi określonych składników majątku, bank będzie mógł prowadzić egzekucję właśnie z tych rzeczy – o ile złoży wniosek w terminie miesiąca.
Procedura zajęcia prawa do żądania działu majątku – krok po kroku
1. Wniosek wierzyciela
- Egzekucję wszczyna się na wniosek wierzyciela, który wskazuje prawo dłużnika do żądania działu majątku.
2. Zajęcie przez komornika
- Komornik dokonuje zajęcia prawa na podstawie art. 896 w zw. z art. 909 k.p.c.
- Komornik zawiadamia osoby, przeciwko którym dłużnikowi przysługuje to prawo, czyli pozostałych współwłaścicieli, spadkobierców lub byłych małżonków (art. 912 § 2 k.p.c.).
- Jeśli chodzi o spółkę cywilną – komornik zawiadamia pozostałych wspólników, o ile zna ich adresy (art. 9112 § 1 zd. 2 k.p.c.).
3. Przeprowadzenie działu majątku
- Po zajęciu prawa wierzyciel uzyskuje legitymację procesową do żądania działu majątku w imieniu dłużnika.
- Po podziale majątku wszystko, co przypadnie dłużnikowi, zostaje objęte zajęciem.
4. Egzekucja z przyznanych składników
- Po zakończeniu działu wierzyciel ma miesiąc na złożenie wniosku o egzekucję z przyznanych dłużnikowi składników.
- Jeśli tego nie zrobi, składniki te przestaną być objęte zajęciem i dłużnik odzyskuje do nich pełne prawo.
Skutki zajęcia prawa do żądania działu majątku
- Dłużnik nie może rozporządzać zajętym prawem ani uzyskanymi składnikami majątkowymi na niekorzyść wierzyciela.
- Wierzyciel może skutecznie przeprowadzić egzekucję wyłącznie wtedy, gdy formalnie złoży wniosek po przeprowadzeniu działu.
- Zajęcie wygasa w stosunku do składników, z których egzekucji nie zażądał wierzyciel.
O czym musisz pamiętać jako dłużnik, wierzyciel lub współwłaściciel?
- Jako dłużnik: Po zajęciu prawa do żądania działu majątku nie możesz rozporządzać tym prawem ani składnikami majątku przyznanymi w wyniku działu, dopóki nie zostanie zakończona procedura egzekucyjna.
- Jako wierzyciel: Po uzyskaniu zajęcia prawa musisz pilnować terminów i złożyć wniosek o egzekucję z konkretnych składników majątku w ciągu miesiąca od działu.
- Jako współwłaściciel lub spadkobierca: Możesz zostać poinformowany przez komornika o zajęciu i musisz liczyć się z udziałem wierzyciela w postępowaniu działowym.
Podsumowanie – najważniejsze wnioski
- Zajęcie prawa do żądania działu majątku to skuteczna forma zabezpieczenia interesów wierzyciela, zwłaszcza gdy dłużnik nie posiada wyodrębnionych składników majątkowych.
- Po przeprowadzeniu działu to, co przypadnie dłużnikowi, jest objęte zajęciem i może zostać wyegzekwowane na rzecz wierzyciela.
- Wierzyciel musi pilnować formalności i terminów – brak wniosku o egzekucję w ciągu miesiąca po dziale skutkuje zwolnieniem przedmiotów spod zajęcia.
- Każda ze stron (dłużnik, wierzyciel, współwłaściciel) powinna znać swoje uprawnienia i obowiązki wynikające z zajęcia prawa do żądania działu majątku.
Podstawa prawna
- art. 912 § 1–2, art. 896, art. 909, art. 9112 § 1 – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 211, art. 867, art. 868, art. 874 § 1, art. 875, art. 1035–1046 – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
- art. 35, art. 42 – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Tematy porad zawartych w poradniku
- zajęcie prawa do żądania działu majątku
- egzekucja komornicza z majątku wspólnego
- podział majątku dłużnika a egzekucja
- egzekucja z udziału w spadku
- podział majątku po rozwodzie a długi
Przydatne strony urzędowe
- https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc (Ministerstwo Sprawiedliwości)
- https://www.komornik.pl/ (Krajowa Rada Komornicza)
- https://bip.ms.gov.pl/pl/wykaz-sadow/ (Wykaz sądów powszechnych)